Dat klein beetje warmte dat twee ijskoude, in elkaar verstrengelde lijven afgeven.
Een dansplaat voor een getergd hart dat noodgedwongen met zichzelf danst op één tegel in het donkerste hoekje van de zaal. Dat is Coexist.
The XX maakte eind 2009, toen al tussen alle bombast en jaren tachtig-recyclage, van stilte een belangrijk instrument, van weglaten een meerwaarde. Liet eind 2009 zien dat er zoveel meer dan vijftig mooie, kleurrijke tinten zwart zijn. Voegde fluisterend seks toe aan gemis.
Het leger volgelingen zorgde ervoor dat The XX al snel de hype voorbij was, zonder dat er een echte kloon opstond van deze prille twintigers, die schuchterder werden naarmate het succes (on)verklaarbaar groeide. Jamie Smith/XX maakte de afgelopen jaren van remixen, in opdracht van steeds grotere namen, meer dan zomaar een bijberoep. Sleutelde al headlinend her en der aan clubmuziek die de richting van deze plaat zou bepalen, trouw aan zichzelf. The XX hun eigen genre? Waarom niet.
Coexist maakt die vraag nog wat retorischer. Het is een verdieping van hun geluid. The XX legt de zenuw tussen onvoltooid verlangen en onvervulde verleiding (en omgekeerd) nog bloter dan op het debuut. Tegelijk maken Smith, met een nadrukkelijkere klemtoon op elektronica, en Oliver Sim op groove, verstilling dansbaarder dan zelden tevoren. Luister naar “Reunion”, “Sunset” of “Swept Away”: de beats die Smith als zelfmoordcommando naar de versmachtende duozang van Romi Madley Croft en Sim stuurt, verschillen danig van XX. En smoort te voorspellen kritiek over herhalingsoefeningen zo in de kiem.
En dat niet alleen. Croft en vooral Sim slagen erin nog meer sensualiteit en emotioneel reliëf in hun zanglijnen te leggen, zoals in “Fiction” of “Missing”, dat het hart laat bloeden als een nieuwe tandenborstel broos tandvlees. Croft en Sim lijken elkaar nog steeds van op twee uithoeken van de wereld toe te zingen, maar kruipen nog dieper en gerichter in elkaars hoofd en hart. Zoals in “Try”, waarin de schuldbekentenis van Sim een hoofdschuddend verwijt van Croft wordt. En ook weer in “Missing”, waarin ze beiden slechts kunnen stotteren als antwoord op elkaars vragen. Ook geen toeval dat ze samen “hurt” en “heart” op elkaar laten rijmen in “Our Song” als niemand tevoren. The XX verzinnebeeldt emoties met een wiskundige perfectie zonder een seconde minder dan passie te prevelen. Tja.
Openingsnummer “Angels” legt nog een mooie brug der zuchten aan naar de tien laatste minuten van het debuut, al is het het puurste liefdesliedje dat The XX tot dusver heeft opgenomen. Croft zingt het alleen en doet verlangen kristalliseren in smachten, meligheid in puurheid — “If someone believed me/They would be as in love with you as I am”. De rollende baslijnen en zang van Sim in het daaropvolgende “Chained” maken al meteen duidelijk dat Coexist nog meer dan XX één verzengende flow is, als een conceptplaat over een relatie die aan en uit knippert als een straatlantaarn. Intimistischer dan op Coexist kan vervreemding van elkaar niet zijn.
De spaarzame dynamiek van een “Islands” of “Crystalized” ware hier een lichtvoetigere noot geweest. Geen plaats voor nu. De subtiliteit zit ’m nog meer in de afgeschraapte laagjes binnenin de songs dan de wisselwerking tussen de songs onderling zoals op het debuut. Stilte heeft nog meer haar eigen partituur. Waartoe dat in de toekomst moet leiden is een vraag die u nu niet zult stellen. The XX zelf blijkbaar ook niet. Die volgende plaat is even ver weg als een volgend lief na die breuk.
Ware Coexist drie jaar geleden het debuut, dan was de impact misschien zelfs nog groter geweest dan met XX. Het is zo’n plaat die “melancholisch” tot een oppervlakkig modewoord degradeert. Een clubplaat waarop de stilte wederom primeert op de sound. En die dus wel degelijk een evolutie laat horen, als water dat traag maar gestaag tot ijs bevriest. Of zoals Sim verzucht in “Missing”: “My heart is beating in a different way”. En het ligt nog bloter dan op het debuut ook.
