Het is een combinatie die even logisch als onvermijdelijk was. Dat er een vervolg zou komen aan hun eerste ontmoeting, toen ze speelden met Han Bennink en Hamid Drake, dat beseften Ab Baars en Ken Vandermark waarschijnlijk al in 1999. De Amerikaanse rietblazer ging in 2007 en 2009 op tour met Baars’ Trio en was te horen op Goofy June Bug (2008), maar dit is de eerste release die de twee in het bijzijn van de Noorse meesterpercussionist Paal Nilssen-Love laat horen.
Nochtans is die ook al jarenlang een vaste waarde in de wereld van Vandermark. Het begon met het kwintet School Days vanaf 2000, terwijl het duo sinds Dual Pleasure (2002) ook al een zestal albums opgenomen heeft die wat ons betreft tot het beste van hun respectieve discografieën gerekend mag worden. Hoewel de Noor even vaak aan de zijde van Mats Gustafsson te horen was in allerhande projecten, lijkt hij pas helemaal tot z’n recht te komen in de opnames met de man van Chicago, op albums die laten horen hoe hun samenwerking voortdurend in beweging blijft zonder ook maar een greintje van die herkenbare symbiose te verliezen.
Er zijn ook heel wat momenten in Cement die naadloos aansluiten bij het duowerk, maar het was natuurlijk de vraag wat de komst van Baars zou veranderen. Een eerste beluistering laat meteen horen dat het met de Nederlander erbij allemaal nog wat grilliger wordt, meer onvoorspelbaar en met pieken die nog verder van elkaar verwijderd zijn. Veel heeft daarbij te maken met zijn imposant expressief bereik. Hoewel Vandermark een aardige beheersing over z’n instrument heeft, wordt z’n stijl, zeker op de tenorsax, gekenmerkt door een heel homogene en vaak gestroomlijnde aanpak. Hij kan ronken en gieren, maar dat mooi afgevlakte timbre herken je meteen. Bij Baars lijkt dat allemaal wat complexer.
Hoewel zijn voluptueus brallende toon soms rechtstreeks verwijst naar door de blues beïnvloede blazers van een paar generaties terug, zit er soms ook een primitivisme in die klank, een brute en excentrieke natuurkracht met rafelige randen die net iets verder gaat, bronstig durft ronken en rauw blaten. De combinatie is er echter eentje die gewoonweg werkt, omdat je hoort dat de twee niet enkel die verwantschap hebben met een explosieve rocktraditie (en samenwerkten met volk van The Ex, bijvoorbeeld), maar ook een gemeenschappelijke basis (zo zijn beide op de een of andere manier navolgers van figuren als Roswell Rudd, John Carter en de onlangs overleden Von Freeman).
“Marl” start met schril gekwaak van Baars op tenorsax en roffelend drumwerk van de Noor. Als Vandermark er zich ook mee gaat bemoeien op tenor, dan lijkt het wel even alsof je een duoplaat hoort, maar dan met Baars als stoorzender. Het is alsof hij de twee verplicht om voortdurend van tactiek te veranderen, en ze maar blijft opjutten. De blazers vinden elkaar regelmatig, maar het blijft een stuk van contrasten, van scherp gegil én korrelig geronk, maar ook van ruimte en gedoseerde plagerijen. Dit is geen non-stopgebeuk of hysterisch gejengel, maar uitgekiend samenspel met soms verrassende momenten van lyriek.
Het korte “Skarn” pikt de draad van de opener weer op, maar laat meer eenrichtingsverkeer horen. De twee klarinetten zijn hier verwante geesten die soms rondjes rond elkaar tollen en spelen met accenten en textuur, maar elkaar minstens even vaak ontmoeten in harmonieën en intieme conversaties. Het voelt soms als een privégesprek dat je eigenlijk niet mocht horen. Ten slotte heel andere koek in de dertig minuten van “Shale”, dat op gang wordt gebracht door Nilssen-Love en Vandermark (tenorsax), met bruisend spel dat terugplooit in zichzelf zodra Baars z’n opwachting maakt op klarinet. Daarna wordt voortdurend heen en weer geketst met muziek en instrumenten.
Baars’ shakuhachi legt na een drumsolo de boel even stil met een meditatieve sfeer, tot Vandermark meedoet aan een subtiele klankendans op klarinet, Baars vervolgens overschakelt op dierlijk scheurende en reutelende sax en de twee in de finale elk van jetje geven op tenor. Kortom: dat de blazers elkaar konden vinden was geen geheim, maar nu doen ze het ook nog eens over in het bijzijn van de perfecte sparring partner, en dat met soms indrukwekkende resultaten.
Wie er maar niet genoeg van kan krijgen, die wordt ook nog eens beloond met de release van de vinylsingle Abet?!, onlangs uitgebracht door het Terplabel van Terrie Ex. Het bevat een kort stuk van het trio Double Tandem dat in 2009 opgenomen werd in Ethiopië, toen The Ex er met een resem gasten naartoe trok. De korte A-kant laat een heel ander geluid horen dan Cement – vuriger, explosiever – en klinkt haast als punkjazz, met een bezeten, beukende energie. Wat het mist aan verfijning maakt het goed door opwinding. De B-kant wordt gevuld door een even gedreven baritonsolo van Gustafsson, waardoor het hebbeding een must is voor de fans van deze muzikanten.
Het trio heeft een Europese tournee van 12 tot 18 november. Voorlopig zijn er geen Belgische concerten gepland. Vandermark en Nilssen-Love spelen op 16 september wel in Trix (Antwerpen) met Lean Left. Baars speelt een aantal concerten in Nederland, o.m. met het ICP Orchestra (31 augustus en 1 september in het Bimhuis, Amsterdam) en in duo met Ig Henneman. Meer info op de Wig-website.
