Dit is het allerbeste wat het decennium heeft voortgebracht. Vandaag: 10 tot 1.
10. Nick Cave & The Bad Seeds :: Push The Sky Away (2013)
Het rockende beest in Nick Cave had zowel in de twee albums met zijn Bad Seeds als die met Grinderman de nodige uitlaatkleppen gevonden. Het werd tijd om nog eens rustig adem te halen. Cave, die samen met landgenoot Warren Ellis in de tussentijd ook enkele soundtracks geschreven had, vond in hem de uitgelezen sparringpartner. Zeker nu na stoorzender Blixa Bargeld ook zijn rechterhand Mick Harvey het moederschip had verlaten.
Klonken de soundtracks al ingetogen en verstild, dan gaan Ellis en Cave op Push the Sky Away nog enkele stappen verder door subtiel elektronica en ambient in het palet binnen te smokkelen. Ze vinden zichzelf opnieuw uit, zonder dat ze het verleden uit het oog verliezen. Het uitgebeende verdriet dat na de dood van Caves zoon Arthur mee Skeleton Tree zou vormgeven, krijgt op Push The Sky Away een eerste maal vorm door meanderend en ingehouden door te kabbelen.
Push the Sky Away bracht een nieuwe Cave te berde. Het was het eerste deel van een trilogie, waarvan het dit jaar verschenen Ghosteen het afsluitende luik vormde. (jb)
Hoogtepunt: Met “Jubilee Street” staat een groot artiest op het hoogtepunt van zijn kunnen. De strijkers, de droeve en gelaten reflectie op een hoerenloper en een buurt die haar verleden en ziel kwijtspeelde: dit is vintage Cave.
9. Radiohead :: A Moon Shaped Pool (2016)
In 2016 kwam zowat de hele enolaredactie woorden te kort om de onverwacht subtiele en desolate schoonheid van Radioheads negende album te bezingen. Drie jaar later blijkt het album alleen maar meer gerijpt te zijn: misschien is het wel hun beste. Op stevige opener “Burn the Witch” na ontvouwen de songs zich traag, met veel gefluister en details die pas met de hoofdtelefoon tot hun recht komen. Dat het niet hun makkelijkste album is, wil voor een bende dwarsliggers als Radiohead al wat zeggen. Dat het mogelijk hun meest melancholische, rijpe, doorleefde en sombere plaat is, ook. En toch is het vooral een prachtig, troostend warm dekentje waaronder het goed schuilen is. (mvm)
Hoogtepunt: “Identikit”, vlak voor de eerste minuut. Er waren al tegendraadse drums, achteloos geplukte bas- en gitaarlijnen en wat gemompel van Thom Yorke op de achtergrond, maar als de zang er nog eens onverwacht helder bovenop komt, gaan de haren op onze armen rechtstaan. (Dat, én het moment waarop de eerste traan begint op te wellen. Op goede dagen ergens halfweg “True Love Waits”, op donkere dagen na een minuutje “Daydreaming”.)
8. Nick Cave and the Bad Seeds :: Skeleton Tree (2016)
Dertig jaar lang kon Nick Cave zijn woede, onmacht en verdriet kwijt in verhalen waarin de dood vaak dreigde en verderf zaaide, in songs die als rode lappen op de Bad Seeds werkten. Maar dan brak de dood verwoestend binnen in Caves eigen leven, door de valpartij van zijn zoon Arthur. The Bad Seeds stellen de straatverlichting af op de weg die Cave moet bewandelen om dit trauma te verwerken. Het maakt van Skeleton Tree, los nog van de tragische achtergrond, een scharnierplaat in z’n oeuvre.
Een aangrijpende tournee die gigantische stadions intimistisch deden lijken volgde. Cave ging in dialoog met zijn fans in wat veel weg had van therapeutische sessies.
Eerder dit jaar ging Ghosteen muzikaal nog uitgepuurder en dieper. Die laatste worp bevestigde het cruciale kantelpunt dat Skeleton Tree in zijn oeuvre is. (pn)
Hoogtepunt: “Girl In Amber”, dat de toon van de plaat, en Caves muziek tout court doet omslaan, zo was recent nog te horen op Ghosteen. “And if you want to bleed, just bleed / And if you want to bleed, don’t breathe a word / Just step away and let the world spin”.
7. Kate Tempest :: The Book Of Traps And Lessons (2019)
Nog kraakvers, maar nu al overduidelijk een klassieker. Op haar derde plaat leerde Rick Rubin Kate Tempest het rappen af, en ontdekte de dichteres de diepte die haar werk altijd al beloofde. Elf nummers lang mediteert ze over wat het betekent om te leven in deze vroeg-21ste-eeuwse maatschappij. Eenzaamheid, geweld, en uitzichtloosheid spelen haasje over met dolle verliefdheid, hoop en mededogen.
Drie kwartier lang is Tempest een hand op je schouder, een troostende stem in je oor. Ook zij weet het allemaal niet, maar wat jij voelt, weet zij in woorden te vatten. Waar jij geen uitweg ziet, wijst zij op het lichtpuntje in de verte. Omdat we met elkaar door moeten, en een beetje liefde daar bij helpt: “More empathy / Less greed / More respect”. En als u denkt dat dat prekerig klinkt, dan weet zij dat ook wel. “All I’ve got to say has already been said: I mean, you heard it from yourself when you were lying in your bed and couldn’t sleep, thinking ‘Couldn’t we be doing this differently?'” Het enige verschil is hoe ze het zegt, de woorden die ze kiest. Die zijn raker dan de kogels van de strafste scherpschutter. (mvs)
Hoogtepunt: “All Humans Too Late”. We zijn halverwege, en na vijf songs innerlijke strijd kijkt ze op, en ze weet het ook niet. “But what is to be done?”. De vijf nummers nadien zullen haar naar een vorm van antwoord leiden: “Hold your own”. En herken jezelf in het gezicht van anderen.
6. David Bowie :: Blackstar (2016)
“We moeten de tijd zijn werk laten doen, maar er zijn argumenten genoeg om te durven stellen dat dit weleens de beste Bowie sinds Heroes uit 1977 kan zijn”, schreven we op de dag van de release van Blackstar. 72 uur later kwam het bericht dat Bowie was gestorven. Blackstar was dus zijn erfenis.
En wat voor een. De plaat knoopt aan bij Bowies beste en grootste platen, waarop zijn eigenzinnigheid nooit in de weg liep van, maar eerder te danken was aan waanzinnig sterke songs in samenwerking met het jazzkwartet rond Donny McCaslin. Achteraf regende het theorieën over zogenaamde aanwijzingen in Bowies laatste nummers en videoclips naar zijn overlijden. Bowie maakte met Blackstar een kunstwerk van zijn dood en, inderdaad, zijn beste plaat sinds Heroes. Zoveel heeft de tijd ondertussen uitgewezen. (pn)
Hoogtepunt: “Lazarus”. Hoe kan het ook anders. “Look up here, I’m in heaven”, zingt Bowie z’n testament, de saxofoon van Donny McCaslin rouwt mee.
5. Bon Iver :: Bon Iver (2011)
Het debuutalbum was nogal overduidelijk een meticuleus geconstrueerde break-upplaat, maar niemand die echt snapt wat daarna het idee achter Bon Iver was. Op het tweede album smeet Justin Vernon cheesy eighties-synthesizers, militaire roffels, Colin Stetsons brommende sax, foute gitaarsolo’s, vreemde beats, kitscherige vergezichten, onbestaande steden en vooral zeer veel ontzettend weids galmende melancholie tegen zijn folkliedjes aan.
Het levert een album op dat op geen enkele manier lijkt te kloppen, en toch onder je huid kruipt. En hoe bizar alle onderdelen ook zijn voor wat toen het nieuwste fluisterfolksnoepje was, het schuift allemaal mooi in elkaar. Het is een prachtige, bevreemdende soundtrack bij een wandeling doorheen een winternacht. Verslavend en betoverend als de dansende fonteinen van de Bellagio in Las Vegas: je wil het eerst niet toegeven wegens te fout, maar je krijgt er uiteindelijk niet genoeg van. (mvm)
Hoogtepunt: “Holocene”, waarin Vernon hartverscheurend uithaalt: “And at once I knew, I was not magnificent”, terwijl een troostende gitaarmelodie en zachte drumroffels wat zalven. (En ook wel de eerste keer dat je de openingssynths van “Beth/Rest” hoort en je je onderkaak weer in zijn hengels moet wringen.)
4. PJ Harvey :: Let England Shake (2011)
Oorlog: dat fascineerde PJ Harvey. En als iets haar bezig houdt, dan onderzoekt ze het. Harvey groef zich in de slag om Gallipoli in, las getuigenissen van Irak- en Afghanistanveteranen, en kwam terug met haar beste plaat tot nu toe. Let England Shake is tegelijk een journalistiek documentair werk en een poëtische treurzang over de ijdelheid van alle geweld. “What is the glorious fruit of this land? Its fruit is deformed children”; het hakt erin.
Kan Let England Shake tekstueel niet genoeg lof krijgen, ook muzikaal bereikt Harvey op haar achtste plaat eenzame hoogtes. Als zangeres overstijgt de Britse zichzelf, van een obsessie met de autoharp gaat het naar gitaarexperimenten en een spaarzame saxofoon. Zelfs een sample uit een oude reggaeplaat is toegestaan, en die geeft “Written On The Forehead” een verdomd spooky tintje. De term ‘meesterwerk’ is van toepassing. (mvs)
Hoogtepunt: “On Battleship Hill”. We zijn precies halverwege, en als een schikgodin overschouwt Harvey in haar hoogste falset het slagveld: “Cruel nature has won again”.
3. Kendrick Lamar :: To Pimp A Butterfly (2015)
In 2013 liet Kendrick Duckworth Lamar zich dopen. Drank, sigaretten, fancy kleren en juwelen: hij moet er weinig van weten. “We zijn allemaal op deze aarde gekomen om in Zijn beeld te wandelen”, zei hij in een interview. Een jaar later ondernam hij een reis naar Zuid-Afrika. Hij bezocht de cel waarin Nelson Mandela opgesloten heeft gezeten en verdiepte zich in de Apartheidsgeschiedenis.
Die twee levensgebeurtenissen dooraderen To Pimp A Butterfly, een uitgekiend conceptalbum met zowel een spirituele als een politieke inslag. Lamar rapt over hoe zijn bekendheid hem tot zonde verleidt, en hij rapt over politiegeweld. Hij veroordeelt het kapitalisme, en hij veroordeelt zijn eigen geldlust. Na de zelfhaat van “u” komt de collectieve hoop van “Alright”. Na “i” komt “Mortal Man”.
Kendrick doormaakt een persoonlijke metamorfose. En met hem transformeren ook zijn mensen — zie de homies op de plaathoes. Maar het proces valt hem zwaar. Zelfkritiek en twijfels steken hardnekkig de kop op. Het begint al bij de opener. Op “Wesley’s Theory” zegt George Clinton, die van Parliament:“Gather your wind, take a deep look inside, are you really who they idolise?” En in “Momma” rapt Lamar zelf: “I know what I know and I know it well not to ever forget / Until I realized I didn’t know shit / The day I came home”. Ook de laatste track, waarin alles even op z’n plooi lijkt te vallen, eindigt met een onbeantwoorde vraag.
Lamar over de plaat: “Ik wil dat je kwaad wordt — ik wil dat je blij wordt. Ik wil dat je walgt. Ik wil dat je je heel erg oncomfortabel gaat voelen.” Check, check, check, check.
TPAB is ook gewoon een steengoede hiphopplaat. Kendrick rapt. Hij gromt, spuwt en lalt. En telkens is zijn flow verbijsterend. In “Institutionalized” bouwt hij biotopen van matchende klinkers en medeklinkers op een ruimte van twee bars: “Oh shit, flow’s so sick, don’t you swallow it / Bitin’ my style, you’re salmonella poison positive”. En op het freejazz-interludium “For Free?” veegt hij met zes woorden per seconde de vloer aan met elke andere rapper in de business. (Bij optredens laat Lamar even voor aanvang letterlijk iemand uit zijn entourage het podium schoonvegen.)
De sound pivoteert rond hiphop, jazz, funk en soul. De beats komen van onder meer Flying Lotus, Terrace Martin en Sounwave, er is instrumentatie door bassist Thundercat en saxofonist Kamasi Washington, George Clinton, Snoop Dogg, Anna Wise en neo-soulzanger Bilal verzorgen de vocals. Songs als “Complexion” en “u” hebben evenveel Davis als Dre in hun DNA. En ook de rest klinkt geweldig. Meerdere artiesten, onder wie David Bowie, duidden TPAB aan als inspiratiebron.
Da’s ook niet moeilijk, met zoveel goeie nummers. Er is de radiohit (“King Kunta”), er is het Black Lives Matter-anthem (“Alright”), er zijn de oldskool tracks (“Momma” en “Hood Politics”). Obama’s favoriete song is “How Much A Dollar Cost”. Die van Kendrick zelf is “For Free?”. Die van mij zijn nummers 1 tot en met 16. (pvw)
Hoogtepunt: Uit “For Free?”: “Oh America, you bad bitch, I picked cotton and made you rich / Now my dick ain’t free.”Een derdegraadsbrandwonde voor Uncle Sam.
2. Sufjan Stevens :: Carrie & Lowell (2015)
Sufjan Stevens heeft nooit echt kunnen kiezen tussen elektronica en folkverwanten. Voor zijn eerste twee platen wisselde hij tussen de beide stijlen af. En nadat zijn carrière met het succesvolle folkgeheel Illinois (2005) de hoogte inschoot, opteerde hij daarna weer voor meer elektronisch gestuurde werken. Toch blijft zijn sterkte vooral liggen in verstilde akoestische nummers, van het soort dat ook Carrie & Lowell zo hartverscheurend maakt.
De plaat, die de naam van zijn overleden moeder (2012) en pleegvader draagt, is een vaak ingetogen en net daarom soms beenharde terugblik op leven met een ouder die net als ieder mens haar gebreken had. Uit Carrie & Lowell spreekt blinde devotie noch rancune, maar eerder de typische ongemakkelijke liefde die eigen is aan families. Net door die herkenbaarheid snijden deze nummers dwars door de ziel. Wist Stevens met “John Wayne Gacy jr.” op Illinoisal recht naar het hart te navigeren, dan breekt zijn persoonlijke relaas op Carrie & Lowell bovenvermeld orgaan in duizend stukken. (jb)
Hoogtepunt: Als geen ander toont “No Shade In The Shadow Of The Cross” dat Stevens – met niet meer dan een gitaar en zijn stem – erin slaagt een wervelwind aan emoties op te roepen. Met ingenieuze metaforen brengt hij zijn eigen verdriet en neiging tot zelfdestructie tot leven.
1. Kanye West :: My Beautiful Dark Twisted Fantasy (2010)
“No one man should have all that power”: in 2010 stond Kanye West aan de top van zijn kunnen, en hij wist het. Van hiphop was de rapper-producer op het voorgaande 808 & Heartbreakal opgeschoven, weg van de pure rap, de volgende stap was slechts een evidente. My Beautiful Dark Twisted Fantasy werd het popalbum dat Kanye altijd al beloofde te maken. En Kanye wist het.
Het was ook de plaat van Kanye-de-tabloidhabitué. Het begon met die stagebomb toen Taylor Swift een award kreeg, en West zou een jaar lang niet uit de headlines te slaan zijn. Het was het jaar van Kanye-de-narcist, en op My Beautiful Dark Twisted Fantasy kreeg die ruim baan om het genie waarvan hij zelf overtuigd was tentoon te spreiden. Hij had gelijk.
Negen jaar later is dit nog steeds een muzikale splinterbom. Een kleurexplosie. Op deze vijfde trekt Kanye werkelijk alle registers open. Het is de culminatie van alles wat vooraf ging: de pompeuze strijkersarrangementen van Late Registration, de pure rap van Graduation, en de elektronische toetsen van die minimalistische voorganger. Of het nu het poptastische anthem “All Of The Lights” is, waar ongeveer iedereen met een beetje naam in het veertigkoppige koor meezong (Elton John! Alicia Keys! Rihanna! Drake!), of de monotone piano van “Runaway”, een nummer dat ondanks alles toch negen minuten boeiend blijft: het is alsof Kanye het gewoon niet verknoeid krijgt. Zelfs de minutenlange pussytown-monoloog van Chris Rock in “Blame Game” blijft ook bijna een decennium later vooral een grijns uitlokken.
Alle ongein ten spijt – we denken maar even: de kwansuise ontdekking van Nicki Minaj in “Monster” – eindigt alles toch op een serieuze noot. Op “Lost In The Woods” leert Justin Vernon Kanye wat je met een overdosis autotune kunt bereiken, het laatste woord is aan Gil Scott-Heron, wiens “Comment No. 1” wordt herbouwd tot “Who Will Survive In America”. Het draagt een urgentie die niet helemaal bij de plaat past, maar die tegelijk zegt dat er nu wel genoeg gelachen is. Op zijn volgende, Yeezus, zou West helemaal de beladen tour op gaan. Het zou de laatste keer zijn dat hij helemaal de bal mee had, maar dat geeft niet. My Beautiful Dark Fantasy blijft onverslijtbaar. (mvs)
Hoogtepunt: “All Of The Lights”. Rollen met de spierballen, een soort culminatie van alles waarrond Afro-Amerikaanse R&B, pop en hiphop de voorgaande decennia draaide. En het heeft dus ook Elton in het koor.
Zo goed dat we er niet een, maar twee recensies over schreven.
