The Monkious :: No Straight With Chaser

De composities van Thelonious Monk – muzikale versprekingen vol struikelende melodieën, verraderlijke ritmes en robuuste schijnbewegingen – blijven meer dan veertig jaar na zijn dood nog altijd tot de verbeelding spreken. Voor The Monkious vormen ze een springplank naar even radicale als bevrijdende interpretaties.

De nalatenschap van Monk blijft net omdat ze zo uniek en herkenbaar is, inspireren. De ene blijft daarbij trouw aan de originele versies, de ander permitteert zich ingrijpende verbouwingen in het besef dat het DNA onverwoestbaar is. Zo ook bij het Portugees-Duitse The Monkious, drie muzikanten met een voorliefde voor vrije interactie die zich gretig op de heikele constructies van het genie werpen. Gitarist Marcelo dos Reis, bassist Gonçalo Almeida en drummer Philipp Ernsting gaan aan de haal met zes klassiekers uit de Monk-catalogus met een spannend evenwicht van respect en onbesuisdheid.

Tijdens deze live-opname uit januari 2023 tellen ze af en vervolgens lijken ze zich meteen te verslikken in “Monk’s Dream”. Dos Reis sprint hoekig door het thema, de rest stuwt en kletst er rond met een even aanstekelijke energie. Dan: een triospurtje dat alweer even abrupt ophoudt. Wat volgt heeft meer van een nerveus hinkelspel dan van een getrouwe hommage, maar zo blijven zo ook net trouw aan de geest van het origineel. Ze wijden uit en improviseren erop los, met een uitvoerige solo voor Ernsting, om uiteindelijk toch met een krappe herneming van het thema af te ronden.

Dat zet de toon voor de rest van het album, dat die klassieke thema’s en ritmes voor het licht houdt, binnenstebuiten keert en… achteloos terzijde gooit. Het is daar dat hun melding “Free improvised by The Monkious” in het cd-boekje naar verwijst: verwacht je hier niet aan slaafse uitvoeringen, maar een eerbetoon aan de geest van Monk. Je kan dit net zo goed beluisteren als een oefening in spontane interactie die (mee) gestuurd wordt door bestaand materiaal. “Epistrophy” en “Well You Needn’t” zitten vol stekelig gitaarspel en een grillige dynamiek met felle uitvallen, rare wendingen en verkrampende accenten van alle betrokkenen.

“Bemsha Swing” laat even een andere wind door het samenspel waaien. Hier wordt traag en koortsig opgebouwd, zonder duidelijke verwijzing, met dos Reis die het met een snelle slaggitaar naar Oosterse oorden stuurt terwijl de ritmesectie een stuwende storm ontketent. Het duurt tot de laatste minuut voor het stuk zijn masker afwerpt en kleur bekent, met een sound en stijl die meer herinnert aan Gábor Szabó dan Monk, maar het is wel een hoogtepunt. 

Almeida brengt “Evidence” op gang, opnieuw compleet eigenzinnig, en zet de toon voor een uitvoering die nog verder van het origineel afwijkt dan al het voorgaande. Dat het wel zorgt voor de nodige opwinding, bij publiek én band, is duidelijk uit de krachtige kreten op het podium. Afsluiter “Blue Monk” lijkt het aanvankelijk conventioneler te gaan spelen, maar de bassnaren kraken en schuren, en wat volgt is een mix van orgastische gulpen klank die via start-stopbewegingen zwalpend aan de finish belanden.

Of toch bijna, want met een bis waarin ze “Monk’s Dream”, “Bemsha Swing” én “Blue Monk” op een hoop gooien, maken ze nog eens duidelijk dat ze het ultieme genot uit improviseren halen, met Monks composities als katalysator. Dat maakt van No Straight With Chaser een album waarvan de titel eigenlijk alles zegt: de logica en vertrouwde grammatica worden op hun kop gezet; wat je krijgt is rauw, onverdund speelplezier.