Mission accomplished voor Ken Vandermark, want hij is er in geslaagd om binnen een jaar vier releases uit te brengen op vier verschillende Poolse labels: Not Two (Vandermark 5), Laurence Family (Powerhouse Sound), Multikulti (de Strade d’Acqua-soundtrack) en nu ook eentje op Kilogram Records met dit nieuwe Reed Trio. De titel van ambassadeur lijkt intussen een vanzelfsprekendheid.
Er moet echter meteen aan toegevoegd worden dat dit album net zozeer de verdienste is van zijn Poolse medemuzikanten Waclaw Zimpel en Mikolaj Trzaska, die samen met zijn vrouw dit label runt. De link tussen Vandermark en Polen is er natuurlijk ook eentje die al jaren geleden z’n oorsprong kende, door een stevige verbondenheid met de Krakowse club Alchemia en recenter het regelmatig bij elkaar roepen van het internationale Resonance Ensemble, waar deze muzikanten deel van uitmaken. Dat de rietblazers het ooit eens onder hun drieën zouden uitvechten was slechts een kwestie van tijd, want deze knapen blijven zo lang roteren dat elke combinatie wel eens aan bod kan komen.
Natuurlijk moet je meteen ook denken aan Sonore, dat Vandermark liet horen in het gezelschap van kanonnen als Peter Brötzmann en Mats Gustafsson. Het Reed Trio lijkt echter een iets subtielere bezetting, met een (nog) grotere nadruk op de klarinet. Doorheen deze elf brokken (vijf triostukken, 3 duostukken en 3 solo’s) speelt Vandermark klarinet, basklarinet en tenorsax. Zimpel doet het afwisselend op klarinet, basklarinet en tarogato, terwijl Trzaska het houdt bij basklarinet, altsax en baritonsax. Dat is meer dan voldoende om zeer uiteenlopende eclectische resultaten te krijgen, waarbij gierende klarinetuithalen en ronkende basklarinetgegrom in evenwicht worden gehouden door een bemiddelaar ertussen.
Het gaat in alle gevallen om composities, al is dat wel een relatief begrip: hier en daar moeten er duidelijke afspraken gemaakt zijn en skeletten uitgelijnd zijn, omdat de muziek bij momenten erg minutieus en genuanceerd klinkt. Het laat drie muzikanten aan het werk horen die met een immense concentratie inpikken op elkaars suggesties of zorgen voor een contrastwerking die soms een enorme verrijking aan het totaalgeluid bezorgt. Opener “When Tulips Were Gold” laat dat bijzonder geslaagd horen, aanvankelijk met lang aangehouden ademstoten en ingetogen harmonieën en daarna met steeds onrustiger uithalen van de drie, waarbij het een uitdaging is om de onderlinge relaties te kunnen volgen.
Hoewel de muziek opgenomen werd in een synagoge in Gdansk, is het dus niet steeds rustgevende, ingetogen muziek met een sacrale waardigheid die hier te horen valt. “In Between Chairs” pakt zo uit met schril gierende klarinetten die extreme resonanties opzoeken, terwijl “Anthology Moves” vooral erg grappig begint, met tongue slapping van de drie blazers. Het lijkt wel een gesprek tussen drie gefrustreerde zwijnen. Ook in “The Wasted Sea” is het een spel van kloeke uitvallen, met een gespierde altsax die opgesloten zit tussen de hoge frequenties van Vandermarks klarinet en Zimpels ronkende basklarinet.
De duocombinaties laten nog naaktere interactie horen, waarbij vooral het saxduel van Vandermark en Trzaska in “Bed Of Brass” indruk maakt. Nog opvallender zijn echter de soloperformances, omdat ze stuk voor stuk een heel eigen karakter hebben: Trzaska’s “Sitting On A Warm Stove”, op altsax, is verrassend emotioneel expressief, terwijl Zimpels basklarinetsolo “It’s Here And It’s Gone” lange tijd varieert op subtiele, dromerige variaties in het lage register. Vandermarks tenorstuk “The Distance That Becomes You” is dan weer een enorm gecontroleerde machtsvertoning vol ritmische variatie, kracht en subtiliteit, een immense rijkdom in vijf minuten en een hoogtepunt op het album.
Last Train To The First Station is een bijzondere luisterervaring, maar is zeker niet voor iedereen weggelegd. Door de specifieke vorm en bezetting is dit muziek die de volle aandacht van de luisteraar vraagt, maar wie daartoe bereid is, kan een rijkheid aan nuances en schakeringen ontdekken die ongemeen boeiend is. Ten slotte is er ook nog de knappe uitgave van de cd en kom je in de liner notes te weten wat er uiteindelijk gebeurde met Vandermarks baritonsax.
Vandermark staat op 15 augustus op Jazz Middelheim, als lid van Fred Van Hove’s Ochgot Octet. Op 15 oktober staat hij met Havard Wiik en Chad Taylor in de Costa (Antwerpen). In november stelt hij zijn nieuwe band Made To Break voor tijdens Follow The Sound. Daar zal hij bovendien meespelen met de Scandinavische knallers van The Thing tijdens hun Sun Ra-set. Wat een weelde.
