Marie-Antoinette




Sofia Coppola zit nog maar drie titels ver in haar filmografie,
maar nu al is duidelijk dat ze een geheel persoonlijke stijl heeft
ontwikkeld, die ze met elk volgend project nog nét iets verder
probeert te pushen. Waar de meeste beginnende filmmakers gewoon op
veilig spelen en een anonieme stilistiek adopteren waar ze vooral
niet te zwaar op bekritiseerd zullen worden, houdt Coppola er haar
eigen agenda op na, en al wie daar commentaar op heeft, heeft
gewoon brute pech. Na het zweverige, mysterieuze ‘The Virgin
Suicides’ en de prachtige jet-lag romance ‘Lost in Translation’, drukt ze haar
eigenzinnige meisjesstempel op ‘Marie-Antionette’, een soortement
biopic (maar niet écht) over de beroemde echtgenote van Louis XVI,
die in 1793 onthoofd werd door een hongerige Franse meute.

Het verhaal begint in 1770, wanneer Maria von Habsburg-Lothringen
(Kristen Dunst), aartshertogin van Oostenrijk, wordt uitgehuwelijkt
aan Louis, de kroonprins van Frankrijk (Jason Schwartzman), en
zodoende Marie-Antoinette wordt. Met haar vijftien jaar is ze op
dat moment weinig meer dan een groot kind, dat nu plotseling de
toekomst van de politieke verhoudingen tussen Oostenrijk en
Frankrijk op haar schouders geworpen krijgt. En, wat erger is, als
levenslustige tiener wordt ze ook van de éne dag op de andere in
het keurslijf gedwongen van een allesverstikkend protocol.

Het is over dié onderwerpen dat Coppola’s film gaat. Historisch
gezien wordt steeds beweerd dat Marie-Antoinette een enorme
politieke invloed uitoefende op haar man. Ze wordt gelinkt aan een
hele resem schandalen uit die tijd en zou zich geen lor hebben
aangetrokken van de epidemische armoede onder het Franse volk. Een
doorsnee biopic zou zich daarop concentreren, maar Coppola gaat net
de tegenovergestelde richting uit. De meeste biografische films
proberen zoveel mogelijk feiten mee te delen en die feiten, indien
nodig, in een historische context te plaatsen. Heel vaak gaan de
emoties van de personages als dusdanig daarbij verloren, maar goed,
zo werkt dat dan. Met ‘Marie-Antoinette’ doet Coppola precies het
omgekeerde: ze concentreert zich haast uitsluitend op de
persoonlijke emoties van haar hoofdpersonage, en als we dan
gaandeweg een heel klein beetje te weten komen over het Frankrijk
van de achttiende eeuw, dan is dat eigenlijk puur toeval. Coppola
heeft een persoonlijke visie op Marie-Antoinette gemaakt – een
visie gefilterd door haar gebruikelijke, ietwat zweverige
mentaliteit.

En hoe ziet zij de Franse koningin van toen? Voornamelijk als een
onschuldig meisje dat op veel te jonge leeftijd wordt opgesloten in
een gouden kooi. Marie-Antoinette wordt voor haar huwelijk ritueel
ontdaan van alles wat haar herinnert aan Oostenrijk, inclusief haar
kleren en zelfs haar schoothondje. Al haar bagage – fysiek en
emotioneel – wordt haar afgenomen, en vervolgens mag ze beginnen
wennen aan het leven in Versailles, waar àlles verloopt volgens een
ridicuul protocol. Je ‘s morgens aankleden, eten en zelfs naar bed
gaan moet volgens een bepaald stramien gebeuren. In één van de
grappigste scènes zien we hoe Louis en Marie op hun huwelijksnacht
naar bed gaan: enkele tientallen omstaanders staan erop te kijken,
de lakens worden voor hen opengeslagen en eens ze in bed liggen,
wenst de koning zijn zoon “veel succes”.

Niet dat er veel succes volgt: Louis XVI blijkt een zo goed als
aseksuele seut te zijn die maandenlang zijn eigen vrouw niet eens
aanraakt, hoe zij ook probeert om zijn interesse op te wekken.
Marie-Antoinette leeft vrijwel geheel afgesloten van de realiteit;
de wereld buiten Versailles is iets waar ze slechts af en toe een
paar belangrijke feiten van opvangt via ambassadeur Mercy (Steve
Coogan met afzichtelijke pruik). Bijgevolg heeft ze maar weinig te
doen, behalve geld uitgeven: ze bouwt uitgebreide feestjes, koopt
alle kleren die ze kan krijgen en wanneer ze daar niet mee bezig
is, probeert ze haar wettige echtgenoot zover te krijgen eens een
wip met haar te maken. Volgens de geschiedenisboeken was
Marie-Antoinette een ijdele shopaholic avant la lettre;
Coppola maakt van haar een onschuldig slachtoffer van haar eigen
naïviteit en de benauwdheid van haar omgeving. Deze “MA” is
geshockeerd wanneer ze te horen krijgt hoe wijdverspreid de armoede
in Frankrijk wel is – ze wist gewoon niet beter.

Historisch correct zal het allemaal wel niet zijn, maar Coppola wil
dan ook geen historische film maken. Ze wil een portret ophangen
van een jonge vrouw, en laat daarbij haar stijl bewust contrasteren
met de historische setting: handgehouden camera’s, felle kleuren en
snelle montages blazen het visuele stof van het vaak statische
genre dat de geschiedkundige film kan zijn. Maar het is vooral in
haar muziekkeuze dat Coppola leuke dingen doet: ze kiest voor een
moderne soundtrack, met liedjes van Bow Wow Wow, Siouxsie and the
Banshees, The Cure en anderen. Dan kun je dat een gimmick noemen,
maar het is wél een geslaagde manier om de emoties van het
hoofdpersonage te actualiseren. Coppola suggereert dat er in het
hoofd onder die gigantische pruiken grosso modo dezelfde dingen
omgingen als in dat van hedendaagse tieners en twintigers. En
daarvoor heeft ze die soundtrack nodig. Het gevolg is een hippe,
floaty film die zich afspeelt rond de jaren 1780.

Kirsten Dunst is nagenoeg perfect als Marie-Antoinette – ze vindt
een zeer delicaat evenwicht tussen het giechelende meisje dat zich
verloren vreet aan taartjes en het land op de rand van het bankroet
brengt met haar dwangmatige koopzucht, en dan toch de verstandige
vrouw die perfect weet wat haar plichten zijn in Versailles.
Marie-Antoinette is geen leeghoofdige tuttebel, maar iemand die een
bewuste keuze heeft gemaakt dat als ze dan toch in een gouden kooi
moet leven, ze er zoveel mogelijk van zal profiteren ook.

Het niveau van haar vorige films haalt Coppola niet – daarvoor
duurt de film zeker een kwartier te lang en blijven de
nevenpersonages te weinig uitgewerkt. Louis XVI is een apatische
figuur die maar niet tot leven wil komen en andere secundaire
personages komen en gaan te snel om echt een indruk na te laten. En
als historisch drama is ‘Marie-Antoinette’ helemààl een maat voor
niks. Maar als je de film op z’n eigen voorwaarden kunt zien – als
vrouwenportret – dan is dit wel degelijk zeer goed gemaakte cinema,
die getuigt van oprechte creativiteit.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

5 × 2 =