Na Blue Velvet is Mulholland Dr. uit 2001 zonder twijfel de beroemdste film van David Lynch en in ieder geval een prent die uitgroeide tot een schier bodemloze bron voor popculturele referenties in de eenentwintigste eeuw.
Dit is ook een film waarin Lynch op overweldigende wijze een hele reeks van zijn obsessies, themata en cinemasjablonen laat samenkomen voor een soort apotheose van het idee dat onder de werkelijkheid een andere onderbewuste laag schuilgaat die zich uit in dromen, verhalen en mythes. Waar Eraserhead die verkende als een strikt individueel gegeven, deden Blue Velvet en Twin Peaks dat voor kleinstedelijk en ruraal Amerika, Lost Highway voor de wereld van de ‘noir’ en opent Mulholland Dr. dat concept verder door die structuur over te hevelen naar de wereld van het filmmaken zelf.
De film begint conventioneel genoeg als een mysterie rond een nachtelijk auto-ongeval waarvan de vrouwelijke passagier (Laura Harring) wegwandelt met geheugenverlies en terechtkomt in het geleende appartement van een aspirant-actrice (Noami Watts). Daaruit groeit een verhaal waarin film niet langer pretendeert een realiteit te scheppen, maar enkel opereert binnen de logica van een geënsceneerde filmische wereld – een logica die nog het meest lijkt op die van een surrealistische droom. Omdat dit een prent is die bouwt op filmische archetypes stopt Lynch die ook vol met verwijzingen naar eigen werk en naar dat van cineasten met wiens oeuvre Mulholland Dr. affiniteit vertoont. Prominent is zeker Jacques Rivettes Céline et Julie Vont en Bateau, een film waarvan meer dan één echo weerklinkt in de manier waarop een spel wordt opgezet met wisselende identiteiten en het aannemen van rollen.
Visueel zijn er veel van de vaste Lynch-elementen, maar dit is ook een knappe ode aan de stad Los Angeles, die herschapen wordt tot een soort arena voor visioenen waarin zich rituelen voltrekken die enkel betekenis hebben binnen de realiteit van de stad en de droomfabriek die Hollywood is. Langzamerhand sluipen in die hypnotiserende stijl ook elementen binnen die uit de grimmige onderbuik van een sprookje lijken te komen. Iets wat in combinatie met de knappe geluidsdesign – een mengeling van sonore dreiging en de muziek van huiscomponist Angelo Badalamenti – voor een steeds beklemmendere kijkervaring zorgt.
Mulholland Dr. is een van die zeldzame films die opgebouwd is naar analogie met een muziekstuk en op die manier ook een verbazende symbiose tussen twee verschillende kunstvormen bewerkstelligt. Hoewel het een visueel werkstuk is, worden de structurele elementen helemaal ontleend aan die van een symfonie, met terugkerende thema’s, hernemingen, figuren en variaties. In plaats van noten werkt Lynch met de conventies van de film en gebruikt die op hun beurt om het concept van een droom te proberen vatten in een medium. Dat levert een verbluffende ervaring op die met weinig andere te vergelijken valt en die ontegensprekelijk een van de kroonstukken uit het onnavolgbare oeuvre van David Lynch vormt.
Mulholland Dr. komt deze week opnieuw in de zalen in een gloednieuwe restauratie.
