Orpheus en Eurydice: wie kent er niet de mythe van de gebroken jongeman die zijn geliefde terughaalt uit de onderwereld, maar op het laatste moment zichzelf de genadeslag van het omdraaien toekent. Een Griekse tragedie van de bitterste soort. Uit die bitterheid heeft IJslander Jóhann Jóhannsson nu een wondermooie plaat gepuurd.
Voor de componist zelf gaat het verhaal immers in de eerste plaats om verandering, evolutie en wedergeboorte, iets waarin de man zichzelf danig kon herkennen. Een nieuwe liefde (voor meer informatie daarover verwijzen wij u door naar meer gespecialiseerde kanalen) en een nieuwe stad (Berlijn) dreven Jóhannsson naar het oude Griekse verhaal, dat voor hem evengoed een metafoor voor het creatieve proces kan zijn. Het mag duidelijk zijn dat kosten noch moeite werden gespaard voor de bio, waarin u kan lezen dat “A many-layered story about death, rebirth, change and the ephemeral nature of memory, the myth can also be read as a metaphor for artistic creation, dealing with the elusive nature of beauty and its relationship to the artist, as well as the idea that art is created through transgression.” Daar heeft iemand bij de platenfirma heel hard over zitten nadenken.
Dat is ergens wel logisch, want Orphée wordt ook nog eens uitgebracht op het prestigieuze Deutsche Grammophon, met zijn oh zo herkenbare gele logo. Na zes jaar waarin de kale IJslander zich vooral bezighield met filmscores voor grote kaskrakers als The Theory Of Everything, wordt zijn eerste echte nieuwe plaat sinds The Miner’s Hymns niet onterecht door de grote poort binnengehaald. Misschien wil Jóhannsson zo ook definitief de labels ambient of postklassiek van zich afschudden, net zoals Max Richter die termen al lang overstegen is. Maar uiteindelijk telt toch vooral de muziek, en op Orphée weet de componist opnieuw gevoelige snaren te raken. Zo diep als op Englabörn snijdt zijn muziek misschien niet meer, maar tegelijkertijd heeft ze wel een menselijker en warmer gelaat dan de ijskoude eenzaamheid die op dat meesterwerkje, in onze platenkast nog steeds een gekoesterd kleinood, overheerste.
Knap balanceert Jóhannsson voortdurend tussen die eenzaamheid van toen en de troost waarop zijn later werk soms gebouwd was, zonder ooit melig te worden. Opener “Flight From The City” bijvoorbeeld, opgebouwd rond een constant herhalend pianopatroon waaraan af en toe een veeg van strijkers wordt toegevoegd, balanceert op het randje. Jóhannsson redt het telkens weer net door een zware aanslag op de piano. “The Drowned World” is eerder mysterieus door zijn geladen belletjes. “A Pile Of Dust” irriteert vooral met zijn té filmische flauwte.
Orphée komt dan ook pas vanaf het middenstuk echt op gang. “A Sparrow Alighted Upon Our Shoulders” (een titel die zo van het debuut van A Silver Mt. Zion had kunnen komen) weet wél de juiste snaar te raken, en daarna wordt het alleen maar mooier. “Fragment I” en “Fragment II” jagen met hun ingehouden drones kilte de huiskamer in, terwijl “By The Roes, And By The Hinds Of The Field” met zijn mooie pianoloopjes meer troost biedt. “The Radian City”, “The Burning Mountain” en “De Luce Et Umbra” zijn melancholische bespiegelingen die op elk vlak diep snijden. Afsluiten doet Jóhannsson met een prachtig koorstuk dat geen instrumentatie meer nodig heeft om berusting te brengen. Maar een échte catharsis? Neen, daar doen schikgodinnen niet aan.
Uiteindelijk is Orphée vooral een album dat je in één keer moet luisteren. Dan pas komt de opbouw, zo essentieel voor het verhaal dat hier verteld wordt, echt naar voren. Een verhaal dat vooral van iedereen is, net zoals dat bij klassieke mythes het geval was. Een verhaal over pijn, verdriet, afscheid en de gensters van hoop waar je je langzaam weer aan kunt optrekken. Iedereen heeft zijn krassen, onderhuids of meer aan de oppervlakte, maar dat is oké: dat lijkt deze menselijke plaat te willen zeggen. Soms moet je gewoon niet meer omkijken, hoe moeilijk dat ook is.
Jóhann Jóhannsson en orkest brengen Orphée op maandag 5 december naar 30CC in Leuven en op woensdag 7 december naar CCHA in Hasselt.
