Joanna Newsom zat met een ei. De geschoolde harpiste en creatieve schrijfster maakte Ys uit absolute noodzaak. Het lag haar op de maag en ze moest het dringend kwijt. Resultaat: een poëtisch manifest van 4000 woorden, gebundeld in vijf epische songs, samen goed voor een 55 minuten durend muzikaal en literair spektakelstuk. Astemblieft.
Newsoms uitstekende debuut The Milk-Eyed Mender werd twee jaar geleden op zijn zachtst gezegd op gemengde reacties onthaald. De ene noemde haar de glorieuze toekomst van all things music, anderen kregen spontaan braakneigingen bij het horen van Newsoms stem, die naar hun zeggen herinneringen opriep aan een kwetterend snaveldier naar keuze. Een enkeling zag er zelfs de ontmaskering van een hele generatie fake hipcats in. Felle reacties op wat toch een onschuldig plaatje was, gemaakt door een meisje met een wat apart stemgeluid dat al harp speelt sinds ze haar eerste pasjes zette.
Dat Ys nog fellere reacties zal uitlokken, lijkt zeker. Extremer, grootser en ambitieuzer dan het debuut, is Ys een plaat geworden die je, als je al niet na enkele tellen gillend de kamer bent uitgelopen, uitroept tot het beste in jaren of verguist tot het einde der tijden. Want hoewel Newsoms vocale prestatie, een enkele schelle uithaal niet te na, pakken toegankelijker klinkt dan voorheen, zijn de kale nummers deze keer uitgegroeid tot dik ingeklede en ingewikkelde composities met een schier eindeloze woordenstroom. Enkel het redelijk briljante "Sawdust & Diamonds" doet het zonder extra tierlantijntjes.
De melodieuze opener "Emily", over een avondje sterrenkijken met vader en zuslief, maakt meteen duidelijk dat Newsom een gigantische stap voorwaarts heeft gezet. Voor de arrangementen kreeg de zangeres hulp van 60’s-icoon Van Dyke Parks en dat valt te merken: dat Newsoms unieke stem en virtuoze harpspel niet hopeloos bedolven worden onder Van Dyke’s bombastische strijkergeweld is enkel te danken aan het vakmanschap van Jim O’Rourke, die de plaat mixte. Het is die geluidsmix die van Ys de wondere luisterervaring maakt die ze is.
Meer orkestrale hoogstandjes in het pronkstuk van deze plaat, het zeventien minuten durende epos genaamd "Only Skin" dat het meest intense stuk muziek bevat sinds de finale van "A Day In The Life". Newsom heeft onterecht het imago van een naïef kindmeisje dat zich van geen kwaad in de wereld bewust is. Dat daar niks van aan is, wordt duidelijk voor wie aandacht schenkt aan de inhoud van haar teksten. Magere Hein komt opvallend vaak langs en het griezelige "Monkey & Bear", een deprimerende parabel over trouw, hoop en bedrog, klinkt als de meest spooky Disneyfilm die u uw kindjes nooit wil laten zien.
Newsom verwoordt het met een vocabularium dat je niet meteen van een 24-jarige zou verwachten. Of wat denkt u van een zin als "Peonies nod in the breeze / and while they wetly bow / with hydrocephalitic listlessness / ants mop up-a their brow"? Al werkt die overvloed aan lettergrepen en metaforen op het eerste gehoor nogal desoriënterend, na een tijdje sijpelt toch stilaan door dat de woordkeuze méér is dan zomaar wat goedklinkende nonsens. Ieder woord kent een onmisbare plaats en betekenis in het grotere geheel.
Het maakt van Ys een geniale en intrigerende plaat die pas na meerdere luisterbeurten haar geheimen begint prijs te geven. Een plaat die, eens ze je bij de lurven heeft gevat, je niet meer loslaat. Een plaat waar je — wanneer je ze niet meteen binnen handbereik hebt — naar smacht en hunkert als een junkie naar zijn shot. Met Ys wordt ook voor de non-believers onbetwistbaar duidelijk dat Joanna Newsom allesbehalve een piekfijn uitgekiende novelty act is die mikt op succes in de juiste kringen. Evenmin blijkt ze een vlug vergeten one-hit wonder. Ys is voor de eeuwigheid.
