The Departed

Er bestond heel wat scepsis over Martin Scorsese’s nieuwste: één
van de grootste Amerikaanse filmmakers in de geschiedenis die zich
“verlaagt” om een remake te maken? Dat kon niet goed aflopen.
Akkoord, hij had wel eens eerder een remake gemaakt, met ‘Cape Fear’, maar toen was
het origineel een weinig bekend b-filmpje uit de jaren vijftig. Nu
gaat het echter over ‘Infernal Affairs’, een
stevige actie-thriller uit Hong Kong, die beschouwd wordt als een
meesterwerkje op zichzelf en een enorme cultaanhang heeft.
Gefronste wenkbrauwen alom, maar het resultaat laat zich bekijken
als één van de betere genre-oefeningen van de laatste jaren. Een
volbloed Scorsese is dit niet – hoe kan dat ook, met een film
waarvan hij de beste momenten niet zelf bedacht heeft, en waar op
de keper beschouwd zo weinig typisch Scorsesiaanse thema’s
inzitten? – maar het is wel een snoeiharde thriller, strak en
intelligent.

Aan de kern van het verhaal is niet geraakt. Het draait nog
steeds rond een politieagent die infiltreert in een maffiabende,
terwijl die maffiabende op zijn beurt een mol in het politiebureau
heeft zitten. De good cop is dit keer een Leonardo
DiCaprio die zó intens staat te acteren dat je bijna zou denken dat
hij voor elk shot drie lijntjes coke door z’n neusgaten heeft
gejaagd, de bad cop een Matt Damon die het weliswaar iets
kalmer aan doet, maar ook één van de beste rollen in z’n carrière
speelt. Slechterik van dienst is Jack Nicholson, die heerlijk over
de top gaat als Ierse gangster Frank Costello, een man die er niet
voor terugdeinst om met een dildo in z’n broek te gaan rondlopen in
een pornobioscoop. (Hey, dat soort geintjes houden het leven
leuk.)

Die eenvoudige maar briljante set-up leidt tot een
kat-en-muis spelletje met een aantal schitterende set
pieces
, die de kijkers van ‘Infernal Affairs’ zich
nog wel zullen herinneren. Mijn favoriet: DiCaprio heeft
afgesproken met zijn politiechef Martin Sheen op het dak van een
gebouw in een achterbuurt. Matt Damon, de corrupte flik, heeft
Sheen echter laten volgen en tipt de bende van Jack Nicholson dat
het tijd is om toe te slaan. Gevolg: DiCaprio krijgt telefoon van
Nicholson dat hij naar dat gebouw moet komen omdat ze de verrader
in een hoek hebben gedreven. De nauwelijks vol te houden waanzin
van het leven met een dubbele identiteit wordt hier, net als in het
origineel, op een zeer geraffineerde manier uitgebuit.

Het politieverhaal wordt dus grotendeels behouden. De dingen die
Scorsese zelf toevoegt, zijn meestal persoonlijke momentjes, die
van de personages completere mensen dienen te maken. De rol van een
psychiater die een relatie begint met de bad cop wordt
aanzienlijk uitgebreid, wat helpt om die slechterik z’n
persoonlijkheid nog iets meer ambigu te maken. Matt Damon mag dan
wel aan de verkeerde kant van de wet staan en meedogenloos uit de
hoek komen als dat nodig is, maar hij krijgt ook een menselijke
dimensie mee. Aan de andere kant van het verhaal krijgt DiCaprio’s
personage meer achtergrond dan in het origineel en wordt zijn
relatie met de maffiabaas ook wat uitgebreider belicht.

Scorsese is hier terug op vertrouwd terrein, elf jaar nadat hij
‘Casino’ maakte,
z’n laatste gangsterfilm, en hij is z’n trucjes nog niet verleerd.
‘The Departed’ duurt 152 minuten, maar vliegt voorbij, dankzij een
scenario dat bijna iets weg heeft van een opera buffa in
z’n grootschaligheid en in de nooit aflatende intensiteit van z’n
situaties. Natuurlijk helpen de suspensescènes daar wel bij, zoals
dat ook al het geval was in ‘Infernal Affairs’, maar
ditmaal krijgen we ook heerlijk snedige dialogen (“We’re all on
the way out, so act accordingly!”),
en kleinere, maar evenzeer
uitzinnige momenten, die meestal met Jack Nicholson te maken
hebben. Wat dat u van een grijnzende Jack die op de gebroken arm
van DiCaprio slaat met een schoen? Of nog beter, Jack die tijdens
het ontbijt nonchalant een afgerukte hand in een plastic zakje
tevoorschijn tovert? Het is hier dat ‘The Departed’ zich
onderscheidt van Scorsese’s eerdere gangsterfilms: ‘GoodFellas’ en ‘Casino’ waren episch van
opzet, maar al wat we zagen was wel steeds stevig gegrondvest in de
realiteit. Hier zet Scorsese een stap verder en stileert hij alle
actie, inclusief het geweld, tot voorbij de grens van het
realistische. ‘The Departed’ is theatraal en lichtjes overdreven
van begin tot eind, wat meteen de reden is waarom Nicholsons over
de top-acteerwerk niet stoort.

In overeenstemming met die intensiteit en theatraliteit van het
scenario, houdt Scorsese het camerawerk snel en flitsend, zonder
desoriënterend te worden, en gebruikt hij alweer schitterend
uitgekozen liedjes op de soundtrack. ‘Gimme Shelter’ passeert naar
aloude gewoonte de revue, maar vooral een cover van ‘Comfortably
Numb’ is perfect geplaatst. Hij en vaste editor Thelma Schoonmaker
doen ook structureel erg interessante dingen. Let op een sequens
aan het begin van de film, waarin een gesprek tussen DiCaprio en
Martin Sheen de leidraad vormt voor een serie korte flash-backs en
flash-forwards die DiCaprio’s personage verder helpen uitdiepen.
Dat is knap gedaan, en dan hebben we het nog niet eens gehad over
de manier waarop het geweld in de film wordt aangepakt: in plaats
van zich aan oeverloos bloedvergieten te buiten te gaan, houdt
Scorsese het bij korte, plotse momentjes van brutaal geweld die in
een vingerknip komen en gaan. Wie zit te wachten op lange
shoot-outs is er dus aan voor de moeite, maar het schokeffect is
eens zo groot. ‘The Departed’ is geïnteresseerd in suspense, niet
in actie als dusdanig.

Als genrefilm zul je lang moeten zoeken om iets te vinden dat
beter marcheert dan dit. Maar ik miste toch een beetje
passie om van een vintage Scorsese te spreken, en ook heb
ik hier nergens een kenmerkend shot gezien dat ik later zal
onthouden. In zowat àl zijn andere films zaten dat soort shots wél
(het steadicamshot in de nachtclub in ‘Goodfellas’, de
openingsmontage in ‘Casino’, noem maar op).
‘The Departed’ zit visueel goed in elkaar – wat verwacht je dan
ook? – maar er zitten geen esthetische “wow-momenten” in.

Maar goed, je moet een film nu eenmaal beoordelen op wat het is.
En het is zonder meer één van de beste genrefilms van het voorbije
jaar. Een tough motherfucker van een policier, die allicht
commercieel succesvol genoeg zal zijn om Scorsese de macht te geven
weer een paar kleinere, persoonlijke projectjes te financieren. En
zo is iedereen gelukkig.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

10 − drie =