Donnie Darko


Wat gaat dit een moeilijke bespreking worden om te schrijven.
Hoe beschrijf je een film die je volledig verward achterliet, met
enkel de wens om hem nog eens te bekijken, in een poging te
achterhalen waar het werkelijk over ging? Een kleine troost is dat
het eigenlijk mijn taak niet is om u te vertellen wat de werkelijke
betekenis van deze bizarre stijloefening is… enkel wat ik ervan
dacht. Gelukkig maar, want ‘Donnie Darko’ is zo’n film die je tien
keer zou kunnen zien zonder een sluitend antwoord te kunnen geven
op de tientallen, zoniet honderden vragen die het verhaal en vooral
het einde oproepen.

Jake Gyllenhaal speelt Donnie Darko, een tiener in een nogal
saaie voorstad. In tegenstelling tot de meeste tieners in dit soort
films, komt Donnie niet uit een gebroken gezin – zijn ouders zijn
liberale mensen die het beste met hem voor hebben. Hij kibbelt met
zijn zus, maar we zien dat ze toch van elkaar houden. Tijdens de
film vindt Donnie zelfs een vriendinnetje. Hij is geen verstoteling
in zijn familie of zijn schoolomgeving, tenzij hij daar zelf voor
kiest.

Maar er hangt een schaduw over Donnie’s leven – in een vroege
scène klaagt zijn moeder dat hij zijn medicatie niet heeft
ingenomen, en hoewel er nooit een naam aan wordt gegeven, is het
duidelijk over wat voor medicatie ze het heeft. Die avond ziet
Donnie een gigantisch konijn aan zijn bed verschijnen, dat hem
vertelt dat de wereld zal vergaan over 28 dagen, 6 uur, 42 minuten
en 12 seconden. Wanneer Donnie thuis komt, is er een motor van jet
dwars door zijn kamer gevallen. Indien hij thuis was geweest, zou
hij de klap niet overleefd hebben.

Donnie wordt geplaagd door hallucinaties, bezoekt een psychiater
(Katharine Ross), en bereikt langzaam maar zeker een punt van
kritieke massa, een punt waarop hij niet meer zal kunnen
functioneren en gewoon zal exploderen in de dreigende waanzin die
op hem loert. Symptomen hiervan zijn zijn uitbarstingen tegen een
stupide leerkrachte en een charlataneske self-help goeroe,
schitterend gespeeld door Patrick Swayze (ja, die leeft schijnbaar
nog).

De plot wordt hoe langer hoe vreemder, net als Alice die in
wonderland is verzeild, maakt hij de ene bizarre gebeurtenis na de
andere mee, en de vraag die de kijker zich continu stelt, is of wat
hij ziet nu werkelijkheid is of een droom, een hallucinatie? Is
Donnie een paranoïde schizofreen, of staat hij werkelijk in contact
met aliens die de toekomst kunnen voorspellen?

Debuterend regisseur Richard Kelly maakt hier een waanzinnig
ambitieuze film, die zowel een coming of age-drama als een
thriller, als een SF-film als een komedie tracht te zijn. Dat soort
van ambitie kan ik doorgaans wel pruimen – elke filmmaker zou in
wezen moeten proberen de allerbeste film ter wereld te maken,
anders moet hij er niet aan beginnen – maar in dit geval kreeg ik
af en toe de indruk dat Kelly wat te veel hooi op z’n vork nam. De
man weet duidelijk hoe hij films moet maken, en schudt wonderlijke
scènes uit z’n mouw (de travelling door de gang van de school, de
confrontatie met Swayze!), maar dat neemt niet weg dat bepaalde
personages nauwelijks tijd en ruimte krijgen om een persoonlijkheid
te ontwikkelen. Drew Barrymore speelt een verrassend overtuigende
rol als leerkrachte Engels, maar we leren haar personage niet echt
kennen en aan het eind vragen we ons af waar ze nu eigenlijk goed
voor was.

Waar veel mensen problemen mee zullen hebben, is het einde. Was
Donnie waanzinnig? Was het werkelijkheid? Een droom? Ik heb zelfs
al theorieën gehoord die een “alternatieve realiteit” inhielden,
waardoor je een ongelooflijk ingewikkelde verklaring kreeg – die
wel degelijk alles verklaarde, maar dat ten nadele van kostbare
hersencellen, die wanhopig proberen om orde te scheppen in de
overdosis aan ideeën en mogelijkheden.

Ik heb ‘Donnie Darko’ vaak horen vergelijken met het werk van
David Lynch, en tot op zekere hoogte kan ik dat begrijpen – ook
deze film heeft een bizarre zin voor droog-komisch surrealisme.
Maar waar David Lynch de kijker steeds het gevoel geeft zélf best
te weten waar hij mee bezig is, wil ik dat bij Richard Kelly nog
wel betwijfelen. David Lynch stelt ons voor een raadsel en nodigt
ons breed grijnzend uit te proberen de sleutel tot dat raadsel te
achterhalen. In dit geval stelde ik mij de vraag of de regisseur
die sleutel zélf wel heeft. De visie die de ontknoping van deze
film uitstraalt, is zo vrijblijvend dat de samenhang van de film
als een geheel eronder te lijden heeft.

Dat neemt allemaal niet weg dat ‘Donnie Darko’ absoluut
fascinerende cinema is, met uitstekende acteurs en intrigerende
ideeën. Kelly weet haast magische momenten op het scherm te
toveren, of die nu voortvloeien uit de dialogen (je moest Donnie
eens over de Smurfen horen praten), of uit de beelden (Donnie’s
hallucinatie, de kusscène). Maar de film is té ambitieus, met
thema’s zoals het accepteren van de dood, en de mogelijkheid dat je
alleen zult sterven. Nooit gedacht dat een film te ambitieus kon
zijn – ik hou van ambitie, en zeker van roekeloze ambitie, dàt
levert opwindende films op – maar hier is het zo. Donnie Darko is
een film die opbouwt naar een onthullende climax die een zeer
diepzinnige onderliggende thematiek zal verraden. Die thematiek
krijgen we wel, maar de onthullende climax niet. Integendeel – op
het einde blijven we met ontelbare vragen zitten, en het is te
betwijfelen of er ook een reëel antwoord te vinden is.

‘Donnie Darko’ is een gemiste kans, maar in vergelijking met
zoveel andere Amerikaanse producten blijft dit beklijvend spul, dat
je nog lang na het einde aan het gissen zal houden. Ondanks al z’n
gebreken, is het een film die onder je huid kruipt en die je brein
doet overkoken met theorieën en mogelijkheden. Wat best wel aardig
is, eigenlijk.

http://www.donniedarko.com/

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

vier × een =