Een vrouw leeft met een langzaam dementerende echtgenoot. Diezelfde vrouw stond in een ver verleden een pasgeborene af ter adoptie. En nog eens diezelfde vrouw kreeg op een onbestemd tijdstip daar tussenin een ongenode bezoeker over de vloer, door wie zij zich bedreigd voelde. Drie losstaande voorvallen zijn het. Behalve in de beleving van de protagoniste die Dagen in de geschiedenis van stilte vertelt. Merethe Lindstrøm schreef deze roman als een langgerekte, gevoelvolle ontboezeming – misschien zelfs een bekentenis voor een onduidelijke misdaad. Taalpracht om in verloren te lopen, maar waarheen voert de trip precies?
Ja, schrijven kan ze. Ooit plaatste het Noors Dagblad haar op één lijn met Jon Fosse en Dag Solstad voor wat betreft een Nobelprijskandidatuur – en inmiddels heeft Fosse die informele nominatie al verzilverd. Dagen in de geschiedenis van stilte geldt als een van, zo niet dé beste roman van Lindstrøm. Haar stijl komt er alleszins perfect in tot uiting. Zonder veel context sleurt de vertelstem de lezer mee in een maalstroom van herinneringen, gevoelens en gedachten. Toen en nu lopen organisch in elkaar over, kortom de auteur weeft een secuur touwwerk waarin gebeurtenissen die decennia ver uit elkaar liggen, ineens onderling gaan resoneren.
Lindstrøm laat dat allemaal niet voorkomen als een complexe literaire ingreep, maar veeleer als een intuïtie, een instinct dat het centrale personage meer en meer in kaart brengt. Hoe meer zij over haar omgeving, haar voorbije leven en haar kinderen vertelt, hoe meer ze zelf in beeld komt. De metaforisch geladen taal en de meanderende tred waarin Lindstrøm niettemin bijzonder veel compacte formuleringen stopt: het werkt op den duur haast hypnotiserend. Belerend of intellectualistisch is dit proza daarbij nooit, want daarvoor blijft het idioom te dicht bij de viscerale impulsen die de existentie kleur geven: angst, vervreemding, verwondering over wat zich via de natuur voltrekt, …
Lindstrøm staat nooit expliciet stil bij de grote thema’s die een bestaan (kunnen) domineren, daarvoor verstaat ze haar metier te goed. Resoluut vertolkt ze de stem van een innerlijk dat in crisis verkeert, misschien zonder dat die stem het zelf wil of kan erkennen. Net die weigering om te dramatiseren, versterkt de impliciete tragiek van de stilte die de ik-figuur hand over hand overvalt, wie weet zelfs gestaag overneemt. Net in die stilte, en precies dankzij die stilte, ontstaat immers een monologue intérieur vol nijpende vragen naar aanloop van een netelige kwestie in het verleden – althans door die tunnel beziet het personage het leed dat haar overkomt.
Wie uitzoomt, ziet hoe Lindstrøms personage in een cascade van herinneringen vervalt, precies omdat haar huis een echokamer is geworden, een woordeloos omhulsel waarin haar eigen redeneringen nimmer worden weersproken. Het karakter komt als het ware tot een totale stilstand, en leeft in de schaduw van een man die niets meer kan geven, maar voortdurend toezicht en bewaking nodig heeft. Het huis, ooit een thuis waar kinderen groeiden en de tuin bloeide, verwordt tot een kerker, waarin het dictaat van de eigen stem almaar dwingender weerklinkt. Dat ervaart de lezer, in de hoedanigheid van een onstuitbare literaire straalstroom.
Als een mes door de boter dobbert men richting finale, mede dankzij de zonder meer indrukwekkende vertaalklus van Sofie Maertens en Michiel Vanhee. Na het omslaan van de laatste bladzijde komt evenwel de ontnuchterende vaststelling dat van deze even verslavende als bij vlagen haast sentimentele excursie weinig blijft hangen. Lindstrøm trekt haar publiek in een bad vol emoties, waarin finaal weinig bezinksel achterblijft. Onderscheidt grote literatuur zich van louter escapistische door een spiegel te zijn voor de ziel? Dan hoort Dagen in de geschiedenis van stilte niet in de eerste categorie thuis. Nee, een Nobelprijs zal nog niet voor morgen zijn …
