László Nemes werd in één klap een wereldbekende naam met Son of Saul om vervolgens minder op universeel applaus onthaald te worden met Sunset. De grote discussie bij Nemes gaat altijd over de verhouding tussen vorm en inhoud. In Son of Saul was zo ongeveer iedereen het erover eens dat de keuze voor uiterst subjectieve cameravoering een wezenlijk onderdeel vormde van de impact van de film. In Sunset leek diezelfde cameravoering iets te veel op een immersieve gaming-ervaring. Toen ik dit kort na het zien van de film ter sprake bracht tijdens een lunch met de eminente Amerikaanse filmtheoretica Kristin Thompson die kort ervoor op haar blog over de film geschreven had, zei ze dat ze moest nadenken over mijn opwerping, om vervolgens twee dagen later een antwoord te geven dat mij dan weer noodzakelijkerwijze aan het denken zette en me de film deed herevalueren: “is het niet zo dat we in een game proberen de wereld waarin we ons bevinden te ontdekken, terwijl in Sunset net die wereld beter verborgen blijft omwille van de onderliggende thema’s?”
Dat alles om aan te geven dat een film van Nemes altijd voer is voor discussie omwille van soms radicale keuzes. Met die zaken in het achterhoofd, valt vooreerst op hoe klassiek de vormgeving van Orphan is. Het zou overdreven zijn te stellen dat dit een statische film is, maar in vergelijking met de extreem mobiele cameravoering in de twee voorgangers, wordt hier veel vaker gewerkt met vaste camerastandpunten. Dat begint al bij het eerste beeld dat een gesprek helemaal laat zien vanuit het standpunt van een kind dat verborgen zit in een tuin en op die manier een volledig in de verte en in de diepte geënsceneerde scène oplevert. Eenzelfde motief komt terug op een cruciaal moment dat een executie laat zien, terwijl ook in de knappe finale de camera vaak vanuit een enkel oogpunt observeert. Opmerkelijk is ook dat er in de drie titels nu ook telkens een ander beeldformaat gehanteerd is: het bij 4:3 aanleunende 1:37 in de eersteling, vervolgens 1:85 en nu het wat ongebruikelijke 1:43 dat doorgaans omwille van de verhoudingen eerder aangewend wordt voor IMAX. Dat Nemes ondanks die verschillen hier toch opnieuw samenwerkt met fotografieleider Mátyás Erdély (die sindsdien ook schitterend werk leverde voor Sean Durkin in The Nest en The Iron Claw) is dan weer te zien in het duidelijk terugkerende kleurenpalet, waardoor er zeker ook sterke continuïteit is tegenover de twee voorgaande titels.
Ook thematisch is dit absoluut een afsluiten van een drieluik. Son of Saul, Sunset en nu deze Orphan, gaan in wezen telkens over “onzichtbare” oorlogshandelingen die nadien verwerkt moeten worden. In de eerste film was dat de “sonderkommando” die als Jood meehielp andere Joden te vergassen, in Sunset was het de onzichtbare logica van de industrialisatie die zou leidden tot wat filosoof Walter Benjamin omschreef als de industrialisatie van menselijke vernietiging. Hier gaat het om morele beslissingen in het licht van overleven en wat de latere gevolgen ervan zijn. Die gevolgen worden gezien door de ogen van de jonge Andor die een geïdealiseerd beeld heeft van zijn gedeporteerde vader tot hij op een dag geconfronteerd wordt met een man die zijn moeder verborgen hield tijdens de oorlog – zij het dan niet om de meest zuivere ideologische redenen – en beweert zijn echte vader te zijn. De film speelt jaren ná het einde van de oorlog (meer bepaald in 1957, kort na de door de communistische dictatuur brutaal neergeslagen opstand in Budapest) waardoor dit ook een soort epitaaf wordt voor de vorige films … de apotheose van Orphan bevrijdt immers niet alleen de jonge protagonist, maar ook de personages uit de vorige luiken.
Nemes is nog steeds een begenadigd filmmaker en ondanks discussies die te voeren zijn over bepaalde keuzes die hij maakt, is en blijft zijn werk steevast rijk geschakeerd en gelaagd en weet hij telkens opnieuw vragen op te roepen over de manier waarop de taal van cinema best wordt aangewend om bepaalde concepten te vertalen voor de kijker.
