Kokuhô (Nationaal Erfgoed), de ambitieuze adaptatie van een gevierde vuistdikke roman van auteur Shuichi Yoshida door de Japanse regisseur Sang-Il Lee, gaat over twee jongemannen die samen hun leven wijden aan het Kabuki-theater. De film schrijft zich daarmee in binnen een traditie van cinematografische werken die rond Aziatische theatervormen zijn opgebouwd zoals Farewell My Concubine van Kaige Chen, waarin de operakunst uit Peking centraal stond, The Lion’s Throne van Daisuke Itô, dat helemaal opgebouwd was rond het Japanse Noh-theater, of Kon Ichikawa’s An Actor’s Revenge, dat eveneens om Kabuki draaide.
Het bijna drie uur durende verhaal opent met een korte introductie tot het Kabuki-theater en de historische achtergrond bij de traditie van de ‘onnagata’, mannen die de rollen van vrouwen spelen. Vervolgens zijn we getuige van een voorstelling anno 1964 die de belangrijkste personages introduceert en van de moord op een ervan, een Yakuza-leider wiens jonge zoon een talent voor Kabuki blijkt te hebben. Hij zal vervolgens geadopteerd worden door een beroemd acteur (veteraan Ken Watanabe) en samen met diens enige zoon opgroeien met de jarenlange training tot volwaardig Kabuki-speler. Van bij die opening is duidelijk dat regisseur Sang-Il Lee actie en drama op knappe manier verweeft met de theaterstukken: de proloog neemt de tijd om de voorstelling te volgen en het omkleden van de spelers, terwijl de aanzet tot de cruciale doding off-screen gehouden wordt en de daad zelf opnieuw in beeld gezet is als een theateropvoering met ramen die het fatale gebeuren kadreren als was het een podium.
Van bij die opening gaat er ook een bedwelmende esthetische kracht uit van de in 2:39 widescreen gecomponeerde beelden (een formaat dat uiteraard perfect past bij dat van een horizontaal georiënteerd podium). Die esthetiek wordt vervolgens doorgetrokken in de afstandelijke observatie van de harde training, ook al vergrijpt de film zich dan – en later nog een aantal keer – net iets te makkelijk aan montagesequenties om een klassiek patroon van vordering op te zetten. Dat is evenwel slechts een kleine schoonheidsvlek op wat verder een uiterst mooie en geraffineerd opgebouwde kijk is op de overgave aan een kunst. Let bijvoorbeeld op de manier waarop de film aandacht schenkt aan kleine gebaren en bewegingen die ons de tijd geven alle details mee op te nemen, maar ook op veel beelden waar door de vlakke belichting een intens gevoel van eenzaamheid en isolatie van uitgaat. Ook de veranderende en steeds moeilijker wordende onderlinge relatie tussen de twee opgroeiende jongens is mooi gevat, al wordt de ruggengraat van de film echt wel gevormd door de vele hypnotiserende optredens. Die zijn nog indrukwekkender wanneer je weet dat geen van de hoofdrolspelers een Kabuki-opleiding had en ze zich dus allemaal moesten verdiepen in de kunst, teneinde overtuigend genoeg te zijn voor het Japanse publiek (internationaal zijn er uiteraard niet zo heel veel kijkers die de kwaliteit van het spel op onderbouwde manier kunnen inschatten).
Los van die moeilijk te beoordelen prestaties op het vlak van lokaal cultureel erfgoed, staat het buiten kijf dat de universele taal van de cinema hier op prachtige wijze gehanteerd wordt. Er zitten echte lessen in mise-en-scène in dit superieure drama. Om er maar een uit te kiezen: het moment waarop de adoptievader besluit zijn acteernaam door te geven aan zijn aangenomen zoon en niet zijn bloedverwant, en de moeder pleit om dat niet te doen, is een ongelooflijk knap voorbeeld van het maximaal laten renderen van compositie, met de acteurs die door hun plaats in het beeld de dramatische slagkracht vergroten van een cruciale scène.
Er gaat van deze strenge hiëratische film een enorme dwingende kracht uit die ons binnen trekt in een wereld van ceremonieel en onderdrukte gevoelens en ons moeiteloos doorheen de verschillende decennia verhaal loodst. Het is fascinerend om bepaalde stukken die de personages vertolken te zien terugkeren in de loop van de jaren, waardoor het verloop van tijd ook op die manier tastbaar wordt.
De film die nu pas echt aan zijn internationale carrière begint, kende in zijn thuisland Japan een gigantisch succes en werd daar het op een na grootste kassucces van het jaar, geen evidentie voor een prent van drie uur over een kunstvorm met grondslag in het Shôgunaat van de zeventiende eeuw.
