Een tweetal jaar geleden, wonnen Yuval Abraham en Rachel Szor een Oscar voor het zwaar overgewaardeerde No Other Land, een typisch voorbeeld van een film waarin ‘de boodschap’ moest doen vergeten dat het als vertaling van een concept naar een visueel medium, allemaal niet veel voorstelde.
Het viel dus wat te vrezen dat Naza (naar het Hebreeuwse woord voor ‘collateral damage,’ burgerdoden dus), hun tweede prent over het Palestijns-Israëlische conflict, een beetje in hetzelfde bedje ziek zou zijn. Het moet meteen gezegd dat dit een veel sterkere film is en dat heeft te maken met het feit dat Abraham en Szor voor het grootste deel de eenduidige keuze maken om alles op een zakelijke en afstandelijke manier te registreren, zonder al te veel manipulatie of eigen bespiegelingen. Naza is opgebouwd aan de hand van getuigenissen van mensen die zelf betrokken waren bij Israëlische operaties, hun stemmen en voorkomen digitaal bewerkt om absolute anonimiteit te verzekeren.
Met een veelal statische digitale camera worden de gesprekken gefilmd tegen de nachtelijke achtergrond van de stad Tel Aviv en uit de droge opsomming van gruwelijke feiten groeit langzamerhand een portret van de mechanische natuur van massavernietiging. Het is die bijna onbewogen observatie die de film kracht geeft: menselijk leed herleid tot beslissingen achter een computermonitor en oorlogsmisdaden gereduceerd tot de enumeratieve gegevens van een kaartensysteem dat het doden van onschuldige burgers niet langer ziet als een spijtige bijzaak maar bijna als een doel op zich. Het minpunt is dat het regieduo het toch niet kan laten zelf die serene kracht te ondergraven door zaken toe te voegen die de kijker een beetje moeten helpen overtuigen. Zo was het echt niet nodig om fragmenten uit Claude Lanzmanns Shoah op te voeren ons te doen begrijpen dat dit ook een genocide is. Aan het eind wordt bovendien de fout gemaakt om toch beelden te tonen van het resultaat van alle berekende acties, terwijl de sterkte van Naza net ligt in de bijna abstracte manier waarop hier over mensenlevens – en dood – gesproken wordt.
Naza kwam tot stand in samenwerking met de Britse krant The Guardian (die op haar website de film ook vanaf november gratis ter streaming zal aanbieden) en de publicatie moest ook al veelvuldig met klem beschuldigingen weerleggen van het IDF (Israeli Defense Forces) dat beweerde dat de personen die in de film aan bod komen enkel laaggeplaatste militairen zijn en dat de beweringen niet vergeleken werden met de beschikbare data van uitgevoerde aanvallen. Het spreekt voor zich dat de makers een standpunt innemen en dat hun film ook dat standpunt weerspiegelt. Het is dus zinloos om te proberen praten over een echt objectieve blik op de gebeurtenissen, maar het is wel duidelijk dat er een pak
onderzoek verborgen zit achter de onthutsende onthullingen die hier gedaan worden (trouwens, in een voorbeeld van de realiteit die de fictie inhaalt is het inzetten van AI om menselijke doelwitten sneller uit te schakelen, nota bene de dreiging die centraal stond in de MCU-film Captain America: The Winter Soldier).
Naza laat een paar steken vallen af en toe, maar je kan er niet om heen dat dit zeker een veel overtuigender en doordachtere filmische vertaling is van het nog steeds uitzichtloze Israëlisch-Palestijns conflict dan het vorige werkstuk van Abraham en Szor.
