Het lijkt onwaarschijnlijk, maar het is ondertussen al van 1976 geleden dat Catherine Breillat debuteerde als filmmaakster met het prompt van een vertoningsverbod voorziene Une Vraie Jeune Fille, de verfilming van haar eigen roman Le Soupirail. 36 Filette en Romance bevestigden haar reputatie als een cineaste die films maakt waarin vrouwelijke seksualiteit en de beleving ervan een prominente plaats innemen, op vaak uitdagende en controversiële wijze. In de eenentwintigste eeuw draaide ze zowel haar beste werk – Barbe Bleu, een eigenzinnige interpretatie van de Blauwbaard-mythe – als het veel minder geslaagde La Belle Endormie. Tien jaar na Abus de Faiblesse is er nu eindelijk een nieuwe film van Breillat die inzake thematiek nog steeds aanleunt bij de rest van haar oeuvre.
Léa Drucker – recent ook te zien in Close van Lukas Dhont – speelt Anne, een advocate die een passionele relatie aangaat met de tienerzoon van haar man uit een vorig huwelijk. Die plotlijn gebaseerd (maar sterk herschreven en dieper uitgewerkt) op de Deens-Zweedse prent Dronningen uit 2019, klinkt wat als een online porno-fantasie, maar het is uiteraard eigen aan het werk van Breillat om precies met dat soort gegevens aan de slag te gaan. De cineaste is altijd gefascineerd geweest door de verhouding tussen de manier waarop seks geportretteerd wordt – in literatuur, film en kunst in het algemeen – en de werkelijke (feminiene) beleving ervan. Dat is opnieuw duidelijk in een vroege bedscène tussen Anne en haar echtgenoot die veel intiemer en rechtuit is dan de ofwel omfloerste, ofwel geïdealiseerde, directe benaderingen die vaak gehanteerd worden op het witte doek. De verdere thematiek graaft vervolgens dieper in die botsing tussen representatie en beleving en tussen ratio en gevoel.
Ontegensprekelijk heeft Breillat daarbij haar betere vorm teruggevonden. De beeldtaal is minder lyrisch en poëtisch dan vroeger, maar wint wel aan stil observerende kracht. Anders dan bij bijvoorbeeld de geforceerde symboliek in La Belle Endormie, wordt hier alles rustig opgebouwd, met veel aandacht voor betekenisvolle blikken en details – met dank ook aan de uitstekende acteerprestaties – om vervolgens op dezelfde wijze elementen binnen te brengen als schuld, schaamte, verantwoordelijkheid, hypocrisie, manipulatie en het omgaan met machtsverhoudingen, gegevens die al aanwezig zijn van bij het begin van Breillats carrière, maar hier wel op een meer beschouwende manier worden ingepast en minder nadrukkelijk aan de oppervlakte worden gebracht. De afstandelijke stijl wordt gebruikt voor een kijk op de vernietigende kracht die seksualiteit kan hebben indien die niet langer getemperd wordt en wanneer alles eraan wordt opgeofferd. Ook staat de film stil bij de manier waarop we vaak onszelf blijven legitimeren aan de hand van redenen waarvan we eigenlijk heel goed weten dat ze niet verdedigbaar zijn.
L’Été Dernier schrijft zich vormelijk in in een lange traditie van Franse cinema die een blik werpt op complexe relatiemechanismen – van Louis Malle en Éric Rohmer tot Olivier Assayas en André Téchiné – maar voegt daar een ongewoon dwingende confrontatie met ongemak aan toe die gepaard gaat met het onverbloemd kijken naar situaties en zwakheden waar we liever zouden van wegkijken.
