Kiyoshi Kurosawa heeft iets met spoken, en dat blijft zo. Ook in Daguerrotype, zijn eerste op Europese bodem gefilmde prent, spelen de echo’s van onze doden de hoofdrol. Zijn verhaal, over een fotograaf-met-een-obsessie, zijn dochter en zijn assistent, loopt echter verloren in een serie niet-uitgelegde plotwendingen en wil zo subtiel zijn dat enkel artistieke vaagheid overblijft. Mooie beelden, dat wel.
Al van begin jaren tachtig, maar vooral sinds de tweede helft van de nineties, zette Kiyoshi Kurosawa – de vermelding “niet verwant met Akira” is hier even verplicht – zich op de kaart als meester van de J-Horror. Pas nu maakt hij de overstap naar het westen, en daarbij landt hij niet in Hollywood, maar wel in Frankrijk, dat zich met zijn interessante coproductiestructuren als gewillige bruid opwerpt. Daguerrotype — of Le secret de la chambre noire als u zoals elke Fransman liever een mondvol als titel heeft – werd een mooi samengaan van Europese en Japanse gevoeligheden, maar verliest zichzelf uiteindelijk in de mist die de regisseur zelf gespuid heeft.
De set-up is klassiek, bijna cliché: de jonge werkloze Jean (Tahar Rahim – Un Prophète) vindt een nieuw jobke als assistent van de teruggetrokken modefotograaf Stéphane Hégray, en wordt verliefd op diens mysterieuze, maar ravissante dochter Marie. Dat de relatie tussen vader en dochter-model enigszins bijzonder is, blijkt snel. Stéphane laat Marie bijna dagelijks slopend lang poseren, tot zeventig minuten in dezelfde pose toe, want dat vereist het daguerreotype; een vroeg fotoproces, dat geen beweging verdraagt. Met behulp van een SM-achtig aandoend apparaat moet Jean Marie in de juiste pose fixeren, waarna ze vooral geduld moet hebben.
De olifant in de kamer? De vroeg gestorven moeder van Marie, waar niet over gepraat wordt, maar wiens aanwezigheid voor Stéphane nog oh zo tastbaar is. Geen wonder dat het tweeëntwintigjarig meisje er op uit is om haar eigen leven te starten, en daar is de komst van Jean een uitgelezen kans toe. “Dat lukt” zou een bijzonder onbevredigend einde opleveren, en dus gaat dat uiteindelijk mis, waarna ook Jean ten prooi zal vallen aan de spoken die in en om het vervallen landhuis van Stéphane hangen.
Kurosawa registreert het poëtisch, vaak in grote, mooie, wide shots waarbinnen de acteurs hun werk moeten doen. Het is hem om sfeer te doen, en hij neemt alle tijd om die zorgvuldig neer te zetten en zijn personages te schetsen. Het vertelritme ligt traag. Des te gekker dus, dat cruciale ontwikkelingen toch jump-cutgewijs evolueren. Plots blijken Marie en Jean verliefd. Hoe dat gebeurd is, weten we nauwelijks, op één gestolen kus van haar aan hem na. We hebben het maar te accepteren, want dat vraagt de plot. En zo zijn er nog dingen. Kurosawa wil vooral niet uitleggerig zijn, maar schiet daarbij zo in het tegendeel dat het moeilijk wordt om je nog emotioneel betrokken te voelen. Personages doen maar wat, zonder dat je goed weet waarom.
Na die ene plotse wending, verandert Daguerreotype van sfeer. Plots is Jean niet enkel meer de onschuldige omstander, en naarmate hij meer betrokken raakt bij een bijzonder doortrapte plot om Stéphane te dwingen zijn landgoed te verkopen, raakt ook zijn relatie met Marie in een stroomversnelling. Wanneer de mist optrekt, blijkt niemand ongeschonden uit het verhaal te komen.
Hoe sfeervol hij het allemaal ook vertelt, Kurosawa slaagt er nergens in je echt betrokken bij het verhaal te maken. Het blijft mooifilmerij – waarin je met veel goeie wil allerlei ideeën over fotografie, film en het leven kunt ontwaren – die te cerebraal en afstandelijk blijft om te raken. Het maakt van Daguerrotype een lichtjes onbevredigende kijkervaring. Je smult van de beelden, maar wat die mensen daarbinnen doen, kan je eigenlijk niet echt iets schelen. Alsof het allemaal spoken zijn, die eigenlijk in een andere wereld thuishoren.
