Black Hawk Down


Dit was geen film die ik goed wilde vinden, laat dat even
duidelijk wezen. Sinds ‘Pearl
Harbor’
ben ik steeds wantrouwiger gaan staan tegenover films
die zich afspelen binnen de microkosmos van het Amerikaanse leger –
laat staan producties die hun oorsprong kenden tijdens het bewind
van George “Dubya” Bush, niet bepaald een bron van liberalisme en
zelfkritiek.

‘Black Hawk Down’ dreigde dan ook een festijn van vlaggewapper
te worden, net als die eerdere flop, een reclamespot voor het
leger. Maar goed, ik zal maar toegeven, dat het eigenlijk al bij al
nogal meeviel.

De film baseert zich op waargebeurde feiten; een groep
Amerikaanse elitesoldaten probeert in 1993 in Mogadishu, Somalië,
de regerende krijgsheer gevangen te nemen. Deze operatie had
normaal gezien een half uur mogen duren, maar de soldaten hadden
geen rekening gehouden met de overmacht aan Somaliërs die hen stond
op te wachten, en de Amerikanen moesten achttien helse uren lang
doorbrengen in de kapotgeschoten ruïnes van de belegerde stad. De
uiteindelijke balans was negentien doden en meer dan zeventig
gewonden.

Ridley Scott, vers van faam voor ‘Gladiator’ en ‘Hannibal’, heeft slechts één belangrijk
punt op zijn agenda: de kijker te doen voelen hoe het was daar in
die oorlogszone te zitten. Bijna tot op het einde wordt elk spoor
van politieke inhoud veilig op afstand gehouden. Aan het begin
wordt de achtergrond van het conflict ons snel even met de paplepel
ingegeven door titels, en vervolgens wordt een plot op gang
getrokken die niet al te veel vragen stelt. De soldaten hebben niet
gekozen om in die oorlog te zitten, maar ze moeten doen wat ze
kunnen om te overleven. En meer moraliteit of politieke inhoud valt
er een hele tijd lang niet te bespeuren.

De personages zijn hooguit schaduwen in dit hele spel. Josh
Hartnett, ook al een medeschuldige aan ‘Pearl Harbor’, zit in een
betere film maar kan nog steeds niet acteren. Van zijn
filmpersonage onthouden we voornamelijk dat hij degene was die
stond te kokhalzen bij een gruwelijke chirurgische noodingreep.
Ewan McGregor, een beter acteur, is die vent die sloten koffie
zuipt. Tom Sizemore is die man die altijd in z’n autootje zit. En
op die manier wordt elk personage onwillekeurig in z’n eigen vakje
geduwd. Wie de acteurs niet herkent, loopt veel kans ook de
personages door elkaar te halen en soms niet te weten wie wie is.
Maar dat soort van desoriëntatie zal dan ook wel de bedoeling
zijn.

Ridley Scott levert hier wel degelijk een prestatie: de operatie
in Mogadishu was een complexe militaire onderneming, en om dat
helder in beeld te zetten, kan niet makkelijk zijn geweest. Maar
Scott slaagt erin om het ons te doen begrijpen – nuja, in de
hoofdlijnen dan toch. Hij is altijd al een bombastische regisseur
geweest, waarin de visuele pracht en praal wel eens in de weg van
het verhaal wilde lopen. Ook ‘Black Hawk Down’ is in de eerste
plaats een schitterend in beeld gezette, en zeer goed gemonteerde
actiefilm, die zich van het éne gigantische set piece naar het
andere zeult. De structuur van de film, het vertellen van een
verhaal, is schijnbaar minder belangrijk. Scotts bedoeling is hier
zo snel mogelijk de nodige informatie over te brengen, hoe klunzig
dan ook, om dan zo snel mogelijk aan de actie te kunnen beginnen.
Vandaar dat we die titels krijgen aan het begin, en bepaalde
dialogen tijdens het eerste half uur van de film die net iets meer
verklaren dan een echte conversatie tussen soldaten zou doen.

Eens de actie begint, echter, kan Scott zich met overgave
uitleven in zijn spelletjes met de camera – de kogels vliegen je
letterlijk rond de oren, je voelt de inslag van de bommen en de
neerstortende helikopters. ‘Black Hawk Down’ is een aanslag op de
zintuigen, en als dusdanig wel degelijk indrukwekkend.

Maar als kijker blijf je wel zitten met de vraag: waarom? Eender
welk redelijk mens verwacht van een film die zich afspeelt tegen
een dergelijke achtergrond toch een soort van antwoord. Waarom
wagen de soldaten hun leven, waarom zitten ze daar en zouden ze
niet beter naar huis gaan? Aan het einde van de film voelen Scott
en producent Jerry Bruckheimer zich toch verplicht een soort van
antwoord te geven, en wat we krijgen, is moeilijk te slikken.

In extremis wordt het voorval, een nederlaag voor de Amerikanen,
toch nog omgedraaid tot een morele Amerikaanse overwinning. Een
stervende soldaat vraagt aan Hartnett om zijn ouders te vertellen
dat hij moedig heeft gevochten. En een laatste monoloog van
Hartnett over het lichaam van een vriend, is om van te janken. De
vragen om de zin van het conflict en de rol van elke individuele
soldaat erin, worden enkel beantwoord via typische
Hollywoodclichés. Clichés die dan wel niet zo weerzinwekkend zijn
als die van ‘Pearl Harbor’, maar nog
steeds niet te pikken vallen.

In tegenstelling tot die eerdere reclamespot voor het leger,
stelt ‘Black Hawk Down’ de oorlog wél voor als een hel – en hoe; na
een uur zult u zitten snakken naar adem. Maar de soldaten die erin
meevochten, zijn duidelijk helden, van de eerste tot de laatste.
Engelen in de hel, die zichzelf zonder enige twijfel voor elkaar
opofferen en zelfs aan het einde van hun dag in de hel toch nog hun
menselijkheid bewaren. Het blijft toch een beetje het beeld van de
soldaat als übermensch, die zich zelfs onder de meest onmogelijke
omstandigheden staande weet te houden.

Maar zoals gezegd, in deze film zijn politieke en morele
overwegingen hooguit van secundair belang. Dit is een actiefilm, en
even intellectueel vrijblijvend als pakweg ‘The Fast and The Furious’. Alleen is de
achtergrond veel meer relevant, wat de eisen die men aan de film
stelt dan ook verhoogt.

‘Black Hawk Down’ is de moeite waard voor wie eens een absoluut
uitputtende indruk wil krijgen van wat de fysieke realiteit van een
oorlog betekent. Het is zelfs mogelijk de film te zien zonder zélf
in een vliegtuig richting New York te willen kruipen, in
tegenstelling tot ‘Pearl Harbor’.
Maar de weinige politiek die de film dan toch durft op te werpen,
blijft twijfelachtig.

http://www.sony.com/blackhawkdown

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

19 − achttien =