Bij de start van La Gradiva (zij die voortschrijdt … de tijd dus), een film over de schoolreis van een groep Franse laatstejaars naar Italië, flitst het even door je hoofd: wie heeft er nu nood aan een Viaggio in Italia voor de gen Z-generatie? Ik wil helemaal geen twee en een half uur doorbrengen met deze irritante tieners!
Het moet gezegd dat La Gradiva vervolgens het geduld van de kijker behoorlijk op de proef stelt, maar precies omwille van de lengte kan er heel langzamerhand een omschakeling gemaakt worden, en moeten we aan het eind toegeven dat de film wel degelijk van bij de start aan iets bouwt dat uiteindelijk pas helemaal aan het slot zijn beslag krijgt. Dit is een stuk uitputtende, tegendraadse cinema die niet helemaal slaagt in het ambitieuze opzet, maar toch ontegensprekelijk een paar heel juiste snaren weet te bespelen.
De film opent in een soort lyrische dagboekstijl en toont ons leerlingen op weg naar Pompeï die met elkaar bekvechten, vrijen, ruziemaken, stoer doen en – lichtelijk of zwaar – verveeld, luisteren naar de twee leerkrachten die hen begeleiden. Camera en montage springen van hot naar her en veel van de discussies zijn irriterend oppervlakkig. Langzamerhand verschuift de focus echter naar anderen dan diegenen die we eerst volgden en komt ook een van de leraressen meer op de voorgrond. De toon van de gesprekken verandert soms ook: er is een bitsige confrontatie tussen lesgevers en leerlingen die veel frustraties de vrije loop laat, maar anderzijds ook een verrassend diepgaand gesprek op café over maatschappelijke vooroordelen. Gedurende die heel trage transitie wordt ook de beeldtaal zachtjes aan beheerster en sluipt er zelfs in het kleurpalet meer melancholie binnen. Initieel beseffen we het nog niet echt, maar doorheen de caleidoscoop aan vignetten beginnen we toch empathie te hebben met de personages. Een rauw en eerlijk gesprek in de kamer van de meisjes ’s avonds laat na het drinken van wat binnengesmokkelde drank, een lerares die zichzelf even behoorlijk moet terechtwijzen, die etter van een jongen die eigenlijk echt wel iets wil ontdekken over zijn zogenaamde Italiaanse familiale afkomst … Het zijn allemaal kleine momenten die bouwen aan de emotionele betrokkenheid.
Wanneer in het laatste half uur de film – en de camera – helemaal tot rust komt en alle schijnbaar losse narratieve eindjes een geweven lappendeken beginnen te vormen, blijkt dat onze aanvankelijke irritatie eigenlijk bedoeld was om deel uit te maken van het filmische
concept. La Gradiva gaat immers niet enkel over de reis die de personages, de beeldtaal en de film in zijn geheel maken, maar ook over de reis die de kijker maakt. Hadden we ons van bij het begin helemaal betrokken gevoeld bij de emoties van de groepsleden, dan was het einde een pak minder sterk geweest. Het is precies omdat we gestuurd worden om langzamerhand dingen te omarmen en aanvaarden, dat de finale werkt. En daarmee bewijst La Gradiva zich als een meer gelaagd stukje cinema dan we aanvankelijk bereid zijn om toe te geven.
Twee weken geleden nog maar bekroonde de jury La Gradiva met de hoofdprijs op de jongste editie van het Film Fest Gent.
