In This World




Michael Winterbottom is, buiten de eigenaar van een naam die
erom smeekt het slachtoffer te worden van ontelbare flauwe grappen,
ook een sociaal bewogen heerschap, die er niet voor terugdeinst om
moeilijke politieke onderwerpen in z’n films te verwerken. Het
beste voorbeeld daarvan is ‘Welcome To Sarajevo’, uit ’97, waarin
hij een oorlog waarover niemand een film wilde zien, toch een
boeiende vorm wist te geven. Met ‘In This World’ waagt hij zich aan
zijn grootste gok tot nu toe: een op digitale video gedraaid,
documentaire-achtig drama over Afghaanse vluchtelingen op weg naar
Londen.

De sukkels in kwestie zijn de neven Jamal en Enayat, en wanneer
we hen voor het eerst treffen, verblijven ze samen met hun familie
in een vluchtelingenkamp in Pakistan. Een oom van hen kan contact
leggen met een mensensmokkelaar, die hen in ruil voor een enorme
som geld naar Engeland beweert te kunnen smokkelen. In wat voor mij
de meest memorabele scène was, geeft de smokkelaar de oom zelfs een
kwitantie – een ontvangstbewijs voor mensen.

Vanaf dat punt volgen we de twee jongens door Pakistan, Iran,
Turkije en Frankrijk, een schier eindeloze odyssee naar een land
dat niet op hen zit te wachten. Jamal is dan wel de jongste van de
twee, maar hij is duidelijk het intelligentst, spreekt een beetje
Engels, en neemt vanaf het begin de leiding. Niet dat er veel is om
de leiding over te nemen – hulpeloos worden ze door de
verschillende contactpersonen ondergebacht in luizige kamertjes
waar ze moeten zitten wachten tot iemand hen komt halen, worden ze
in vrachtwagens, bussen en boten verstopt, met vaak maar een vaag
idee waar ze nu precies zijn of waar ze naartoe gaan.

Winterbottom en zijn scenarist Tony Grisoni hebben naar verluidt
als voorbereiding op de film inderdaad die route gevolgd, en
wanneer het moment er was om te gaan filmen, deden ze dat vaak
onder valse voorwendsels, om de autoriteiten niet tegen zich in het
harnas te jagen. Het streven naar een absoluut realisme doordringt
elke seconde van ‘In This World’. Winterbottom wil ons laten voelen
wat het is om op de vlucht te zijn van je thuisland, om niet zeker
te weten of je morgen nog zult leven en of je ooit op je bestemming
zult geraken als dat wel het geval is.

In de praktijk wil dat zeggen dat de regisseur alles overboord
gooit dat hij niet absoluut nodig heeft om die boodschap aan de man
te brengen: een plot is er in feite niet, de personages worden niet
scherp getekend, en aan visuele stijl of structuur heeft hij al
helemaal lak. Alles werd digitaal opgenomen, wat zorgt voor een
grote korreligheid in het beeld, en nachtelijke scènes werden zelfs
in infrarood gedraaid. ‘In This World’ is minimalisme ten top
gedreven, we krijgen niets dat normaal gezien van een film een film
maakt. Wat dat betreft vond ik het al verrassend dat er zelfs
muziek op de soundtrack zat.

Eén van de manieren waarop de film minimalistisch is, is in het
scenario – er is er namelijk geen. We zien Jamal en Enayat als twee
vrijwel anonieme figuren van het éne op het andere voertuig
springen, en af en toe wisselen ze een paar woorden, maar die
dialogen zijn kort, en helpen nooit om te weten te komen wie die
personages nu eigenlijk zijn en wat ze voelen. Op z’n best
vertellen ze elkaar een mop, en daar houdt het dan mee op. Aan het
einde van de film weten we nog net zoveel over hen als aan het
begin. Dat was ongetwijfeld de bedoeling van de makers – ‘In This
World’ gaat over een probleem, over een onderwerp, en welke
individuen gebruikt worden om over dat probleem te praten, is
bijkomstig. Ze zijn er toch maar twee van de talrijke anonieme
vluchtelingen die hetzelfde lot ondergaan. Allemaal goed en wel,
maar omdat we de jongens nooit écht leren kennen, omdat we nooit
begrijpen wat hen drijft op een persoonlijk niveau, dus buiten een
algemene politieke context, wordt het ons ook vrijwel onmogelijk
gemaakt om met hen mee te leven. Een bepaalde scène in de film,
nadat de vluchtelingen net 40 uur in het ruim van een schip hebben
doorgebracht, is bijvoorbeeld duidelijk bedoeld als een zwaar
emotioneel moment, maar voelt niet zo aan.

Wat de gebreken van ‘In This World’ als film ook mogen zijn – zo
wordt er ook gebruikgemaakt van een irritante voice-over die er af
en toe tussenkomt om ons enkele statistieken te geven – niemand kan
twijfelen aan de goede bedoelingen en het lef van Winterbottom om
deze film te maken. Als Brit is hij afkomstig uit een land dat mee
verantwoordelijk is voor de bombardementen die Jamal en Enayat uit
hun huizen verdreven, en ook op een grotere schaal gezien, maakt
hij in de eerste plaats zijn film voor een Europees en Amerikaans
publiek dat al krampachtig naar z’n portemonnee grijpt als ze het
woord “vluchteling” horen, omdat ze bang zijn dat die anders
gestolen zal worden. In deze wereld, in een Europa dat steeds
rechtser aan het worden is, dat zichzelf op de rand van de
financiële ondergang waant omdat we ons binnenkort misschien nog
maar drie tv’s en twee auto’s per gezin kunnen permitteren, in
landen waarin holle kreten klinken als “eigen volk eerst” omdat we
bovenal door niemand anders willen worden lastiggevallen, waagt hij
het om ons mensen te tonen met échte problemen en tolerantie voor
hen te vragen.

Het politieke debat over de vluchtelingenproblematiek is
natuurlijk veel complexer dan wat we in deze film te zien krijgen,
en met al het voorgaande is niet gezegd dat simpelweg iedereen
binnenlaten en een paspoort geven de oplossing is. Maar nu is er
tenminste een menselijk gezicht geplakt op de statistieken, de
abstracte cijfertjes waar we politici over horen praten.

‘In This World’ is als film maar half geslaagd, maar heeft in
ieder geval een precedent geschept: er is eindelijk een film
gemaakt over het meest relevante, actuele onderwerp dat we
tegenwoordig hebben. Een film die realisme boven dramatiek stelt en
daar niet zoveel baat bij heeft als de makers wellicht hadden
gedacht, maar toch…

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

drie × 1 =