Indiana Jones and the Last Crusade

Na de gedeeltelijke teleurstelling die ‘Temple of Doom’ was voor Spielberg,
besloot de regisseur om voor het derde en voorlopig laatste
Indy-avontuur terug te keren naar de meer onschuldige, speelse
sfeer van ‘Raiders of the Lost
Ark’
. De onheilspellende, occulte elementen van de tweede
aflevering werden overboord gegooid om plaats te maken voor wat hij
zelf omschreef als een actiefilm waar hij ‘naakt bovenop kon gaan
staan’. Waarvan akte – ‘The Last Crusade’ is luchtiger en
kindvriendelijker dan z’n voorganger, maar precies daardoor ook
weer meer genietbaar.

Ditmaal gaat Indiana Jones op zoek naar zijn vader, gespeeld door
Sean Connery, een historicus die z’n leven gewijd heeft aan een
zoektocht naar de Heilige Graal. Dr. Jones senior was vergevorderd
in z’n research toen hij spoorloos verdween in Venetië. De relatie
tussen Indy en z’n oude heer was nu niet meteen optimaal, maar je
vader blijft nu eenmaal je vader en dus begint hij samen met zijn
collega Marcus Brody (Denholm Elliot) en de Oostenrijkse
onderzoeker Elsa Schneider (Alison Doody) de speurtocht naar zijn
vader en de graal.

Wat ‘The Last Crusade’ zo succesvol maakte, was het feit dat de
film alle elementen heropneemt die ‘Raiders’ zo populair maakten, terwijl hij
er toch voor zorgt dat er ook een evolutie plaatsvindt. Net als in
de eerste prent krijgen we nazi’s als slechteriken, wat op zichzelf
al een goede keuze is – in dit soort van avonturenfilms zijn nazi’s
zo’n beetje het equivalent van de Stormtroopers uit ‘Star Wars’.
Steek een stel figuranten in een uniform en je hebt à la
minute
een bende anonieme slechteriken die door de helden
summier kunnen worden afgemaakt zonder dat het publiek er een
seconde van zal wakker liggen. In ‘Temple of Doom’ had je dat niet – je had
in die film eigenlijk slechts twee of drie belangrijke boosdoeners
(de sinistere minister die de piepjonge sultan controleerde, de
hogepriester en dan nog een bebaard zwaargewicht waarvan de naam me
even ontgaat). Er waren in die film nauwelijks gezichtloze
handlangers aanwezig, en dat hield in dat de actiescènes tussen
Indy en de slechteriken al gauw extra gewelddadig gingen lijken.
Schiet een anonieme nazi neer, en dat is actie. Schiet een
slechterik neer wiens gezicht we kénnen (of nog beter: gooi ‘m van
een klif om opgepeuzeld te worden door krokodillen) en dàt is
geweld. Het verschil is misschien subtiel, maar het is er.

Ook de toon van de actiescènes is luchtiger geworden. Spielberg
verwerkt heel wat extra grapjes in z’n actiesequensen (inclusief
Indy’s vader die z’n eigen vliegtuig aan flarden schiet), én hij
voelt ook niet meer de behoefte om de hele tijd op het publiek in
te blijven beuken. ‘The Last Crusade’ is een film met meer
rustpunten dan ‘Temple of Doom’, en dat helpt aanzienlijk. De link
tussen ‘Crusade’ en ‘Raiders’ wordt
trouwens nog versterkt door de terugkeer van Elliot als Marcus
Brody en John Rhys-Davies als Sallah, die beiden voor een komische
noot zorgen.

Het gevaar van dat alles was dat ‘The Last Crusade’ niets méér zou
worden dan een doorslagje van ‘Raiders’, maar die val wordt door
Spielberg ontweken door dieper in te gaan op het personage van
Indiana Jones zelf. De proloog is ditmaal niet zomaar een
betekenisloze actiescène die losstaat van de rest van de film, maar
toont ons Indy als jongen van een jaar of veertien, vijftien – we
komen te weten waar hij z’n voorliefde voor antiquiteiten vandaan
haalde, hoe hij aan z’n angst voor slangen komt, aan z’n zweep, z’n
hoed en zelfs het litteken op z’n kin. (Voor wie het zich moest
afvragen: Harrison Ford zegt in een interview op de Indiana
Jones-dvd’s dat hij als jonge kerel een auto-ongeluk had en dat hij
zo z’n wereldberoemde litteken heeft opgelopen.)

Later in de film wordt de relatie tussen Indy en zijn vader
uitgebuit om een extra dimensie te geven aan die held. Ook dat was
iets dat ontbrak in ‘Temple of
Doom’
– die film was simpelweg een nieuw avontuur met krék
dezelfde held die we in ‘Raiders’
hadden gezien. Ditmaal worden er een paar nieuwe dingen met dat
personage gedaan, we krijgen hem te zien als de zoon van z’n vader,
die het moeilijk heeft om met hem te praten. Kijk eens hoe Indy de
hele film lang pogingen onderneemt om de goedkeuring van z’n oude
heer te krijgen: hij rijdt een nazi op een brommertje omver, en
grijnst naar Jones Sr op zo’n manier van: “Heb ik dat nu niet goed
gedaan?” De ouwe bekijkt hem echter afkeurend en zet z’n hoedje wat
steviger op z’n hoofd.

Die vader-zoonrelatie is natuurlijk typisch Spielberg: de helft van
z’n films bevat wel een plotlijn rond een kind dat op zoek is naar
de liefde van z’n ouders. Maar in dit geval weet de regisseur
overdreven sentiment te vermijden – natuurlijk ligt heel die
analogie tussen een zoektocht naar de Heilige Graal en een
zoektocht naar de vader (de vader is de Heilige Graal,
potjandorie!) er behoorlijk dik bovenop, maar we krijgen goddank
geen melige monologen, geen pseudo-diepzinnige conversaties waarin
vader en zoon even hun levenslange trauma’s op tafel gooien.
Wanneer Indy z’n vader verwijt dat ze nooit écht met elkaar gepraat
hebben, daagt Jones Sr. hem uit: ‘Wel, ik ben hier nu. Waar wil je
over praten?’ Indy denkt even na en bekent: ‘Ik kan niks bedenken.’
Later in de film krijgen we een potentieel tenenkrullend moment
waarin Jones de oudere denkt dat z’n zoon het loodje heeft gelegd
op een Duitse tank, maar het sentiment in die scène wordt mooi
ontweken door Indy met een verwarde blik het beeld in te laten
lopen: ‘Wat is er gebeurd?,’ vraagt hij. Keer op keer gebruikt
Spielberg humor om te vermijden dat het allemaal te zoetsappig zou
worden.

‘The Last Crusade’ is een sequel zoals een sequel hoort te zijn:
Spielberg nam al de elementen uit ‘Raiders of the Lost Ark’ die van die film
een winner maakten, en hij voegde er nog een paar nieuwe
aspecten aan toe om een al te sterk gevoel van déjà vu te
vermijden. De meeste mensen vinden ofwel ‘Raiders’, ofwel deze de
beste uit de reeks, en gewoonlijk hangt het er enkel vanaf welke
van de twee ze het eerste hebben gezien. In mijn geval was dat
‘Raiders’, dus blijft die m’n favoriet, maar ‘Last Crusade’ komt
behoorlijk dicht in de buurt.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

3 × 3 =