Met Abby heeft Kortrijk er duidelijk een opvallende nieuwe culturele trekpleister bij. In de voormalige Groeninge-abdij opende eind maart van vorig jaar dit laagdrempelig museum voor beeldende kunst dat verleden en toekomst moeiteloos in elkaar laat overvloeien. De Spaanse toparchitecten van Barozzi Veiga tekenden samen met TAB Architects voor een gedurfde transformatie waarin historische abdijmuren botsen én samensmelten met een markante, moderne ‘stompe piramide’ – een geometrische vorm die wel de schuine lijnen van een piramide heeft, maar waarvan de top afgezaagd lijkt – die oogt als een bijna futuristisch volume. Abby wil daarbij meer zijn dan een klassiek museum. Het profileert zich doelgericht als een open stadsliving waar kunst, ontmoeting en participatie centraal staan.
Na de bijzonder succesvolle F**klore – Reinventing Tradition (de openingstentoonstelling) en Faith No More – Rituals for Uncertain Times, denkt men in Abby niet langer in afzonderlijke tentoonstellingen, maar wordt er gestreefd naar een totaalervaring. Onder de noemer Abby & Friends brengt het museum momenteel liefst drie expo’s samen in één parcours: Coup de Théâtre. A Play of Clay, Double Reality van Tom Callemin en Authorities van Honoré d’O en Gerard van Lankveld. Dat concept van ‘drie voor de prijs van één’ klinkt op papier vooral publieksvriendelijk en enigszins banaal, als een manier om in te spelen op de contemporaine concurrentieslag onder de grootwarenhuizen, maar blijkt in de praktijk verrassend coherent. De tentoonstellingen communiceren subtiel met elkaar rond perceptie, enscenering en de dunne lijn tussen werkelijkheid en constructie.
De sterkste en meest consistente indruk laat zonder twijfel Double Reality van Tom Callemin na omdat deze solotentoonstelling zich traag en bedachtzaam ontvouwt. Callemin is een Belgische fotograaf en beeldend kunstenaar, geboren in 1991 in Oostende. Hij studeerde fotografie en vrije kunsten aan KASK & Conservatorium in Gent. Al tijdens zijn studies viel hij op door zijn extreem zorgvuldig geënsceneerde foto’s, die vaak meer lijken op filmstills of droombeelden dan op klassieke fotografie. Hij woont en werkt momenteel in Gent en behoort tot de opvallendste stemmen binnen de jongere generatie Belgische kunstfotografie.
Callemin onderzoekt al jaren hoe fotografie onze werkelijkheid vormt, manipuleert en tegelijk ondergraaft. Zijn beelden ogen aanvankelijk vertrouwd – een paard, een interieur, een object – maar hoe langer je naar de grotendeels zwart-witfoto’s kijkt, hoe meer de twijfel binnensijpelt.
Wat is geconstrueerd? Wat is echt? En vooral: waarom geloven we een foto nog altijd instinctief? De expo vormt het sluitstuk van Callemins zesjarig doctoraatsonderzoek rond fotografie, perceptie en identiteit, maar voelt gelukkig nergens als een academisch eindwerk aan. Integendeel: Double Reality slaagt erin complexe ideeën toegankelijk te maken zonder ze te versimpelen.
Een van de meest opvallende werken is het beeld dat simpelweg “Horse” heet. Op het eerste gezicht een bijna archetypisch dierlijk portret, maar het paard staat met een witte juten doek over zijn kop, waardoor het beeld iets ongemakkelijks en beklemmends krijgt. Het is tegelijk esthetisch en verontrustend: het dier wordt niet getoond als dier, maar als geënsceneerd object. Die spanning tussen schoonheid en vervreemding loopt als een rode draad door de hele expo.
Nog sterker is de reeks “Portrait(s)” die wordt gepresenteerd in een tienhoekige constructie die verwijst naar de architectuur van een diorama of van decorstukken. Je wordt geconfronteerd met negen portretten van dezelfde vrouw, maar telkens met een subtiel verschoven blik of gelaatsuitdrukking. De variatie binnen één gezicht lijkt wat triviaal, maar net daardoor wordt het confronterend. Je begint als kijker automatisch betekenis te zoeken in minimale verschillen: is ze verdrietig, afstandelijk, aanwezig, afwezig? Callemin toont hier hoe identiteit in fotografie geen vast gegeven is, maar een projectie die telkens opnieuw wordt ingevuld en daarbij het oriëntatievermogen van de bezoekers ontregelt.
Opvallend zijn ook nog de werken “Body Double” waar afgietsels van menselijke lichamen te zien zijn die verwijzen naar zowel het maakproces als naar het gebruik van een body double in film en “Figure, Nude en Untitled Figure:” ontklede figuren waarvan Callemin de huid zo belicht dat ze een soort gladde, vlakke en haast onwerkelijke textuur krijgen. Fascinerend en spannend: je weet dat je bedrogen wordt, maar toch blijf je kijken alsof de foto waarheid bevat. In een tijdperk waarin AI-beelden, deepfakes en visuele manipulatie almaar normaler worden, voelt Double Reality opmerkelijk actueel zonder expliciet moralistisch te worden. Callemin vertrouwt op de intelligentie van de bezoeker en dat is heerlijk en verfrissend. Chapeau.
Waar Callemin de werkelijkheid manipuleert via fotografie, kiest Coup de Théâtre. A Play of Clay voor een heel andere strategie: overdaad, spektakel en theatrale présence. De tentoonstelling vertrekt vanuit de historische keramiekcollectie van Abby en onderzoekt hoe keramiek zich doorheen de eeuwen niet enkel als gebruiksvoorwerp, maar vooral als podiumobject heeft gedragen. Van groteske figurines tot hypergestileerde vazen en barokke tafelstukken: alles draait hier rond zichtbaarheid, decoratie, performance en ook om humor.
Boeiend is dat Abby in deze expo de historische keramiek niet opsluit in een stoffig erfgoedverhaal, maar consequent confronteert met hedendaagse kunstenaars. Daardoor ontstaat een verrassend levendige dialoog tussen oud en nieuw. Coup de Théâtre begrijpt dat keramiek vandaag opnieuw relevant is omdat het medium tegelijk tactiel, ambachtelijk en radicaal expressief kan zijn en hoe keramiek perfect het evenwicht weet te bewaren tussen schoonheid en vervreemding.
Een van de meest opvallende historische stukken is “Bright Solitude (Chandeller)” van de Duitse Anne Wenzel. Een bijna drie meter hoge installatie die oogt als een zwartgeblakerde barokke kroonluchter die op de vloer is neergestort en scheefgezakt en die bijna sculpturaal wordt ingezet. Het object doet denken aan een met kaarsvet overdekte luchter in barokstijl, maar is ook een directe verwijzing naar de ramp veroorzaakt door orkaan Katrina in 2005. De constructie balanceert tussen gebruiksvoorwerp en theatrale decoratie en maakt meteen ook duidelijk dat keramiek historisch nooit neutraal is geweest. Het is altijd een drager geweest van status, symboliek en spektakel.
Binnen het hedendaagse luik springt dan overduidelijk het diabolische en picareske werk van de Australische Bad Seed-pop-Messias Nick Cave in het oog, met een sculpturaal werk met als titel “Devil Takes a Bride.” Het is een onderdeel uit de zeventien handgemaakte keramische figuurtjes “The Devil – A Life,” geïnspireerd op Victoriaanse Staffordshire-beeldjes die de levensloop van de Duivel vertellen. Cave maakt van het angstaanjagende monster uit de onderwereld een menselijk, complex personage dat worstelt met humane emoties en issues met een knipoog naar Shakespeare’s Seven Ages of Man.
Imponerend is eveneens de zogenaamde Delftse installatie in het onderdeel “Acte II – Schouwtoneel.” De blikvanger is hier de indrukwekkende foto van een jonge man die zich met een peinzende en tegelijk dromerige blik aan het oog van de toeschouwer onttrekt en beide onderarmen in het gips heeft van Athos Burez met als titel “Delfts Gips.” Het beeld is niet los te zien van zijn omgeving: het wordt letterlijk ingekaderd door een reeks objecten en keramische elementen die verwijzen naar de traditie van Delfts blauw.
Voor de toeschouwer zich naar de derde expo begeeft, wordt die in Coup de Théâtre als
epiloog nog getrakteerd op een peepshow die het gevoel van gecontroleerde enscenering versterkt. Een aantal werken in het “Ceramic Circus” spelen met het idee van kijken en bekeken worden, waarbij keramiek hier niet enkel als sculpturaal materiaal fungeert, maar als theatrale interface. De titel “Peepshow” verwijst uiteraard en expliciet naar voyeurisme, en dat gevoel wordt versterkt door de manier waarop de objecten zich opstellen als kleine scènes: intiem, maar tegelijk afstandelijk. Het zijn geen neutrale objecten, maar micro-werelden die de kijker uitnodigen om te gluren, zonder ooit volledige toegang te geven. Origineel, speels, leuk en meteen ben je met een glimlach op het gezicht op weg naar het derde en laatste luik.
In deze ruimte krijg je op ‘uitnodiging’ van de organiserende Wit. h vzw onder de noemer “Authorities” pseudo-synergetisch werk voorgeschoteld tussen de conceptuele en vaak absurdistische kunstenaar Honoré d’O en Nederlandse minimalist Gerard van Lankveld – hij riep zichzelf ooit uit tot heerser van een alleen in zijn hoofd bestaand keizerrijk. Vrij snel word je glimlach ingeruild voor fronsende wenkbrauwen. Authorities ambieert om de bezoeker te laten binnenkijken in de hoofden van de twee kunstenaars die vaak in duo of in verwante context worden gepresenteerd. In Abby wordt hierop geen uitzondering gemaakt.
In dit luik wordt een fictief universum gecreëerd vol symbolen, miniatuurconstructies, sculpturale taal en imaginaire machtsstructuren. Vooral de gekunstelde curiositeiten en hersenkronkels van Van Lankveld zijn ondoorgrondelijk en Honoré d’O vult dat absurdistische universum aan met zijn typische beeldgrammatica van kleine sculpturale tekens en associatieve objecten. Authorities voelt eerder aan als een chaotische voetnoot binnen het geheel.
De ‘drie voor de prijs van één’ tentoonstellingen in Abby Kortrijk vormen samen een bijzonder sterk en coherent geheel. Coup de Théâtre. A Play of Clay zet de rijke keramiekcollectie speels en inventief in de kijker, terwijl Double Reality van Tom Callemin de grens tussen fotografie en perceptie op intrigerende wijze vervaagt. Deze twee onderdelen zijn absolute must-sees. In Authorities van Honoré d’O en Gerard van Lankveld wordt dan weer een fantasierijk universum van macht en verbeelding opgeroepen, maar zal zeker niet bij iedereen in de smaak vallen. Zeker is wel dat ze samen nadrukkelijk tonen hoe veelzijdig en verrassend Abby is als plek waar erfgoed, hedendaagse kunst en verbeelding elkaar voortdurend versterken.
Double Reality – Tom Callemin – Coup De Théâtre. A Play Of Clay – Authorities – lopen nog tot 13 september 2026 in het museum ABBY KORTRIJK, Begijnhofpark in 8500 Kortrijk. Dagelijks (behalve maandag) open van 10u tot 18u. Meer info via de website van Abby Kortrijk.
