Gangs Of New York

Niet dat de verwachtingen ooit laag gespannen zijn wanneer Martin Scorsese een nieuwe film uitbrengt, maar toenGangs of New York in roulatie kwam in 2002, leek op de een of andere manier méér van af te hangen dan ooit te voren. Het was algemeen geweten dat de prent een liefdesproject van Scorsese was, waar hij al sinds de late jaren zeventig mee rondliep, maar pas vele jaren later het budget voor kon krijgen. Toen het dan zo ver was, lag de prent twee jaar onder productie en werd hij vervolgens nog eens een
jaarlang gemonteerd en gehermonteerd. Artistieke meningsverschillen
op de set, een scenario dat maar geen definitieve vorm wilde
krijgen, de ingewikkelde logistieke omstandigheden en vervolgens
een nogal verbeten conflict tussen Scorsese en producers Bob en
Harvey Weinstein over de lengte van de film, zorgden ervoor dat
‘Gangs Of New York’ pas een jaar na zijn originele releasedatum
eindelijk in de bioscopen kwam. Na al die miserie, en gezien de reputatie van de regisseur, verwachtten de mensen niet minder dan een meesterwerk. Was het hem gelukt? Het antwoord: bijna. Hij komt er zo dicht bij, dat je het als publiek
kunt ruiken en proeven.

Het verhaal begint in 1846 – the five points is een wijk in New
York waar immigranten van verschillende komaf worden samengegooid
in een explosieve mix van vaak gewelddadige clans. The Natives,
onder leiding van Bill the Butcher (Daniel Day-Lewis), is een bende
van in Amerika geboren gangsters avant la lettre. Andere bendes
moeten vechten om een stukje grond op te kunnen eisen, maar de
enige clan die ook maar in de buurt van een overwinning komt, is
The Dead Rabbits. Onder leiding van pastoor Vallon (Liam Neeson),
houden ze zich schuil in catacombes onder de stad. Het komt tot een
gewelddadig treffen tussen The Natives en The Dead Rabbits, waarbij
Bill pastoor Vallon vermoordt, voor de ogen van diens zoon,
Amsterdam.

Amsterdam (Leonardo DiCaprio) zelf groeit op in een weeshuis met
de beelden van de moord op zijn vader in zijn hoofd. Wanneer hij,
in 1863, weer de wereld ingaat, heeft hij maar één doel: wraak te
nemen op Bill the Butcher.

Scorsese bezocht ruwweg dezelfde historische periode al éénmaal
eerder, in The Age Of Innocence, waarin, toevallig of niet, ook
Daniel Day-Lewis de hoofdrol speelde. Dàt verhaal speelde zich af
tegen een achtergrond van bekrompen, hypocriete upper class
rijkelui, zodat Gangs Of New York bijna zou kunnen doorgaan voor de
andere kant van hetzelfde verhaal – ditmaal duiken we met overgave
in de onderbuik van diezelfde maatschappij, om het bruut geweld en
de schaamteloze criminaliteit te leren kennen die aan de basis
lagen van het New York van vandaag.

Wat ook de problemen van de productie waren, Scorsese heeft
duidelijk niet zoveel concessies moeten doen dat zijn film niet
onmiskenbaar een Scorsesefilm is geworden. Alle gebruikelijke
thema’s zijn aanwezig, evenals zijn visuele flair, en op bepaalde
punten weet hij het publiek zelfs het idee te geven dat hij met
Gangs Of New York een definitief statement wil maken over een
aantal van die thema’s.

Zoals in veel van zijn beste films, speelt ook hier de stad New
York de eigenlijke hoofdrol, en de herschepping van het vuile, ongure Five
Points van die tijd voelt absoluut overtuigend aan. Helemaal
heropgebouwd in de Romeinse Cinecitta studio’s tegen een
duizelingwekkend hoog prijskaartje, geeft Scorsese ons hier een
wereld die volkomen àf lijkt – over elk detail is duidelijk
nagedacht, van de aankleding van de decors tot aan de liedjes die
worden gezongen in de cafés toe. En Scorsese geniet er duidelijk
van zijn camera doorheen deze wereld te laten glijden met alle
gratie die we uit zijn vroegere films gewend zijn; wie Goodfellas ooit heeft gezien, weet dat
Scorsese houdt van lange camerabewegingen, doorheen verschillende
ruimtes, om ons een ononderbroken indruk te geven van de wereld die
hij tot leven roept. Hier doet hij dat opnieuw; de Steadicam draait
overuren om ons een adembenemende indruk te geven van het New York
van die tijd.

Inhoudelijk kiest de regisseur voor een tweeledige
structuur; alles wordt tegen iets anders afgewogen. We hebben de
vader/zoon relatie tussen Vallon en Amsterdam, die later wordt
gespiegeld aan de surrogaatvader/zoon relatie tussen Bill en
Amsterdam. We hebben de oorlog tussen de verschillende bendes van
de Five Points, afgewogen tegen de uitgebreide rellen die New York
verscheurden als reactie op de dienstplicht voor arme immigranten.
Criminaliteit en politiek gaan hand in hand. En zoals het hoort in
een Scorsesefilm, hangt religie over de hoofden van alle personages
als een allesoverheersende kracht – Amsterdam komt uit het
weeshuis, en het eerste dat hij doet is zijn bijbel in een rivier
gooien. Bill is een – op zijn eigen manier – diepgelovige
protestant. Opnieuw een tegenstelling die de film in tweeën
splitst. Religie wordt hier keer op keer gelinkt aan geweld, tot we
een – voor Scorsese iconisch – moment krijgen waarop we zowel
Amsterdam, als Bill the Butcher, als één van de rijkste mannen van
de stad, zien bidden tot dezelfde god.

Gangs Of New York is vaak een zeer gewelddadige film, en er is
waarschijnlijk niemand beter in het filmen van geweld dan Scorsese
– hij laat zijn film hier afhangen van drie groots opgezette,
gewelddadige actiescènes: de openingssequens, waarbij de vader van
Amsterdam het leven laat; de scène in de Chinese nachtclub, en dan
natuurlijk de grote finale. Met zijn vaste filmmonteur Thelma
Schoonmaker, haalt Scorsese alles uit de kast om van deze scènes
emotionele, hard aankomende momenten te maken, en het lukt hem.
Vergeet niet dat het gros van de geweldscènes met messen wordt
uitgevochten, en dat wil zeggen dat je als filmmaker verplicht
bent vaak met close-ups te werken om de actie duidelijk te houden:
een mes kun je op een paar meter afstand vaak niet duidelijk zien.
Maar kun je de kijker georiënteerd houden binnen een actiescène met
zoveel close-ups? Scorsese (en Schoonmaker) lukt het. Dat is al een
prestatie op zichzelf.

Ook de acteurs zijn prima, met een schitterende Daniel Day-Lewis
op kop. In zijn eerste rol sinds The Boxer uit 1997, zet hij hier
een schitterende psychopaat neer, die absurde broeken draagt en
grijnzend met zijn mes tegen zijn glazen oog tikt. DiCaprio en
Cameron Diaz als zijn love interest bieden mooi weerwerk, maar
kunnen het niet verhelpen dat ze een beetje in zijn schaduw blijven
staan.

Waarom is ‘Gangs Of New York’ dan geen meesterwerk? Wel, de film
duurt 168 minuten, en na twee uur krijg je toch een gevoel dat het
een beetje lang begint te duren. We hebben alle informatie over de
personages, we weten waar Scorsese naartoe wil… Waarom geraakt hij
er dan niet wat sneller? De indrukwekkende montage van de
geweldscènes wordt trouwens niet altijd volgehouden tijdens de rest
van de film – Scorsese werd wel degelijk verplicht om zijn film met meer dan een uur in te korten, wat inhoudt dat bepaalde plotlijnen onderontwikkeld aanvoelen. De samenwerking tussen BIll en Boss Tweed (Jim Broadbent), een eminent corrupte politicus, levert een nevenplot op die in principe erg interessant is, maar te weinig wordt uitgewerkt. Je kan je niet van de indruk ontdoen dat er meer in die verhaallijn zat, maar dat de hermontages zich steeds meer toe wilden spitsen op de drie hoofdrolspelers, waardoor de intriges rond Boss Tweed enigszins werden uitgehold.

Op een gelijkaardige manier, wordt een acteur als John C. Reilly weggemoffeld in een weinig
betekenende rol als corrupte flik, terwijl de liefdesverhouding
tussen DiCaprio en Diaz strikt genomen weinig geloofwaardig is.
Wanneer beslist de gehaaide dievegge die Diaz aanvankelijk is,
eigenlijk dat ze haar bestaan zal opgeven voor een gelukkig
leventje met haar posterboy? De film vertelt het ons niet.

Dergelijke foutjes zijn wellicht onvermijdelijk als je onder
omstandigheden van dergelijke extreme druk een grote, complexe film
tracht te maken, maar Scorsese heeft hier in ieder geval een
uitstekend epos afgeleverd. Een film die bij vlagen briljant is,
maar dat heel de tijd had kunnen en moeten zijn. Hoe dan ook: het is een levendige prent, die zelfs tijdens zijn mindere momenten blijft knetteren met liefde voor het vak, opvallende shots, adembenemende visuals en interessante thema’s.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

dertien − 10 =