Ben Frost & Daniel Bjarnason :: Sólaris

De stelling dat het Sovjet-communisme in Rusland een alles verstikkend systeem was dat geen ruimte liet voor de individuele kunstenaar is in feite niet geheel waar. Hoewel het zeker zo was dat vele kunstenaars niet steeds zomaar mochten creëren wat ze wilden, zijn er toch een aantal kunstwerken ontstaan in deze periode die hun relevantie tot de dag van vandaag zonder twijfel behouden hebben.

Zo is er bijvoorbeeld het merendeel van de muziek van pakweg Sjostakovitsj en Schnittke, maar even goed de films van Andrei Tarkovsky, met in het bijzonder Solaris (1972), een indrukwekkende verfilming van Stanislaw Lem’s gelijknamige boek en volgens sommigen zonder twijfel Tarkovsky’s magnum opus. Toegegeven, gemakkelijk verteerbaar is deze langgerekte psychologische sci-fi film niet, maar het is er wel een die vragen oproept over zaken als identiteit en contact, die ook vandaag nog zinderingen weet op te wekken bij de kijker. Dat was duidelijk ook het geval bij Ben Frost en Daniel Bjarnasson die gretig het aanbod van het Poolse Unsound Festival aanvaardden om een nieuwe soundtrack te componeren bij deze cult klassieker, die dan uitgevoerd zou worden door het vermaarde orkest Sinfonietta Cracovia. Het resultaat daarvan is nu (helaas enkel als geluidsdrager en niet als DVD) verkrijgbaar als Sólaris.

Voor wie de film reeds gezien heeft, hoeft het niet te verbazen dat de muziek hier erg verstild is en zich veeleer focust op textuur en klanken dan op melodie of ritme. Frost en Bjarnasson benaderen het strijkorkest hier zoals Frost zijn eigen muziek benadert: niet als songs, of zelfs niet als composities, maar als het ware als impressies van een gevoel, ideeën die steeds terug te brengen zijn tot het groter geheel. Hier wordt dat geheel gevormd door een aantal basisklanken en enkele melodieën die een rode draad vormen doorheen het werk, zich steeds aanpassend aan nieuwe contexten. Sólaris is erg duidelijk een geheel, waarbij niet kan gefocust worden op individuele stukken van de compositie, aangezien deze gewoonweg niet werken op zichzelf.

De direct meeslepende momenten in de muziek zijn vaak eerder kort en zetten de luisteraar steeds op het verkeerde been. Zo bijvoorbeeld het korte stuk in “Reyja” waarin de strijkers naar voor treden, waarna ze weer verdwijnen in de golvende geluidszee die ook elders steeds voortkabbelt, als het ware als een knipoog naar “de oceaan” van de planeet Solaris die zo’n belangrijke rol speelt in de film. Of de groots opgezette crescendo’s die steeds weer in elkaar stuiken in “Simulacra I” en “Simulacra II”. Of de subtiele electronica die samen met de geprepareerde piano het tweede deel van “Saccades” vooruit stuwt.

Mooi is ook hoe een aantal van de geluiden die de originele soundtrack vormden (voor het grootste deel bestond die gewoon uit verontrustende synthesizerklanken, hier en daar aangevuld met een orgelstuk van Bach) hier geïntegreerd worden in de nieuwe compositie, bijvoorbeeld in het begin van “Simulacra I”, in “Hydrogen Sulfide” en vooral in het afsluitende “Venia” waarin de geluidsgolven bijna letterlijk uit de film werden geplukt en dan versterkt worden door het strijkorkest.

In die zin zijn Frost en Bjarnasson bijzonder trouw gebleven aan het originele gevoel van de film en, sterker nog, hebben ze het gevoel van de film perfect weten te vatten en het dan aangevuld met een meer “muzikale” soundtrack. Overigens is ook de cover een speling op een iconische scene uit de film, net zoals enkele van de titels van bewegingen zoals “You Mean More To Me Than Any Scientific Truth” of “We Don’t Need Other Worlds, We Need Mirrors” letterlijke citaten van personages zijn.

Het grote (en feitelijk enige) nadeel aan Sólaris is dat het een bijzonder veeleisende plaat is, niet zozeer omdat de muziek zodanig ingewikkeld is, maar omdat het de luisteraar haast verplicht om de film te bekijken –en met 168 minuten speeltijd is dat niet bepaald eentje voor tussen de soep en de patatten–, wil deze de muziek ten volle vatten. Als een alleenstaand stuk muziek werkt Sólaris namelijk gewoonweg niet goed en is het niet veel meer dan wat dreunende strijkers en atmosferisch gerommel. Wie de film echter bekijkt, krijgt de sleutel aangereikt om in deze soundtrack een uitstekende vertaling te horen van het bijzondere gevoel dat deze film bij de kijker kan opwekken.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

twee × 3 =