Hoewel Franco gretig het Duitse Condor Legioen verwelkomde om hem te assisteren in het bombardement van Guernica in 1937 tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939), was Spanje als natie eerder ‘neutraal’ tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dat nam niet weg dat er tientallen smokkelroutes door het land liepen om neergestorte geallieerde piloten of Joden te evacueren vanop het Europese continent. Tussen 1943 en 1945 maakten zo’n 80.000 mensen hier gebruik van. De gevaarlijkste en grootste natuurlijke hindernis lag bij de aanvang van die smokkelroutes: de Pyreneeën. In Frontera, de nieuwste film van de Spaanse cineaste Judith Colell, zoomen we in op gebeurtenissen in een grensdorpje in 1943. Colell excelleert in de psychologische karakterisering van haar personages, maar loopt zelf wat verloren in de grootschaligheid van deze Spaans-Belgische productie. Een hinderpaal die ze ook besprak in interviews naar aanleiding van de film.
De Pyreneeën, 1943. In een afgelegen grensdorpje zorgt douanebeambte Manel Grau voor een vlotte overgang van reizigers die uit Frankrijk komen en Spanje willen betreden. Als hij op een dag een grote groep Joodse vluchtelingen onderschept die hij noodgedwongen moet tegenhouden omdat ze geen visum hebben en diezelfde groep kort daarna manu militari wordt opgepakt door de nazi’s, begint zijn geweten te knagen. Samen met zijn vrouw Mercé, de sympathisant Juliana en smokkelaar Jérôme zet hij alles op alles om zoveel mogelijk Joden veilig over de grens te smokkelen. Wat meteen opvalt, is de warme, haast huiselijke atmosfeer die de film uitstraalt. DOP Andreu Adam Rubiralta gebruikt Alexa 35 camera’s en vintage lenzen om dit effect te ressorteren. Het staat in schril contrast met het duistere lot dat de smokkelaars mogelijk te wachten staat indien ze ontdekt worden. Het is bovendien vreemd dat er voor een beeldverhouding van 2.35:1 wordt gekozen om dit verhaal in te blikken. Een dergelijk wijd beeldformaat wordt doorgaans gebruikt voor panoramische vergezichten en massascènes. Hier ligt de nadruk eerder op intieme gesprekken in huiskamers, cafés en kelders. Af en toe duikt er een mooi plaatje van de Pyreneeën op, maar dat rechtvaardigt het gebruik van een dergelijk groot beeldformaat niet.
Zoals we in onze eerste alinea al aanstipten, excelleert de cineaste in de psychologische karaktertekening van de meeste personages. Sommige zijn onmiddellijk geëngageerd, andere nemen eerder een afwachtende houding aan en ten slotte zijn er die uit eigenbelang meeheulen met de bezetter. Heldenmoed, berusting en hypocrisie wisselen elkaar in hoog tempo af. Een extra laag wordt toegevoegd door de schaduw die de Spaanse Burgeroorlog over de rolprent werpt. Onze smokkelende hoofdpersonages worden door de nieuwe kritieke situatie immers geconfronteerd met hun eigen verleden in de burgeroorlog. Waarom zou je opnieuw zoveel riskeren als je al veel, heel veel verloren hebt?
Frontera heeft overduidelijk het hart op de juiste plaats, maar gaat finaal ten onder aan een te traag tempo, een ongepast beeldformaat en te weinig echte consequenties voor de hoofdpersonages. De nadruk op zacht verzet in plaats van gewapend verzet verdient lof, maar dat levert daarom nog geen goede film op. Goede bedoelingen alleen volstaan niet voor een film die iets te licht uitvalt voor het onderwerp dat hij wil behandelen.
