Terrie Ex :: Flaps

Terrie Ex speelde al duizenden concerten en is te horen op dozijnen albums. Met The Ex natuurlijk, de band die hij in 1979 hielp oprichten. Maar ook met zovele anderen. Duoalbums, de meest directe en intense vorm van connectie, die vind je volop. Met Ab Baars, Jaap Blonk, Kaja Draksler, Han Bennink, Ken Vandermark, Paal Nilssen-Love en meer goed volk. Live speelt Ex ook regelmatig solo. Tien, twintig minuten meestal. Langer wordt vervelend, zegt hij. Korte oefeningen in radicale verwarring, moedwillige abstractie. Maar een soloalbum, dat was er nog niet. Vond-ie misschien wat té spannend. Nu is het solodebuut er dan toch. Flaps, uit op z’n 71ste.

Die titel haalde hij trouwens, net als zijn hele muzikale filosofie, uit het leven. ‘Papa’ kreeg zijn dochter Lena niet uitgesproken toen ze nog klein was. Het werd ‘flaps’, en dat bleef hangen. En net zoals er bij The Ex zo vaak gezongen werd over wat er rond hen gebeurde (veel meer dan over hun innerlijke wereld), zo zijn bij de gitarist leven en muziek ook compleet verweven. Hij koos de gitaar omdat iemand het moest doen. Het werd een linkshandige Guild, omdat Peter Hammill er ook zo eentje had. Bijna een halve eeuw later is het nog altijd zijn enige gitaar. Ooit zwart, nu bruin. De lak is verdwenen. Weggeschuurd. Weggezweet. Roest en bloedvlekken lieten hun sporen na. Diepe groeven in het ruwe hout. Zo veel over de grond geschraapt met die kop dat er nog maar vijf snaren op kunnen. Het instrument is mishandeld, kapot, verwoest. De gitaar werd ook eens gestolen, maar al even snel weer achtergelaten in een bosje, zal de eigenaar je met een brede grijns vertellen.

Levenslange The Ex-fan Steve Albini vatte samen hoe de man en zijn gitaar een werden: “Terrie’s guitar is a fucking sculpture, the way it’s just been completely conformed to the way he plays. Little pieces have fallen off and he just adapts. ‘I don’t need that part, that’s fine.’ Like, … ‘Oh, it’s broken, well, I’ll hammer some nails in it … ah, it’s good for now.’” Niemand springt zo nonchalant om met zijn instrument, en toch hebben weinigen er zo’n intens persoonlijke band mee. Hij begon ooit in een genre waar vrijheid en rigiditeit hand in hand gingen en transformeerde de raggende, ritmische punkgitaar tot een klankgenerator, een databank van ongehoord geluid. In de behandeling ervan kijkt hij rond zich, roerend en vegend over de grond, de snaren glijdend over pijlers, versterkers, randen, drum- en microstatieven. En dan die objecten: drumstokken en -vellen, messen, koffietassen, glazen, een tang. Nu en dan een plectrum. Of tanden en ademhaling.

Opnieuw: het instrument deed ook z’n deel, heeft soms iets van een contactmicrofoon, waardoor een eenvoudige aanraking, zoals een zachte tik tegen de vloer of een nagel die schraapt over het oppervlak, sterk uitvergroot wordt: “(…) dat effect kwam toen m’n element op een gegeven moment los ging zitten en ik het, als snelle oplossing, vast schroefde met een stevige schroef tussen het element en het hout. Ik had niet op dat contactmicroresultaat gerekend, maar het was echt wel leuk, mooi om mee te spelen. Een ontdekking. Dus heb ik het gewoon zo gelaten.” Die haast kinderlijke verwondering, die fascinatie voor geluid staat ook centraal op Flaps.

Er vallen in de verste verte geen riffs, licks of melodietjes te bespeuren. Zelfs geen gierende noise-uitbarstingen, plotse erupties of verontrustende decibelniveaus, die je in zijn performances met anderen weleens te horen krijgt. In plaats daarvan improviseert de gitarist bijna 48 minuten lang met het instrument, de ruimte en nabije objecten. Het manisch-repetitieve van veel Ex-songs keert terug in een voorkeur voor ritmische ideetjes die hier en daar opduiken, maar het zijn er veel te weinig om te kunnen spreken van een groove of dansbaarheid. Het heeft eerder iets van een muzikale OCD, het uittesten van dingen en een paar keer verifiëren of dat te herhalen valt. En dan verder. De gitaar schuurt, schaaft, zwalpt en knispert. Stuitert, jammert, bromt, ruist, wringt zich in ongemakkelijke bochten, maakt hinkstapsprongen, belandt in doodlopende straatjes, keert terug op z’n schreden, schommelt heen en weer, echoot en … wordt gestreeld en gepord door vingers, het zwijgen opgelegd met de handpalm, verleid met objecten. Je hebt er het raden naar welke.

Alles wat muziek voor velen muziek maakt, ontbreekt. En toch. Toch ga je, als je je verwachtingen laat varen, een muzikant horen die met verbeelding, evidente zelfkennis én een innige band met zijn instrument een spontaan verhaal vertelt vol ontdekkingen, verrassingen en zelfs tederheid. Want achter die schijnbare achteloosheid en willekeur schuilt een even simpele als ingrijpende filosofie: muziek maken is, net als het leven, één grote les in improvisatie. Benader het met de juiste instelling, en je zal altijd iets leren. Over geluid, de wereld rondom je, over jezelf. Ook op je 71ste.