Fire! Orchestra :: Enter!

Mochten er prijzen uitgereikt worden voor meest productieve jazzmuzikant, dan zou Mats Gustafsson steevast op de shortlist staan. Naast etteloze bands en projecten die voluit voor de vrije improvisatie gaan, houdt de man zich ook bezig met opvallende cross-overprojecten tussen de bandeloze energie van de free jazz en meer mainstream genres als soul en rock.

In 2012 was er nog de succesvolle samenwerking tussen het powertrio The Thing en Neneh Cherry en vorig jaar maakte de gespierde eerste plaat van het Fire! Orchestra Exit! al een diepe indruk. Onder leiding van Gustafsson ging een big band of sorts daarop de kruisbestuiving aan tussen soul, experiment en free jazz, met bijzonder meeslepende resultaten. 2014 brengt een tweede plaat van het orkest en ditmaal werden de muzikale rangen aangedikt met onder meer twee extra vocalisten.

Enter! presenteert zichzelf duidelijk als een complementaire suite bij Exit! en volgt daarbij een grotendeels gelijkaardig parcours, al klinkt het geheel iets toegankelijker. Een aaneengesloten compositie in twee delen (elk een vinylkant) in vrij afgemeten bewegingen die associatief aan elkaar gebreid worden — duidelijk geïnspireerd door enkele grote jazzsuites zoals Charles Mingus’ The Black Saint And The Sinner Lady of zelfs John Coltrane’s A Love Supreme, maar dan met een centrale rol voor rauwe, ronkende soul. Behoorlijk ambitieus project dus, maar de groep muzikanten baant zich er met een als vanzelfsprekend gemak een weg doorheen en weet de hele suite een ongekende focus en energie aan de dag te leggen, vaak met de uitgebreide ritmesectie (twee bassisten en drie drummers!) als absolute sterkhouder en motor om het gevaarte drijvend te houden.

Uiteindelijk valt de suite uiteen in zes grote delen, met in de meeste daarvan een centrale rol voor een van de drie vocalisten. Die mogen zich uitleven in teksten over het leven, wat hier en daar nogal conceptueel wordt opgevat, maar binnen het kader van de plaat wel absoluut werkt. Niet elke vocalist is daarbij even goed opgewassen tegen het brute geweld dat het orkest aan de dag legt. Vooral Simon Ohlsson heeft soms moeite om zijn stem te laten gelden, zowel in het derde deel aan het einde van de eerste plaatkant — waar de band zich tot een groovend rockmonster ontpopt — als in de tutti finale — waar naar de totale climax gewerkt wordt.

Beide plaatkanten vormen behoorlijk verschillende facetten van eenzelfde geheel. Staat in “Part One” de zwaar groovende en rockende soul centraal met energetische freejazz uitspattingen als lijm tussen de bewegingen, dan is het langere “Part Two” opvallend meer contemplatief na een elektronisch overstuurd overgangsstuk: uitgepuurde blazersmelodieën zoeken de rust op, waarna repetitief percussiewerk en experimenteel vocaal exorcisme overnemen, aangevuld met wat verder klankexperiment van orgel en gitaar. Wanneer bas, baritonsax en swingende drums vervolgens aanvullen, wordt de band naar een absoluut hoogtepunt gestuwd om uiteindelijk opnieuw in het beginthema te belanden voor een smeulende, live opgenomen finale. Op die manier gedraagt Enter! zich als een constant aan- en wegwassende geluidsoverrompeling, vloeiend bewegend van hoogtepunt naar hoogtepunt.

Want hoogtepunten, die liggen op deze plaat voor het rapen. Vijftig minuten lang wordt een indrukwekkend stijlpalet voorgelegd met een behoorlijk sterke coherentie. Toch opmerkingen? Wel ja, de overgang van het voorlaatste deel naar de tutti finale — in feite een live opgenomen herneming van de opening (opvallend trouwens, op de SoundCloud van Rune Grammofon valt een studioversie van deze finale te horen) — is wat abrupt en minder geslaagd. En het gebruik van energetisch gefriemel in verschillende andere overgangen is ondertussen een voorspelbaar trucje in dit soort muziek.

Het mag echter duidelijk zijn dat dit niet meer dan detailkritiek is. Zelfs met die kleine gebreken blijft Enter! een ronduit imposante luisterervaring: een draaikolk van hoog oplaaiende emoties die geuit worden in ijzersterke, muzikale en vocale prestaties. Als Mats Gustafsson elk jaar zulke fantastische platen blijft uitbrengen, mag hij, wat ons betreft, ook een award voor meest geïnspireerde jazzmuzikant komen afhalen.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

2 × vier =