John Zorn :: Femina

Tzadik, 2009

In de verschillende releases die John Zorn dit jaar heeft
uitgebracht, neemt het meest recente ‘Femina’ een aparte positie in
binnen een enorm gevarieerde thematiek. Eerder was er niet alleen
het ontroerende ‘Alhambra Love Songs‘,
maar ook het eerder exotische ‘O’o‘. Zorn keert nu
terug naar zijn befaamde file card technique, waarbij de
willekeurige – uit Zorns brein ontsproten – geluidsblokken op
kaartjes worden genoteerd. Eenmaal de kaartjesstapel is
aangegroeid, wordt alles zeer minutieus gesorteerd tot ze exact de
juiste plaats binnen de algemene structuur hebben (een
arbeidsintensief proces waar Zorn vroeger makkelijk 10 tot 12 uur
per dag mee bezig was.).

Zoals de titel van het nieuwe album suggereert, is ‘Femina’ een
hommage aan verschillende vrouwen die in het verleden hun sporen op
cultureel of intellectueel vlak hebben verdiend (Simone de
Beauvoir, Hildegard von Bingen, Yoko Ono, …). Bijgevolg wordt de
minimalistische muziek van Zorns ‘Femina’ ook enkel door vrouwen
uitgevoerd.

Zoals daarnet aangegeven draagt de muziek in de verschillende delen
van ‘Femina’ een sterk minimalistische stempel. Zorn verklaarde
enkele jaren terug zich in een overgangsfase te bevinden naar meer
abstracte muziek, iets wat duidelijk uiting krijgt in dit geval.
Een vrouwelijke stem (van Laurie Anderson) vertelt een kort
narratief, terwijl op de achtergrond zachte watergeluiden de
aandacht opeisen. Op muzikaal vlak lijkt ‘Part One’ te starten
zonder echt raakvlak: men hoort een piano en strijkers, maar de
uiteindelijke richting van het stuk is nog onduidelijk.

Met een harde klap op de piano kondigt zich een eerste
avant-gardistische samenwerking aan tussen de verschillende
instrumenten. Ergens hoor je al korte punten van harmonie, maar het
geheel blijft nog eventjes ambigue. Alsof de puzzelstukjes plots in
elkaar vallen, ontstaat er een wending in de richting van een
volwaardige melodie. Tijdens dat vluchtige moment wordt een
Aziatisch getinte stijlfiguur meermaals herhaald tot alles weer
wegebt. Een kort moment van drama en dissonantie doet zich kort
voor (let op de schreeuw!) tot er opnieuw een weelderig en gracieus
moment op de deur staat te kloppen. Vooral de harp komt hier
volledig tot zijn recht. En zo gaat het verder: een voortdurende
afwisseling tussen harmonie en dissonantie, fantasie en
verschrikking.

Het is kenmerkend voor Zorn om een zoveelste fragmentarisch album
samen te stellen dat enerzijds een breed scala aan invloeden
integreert, maar anderzijds nog steeds een vorm is van “musiceren
zonder trapleuning”. Dat wordt treffend verbeeld in ‘Part Two’,
waar voelbaar een sterke spanning wordt opgebouwd en er eigenlijk
onverwacht wordt ingeleid tot een fameus stuk
schönspielerei. Het melodische orgelpunt wordt gekenmerkt
door een krachtige compositie met een sterk filmisch karakter. Let
vooral op de krachtige piano in combinatie met de gemoedelijke
strijkers en de wederom weelderige harp. Een korte voelbare pracht
vooraleer alles opnieuw verglijdt in een totale paradox, om dan
later even wat Afrikaans aandoend muzikaal getater te laten horen.
Het zal u ondertussen al opgevallen zijn dat Zorn nu eenmaal veel
aandacht en toewijding vraagt.

‘Part Three’ verschilt in die zin weinig van haar tweelingzusters,
waar opnieuw een sluimerend mysterie in de muziek ronddwaalt.
Uiteindelijk komt toch een vorm van volksmuziek tot ontwikkeling,
die een sterke knipoog is naar het oeuvre van de bekendste
(overgeleverde) middeleeuwse minnnestrelen. Hier is het wederom
fascinerend hoe de verschillende puzzelstukjes (of kaartjes) in een
naadloos geheel in elkaar worden gepast. Dat is ongetwijfeld de
verdienste van Zorn, maar tevens van een uiterst getalenteerde
groep musici. Dat wordt ten slotte ook bewezen met de ‘End Titles’,
waar voor een laatste keer een bijzonder melodisch juweeltje als
vorm van synthese wordt opgevoerd.

Hoewel het luisteren naar ‘Femina’ gepaard gaat met een paradoxaal
gevoel, verdwijnt die dubbelzinnigheid meestal tijdens een
reflectie achteraf. Zorn kruipt in de huid van visueel kunstenaar
en schildert met losse en onsamenhangende penseelstreken op het
doek. Het schijnbaar fragmentarische kunstwerk ontdoet zich bij een
aandachtige blik door de toeschouwer van haar sluier, en vormt in
werkelijkheid eigenlijk een kleurrijk en realistisch portret.
‘Femina’ mag dan wel geen uitgebreid muzikaal concept zijn, het
toont nogmaals de kwaliteiten van Zorn als componist en
muziektheoreticus. Een uitstekend album om meerdere facetten van
deze veelzijdige artiest te ontdekken.

www.tzadik.com
www.myspace.com/tzadikrecords

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

4 × 1 =