Omdat de Biënnale van Venetië een gigantisch evenement is dat een enorm aantal werken omvat en dus de nodige bespiegelingen, publiceren we dit stuk in twee delen (het tweede luik volgt op zaterdag 19 september)
De belangrijke Kunstbiënnale van Venetië – de tweejaarlijkse hoogmis voor estheten – speelt zich voor een belangrijk deel af in de Giardini en het Arsenale, de twee grote officiële tentoonstellingslocaties waar de nationale paviljoenen en de centrale tentoonstelling het gezicht van de Biënnale bepalen. Maar wie zich daartoe beperkt, mist een belangrijk deel van wat de Biënnale vandaag zo bijzonder maakt want er zijn ook nog de zogenaamde Collateral Events. Een resem tentoonstellingen en kunstprojecten die officieel door La Biennale di Venezia zijn erkend, maar die zich buiten de klassieke Biënnale-architectuur afspelen. Ze zijn verspreid over de ganse stad: in historische palazzi, kerken, kloosters, musea, scholen, voormalige industriële gebouwen en andere vaak verrassende locaties die doorgaans niet voor het publiek toegankelijk zijn.
Precies daarin schuilt hun aantrekkingskracht. De Collateral Events brengen niet alleen andere kunstenaars en invalshoeken naar Venetië, maar laten je de stad ook op een andere manier ontdekken. Kunst en architectuur, hedendaagse creatie en eeuwenoude geschiedenis komen er vaak letterlijk met elkaar in dialoog.
In volgend verslag wordt er dus niet opnieuw ingezoomd op wat er te zien is achter de ingang van de Giardini en het Arsenale, maar op datgene wat zich daarbuiten afspeelt. De hiernavolgende selectie is dan ook geen poging om alle Collateral Events uitputtend te behandelen, maar eerder een persoonlijke ontdekkingstocht langs projecten die om uiteenlopende redenen de moeite waard zijn: vanwege de kunstenaar, het onderwerp, de locatie, de manier waarop kunst en omgeving elkaar versterken of simpelweg omdat ze een verrassende blik bieden op de hedendaagse kunst én om kunstliefhebbers die naar Venetië trekken, minder keuzestress te bezorgen.
Lu Yang – DOKU The Illusion
DOKU The Illusion van Lu Yang is minder een film dan een totaalervaring waarin film, digitale kunst, sculptuur, geluid en architectuur samenvallen. Centraal staat DOKU, een virtueel personage gebaseerd op de digitalisering van het gezicht van de kunstenaar himself. Via anime, videogames, CGI en AI onderzoekt Yang thema’s als identiteit, vergankelijkheid en de vraag wat er overblijft van het ‘ik’ wanneer het lichaam digitaal reproduceerbaar wordt.
De prent is visueel spectaculair en op het randje van overdadig. De vele verwijzingen naar boeddhisme, popcultuur, technologie en digitale identiteit dreigen elkaar af en toe te verdringen, maar dat nadeel wordt ruimschoots gecompenseerd door de ronduit verbluffende presentatie in het Espace Louis Vuitton Venezia.
DOKU The Illusion wordt daar vertoond als een soort futuristisch heiligdom: een groot ledscherm fungeert als altaar, geflankeerd door Boeddhabeelden met het wiel van het leven. Het gespiegelde plafond reflecteert de vloer én de bezoekers, waardoor ook de toeschouwer onderdeel wordt van het beeld. Dat is inhoudelijk bijzonder raak: je kijkt niet alleen naar een digitale illusie, je wordt er zelf tijdelijk in opgenomen.
De unieke locatie voegt een interessante paradox aan het kunstproject toe. Lu Yang onderzoekt de ontlichaming en veranderlijkheid van identiteit, terwijl Louis Vuitton juist staat voor materialiteit, luxe en een uiterst herkenbare merkidentiteit. De installatie bevindt zich dus op het snijpunt van spiritualiteit, technologie en luxecultuur.
Het Espace Louis Vuitton Venezia, vlak bij San Marco, bevindt zich aan Calle del Ridotto 1351/1353.
Arthur Jafa & Richard Prince – Helter Skelter
Helter Skelter bij Fondazione Prada in het achttiende-eeuwse palazzo Ca’ Corner della Regina met zijn monumentale trappen, hoge porteghi (portieken), fresco’s, stucwerk en rijk gedecoreerde plafonds, vormt een bijzonder sterke confrontatie tussen twee Amerikaanse kunstenaars die allebei werken met beelden die al bestaan: fotografie, film, reclame, muziek, televisie, internet en populaire cultuur. Arthur Jafa en Richard Prince nemen die beelden niet over om ze simpelweg te citeren, maar om bloot te leggen hoe Amerika zichzelf afbeeldt en welke machtsverhoudingen daarachter schuilgaan. De tentoonstelling bevat meer dan vijftig werken.
Jafa is vooral geïnteresseerd in de Black American experience: geweld, spiritualiteit, muziek, schoonheid en veerkracht. Zijn beroemde video Love Is the Message, the Message Is Death (2016) is daarvan een kernvoorbeeld: een razendsnelle montage van beelden uit de zwarte Amerikaanse cultuur waarin extase en geweld voortdurend naast elkaar bestaan. Ook The White Album (2018), waarvoor Jafa in 2019 de Gouden Leeuw in Venetië kreeg, confronteert de kijker met de manier waarop racisme en witte suprematie onderdeel zijn van de Amerikaanse beeldcultuur.
Een interessant werk in deze tentoonstelling is Mickey Mouse was a Scorpio (2019). Jafa koppelt hierin een ogenschijnlijk vertrouwd Amerikaans icoon aan beelden uit Afro-Amerikaanse en spirituele cultuur. Het werk maakt duidelijk hoe beelden die wij als onschuldig of vanzelfsprekend herkennen, vaak een veel complexere historische lading hebben. Jafa gebruikt populaire cultuur dus niet als illustratie, maar als een soort mijnenveld.
Bij Richard Prince ligt de problematiek anders. Hij onderzoekt vooral de constructie van Amerikaanse identiteit, verlangen, mannelijkheid en consumptiecultuur. Zijn bekende Graduation (2008), met zijn afbeelding van een Rastafari-muzikant, is in deze tentoonstelling bijzonder relevant: Prince eigent zich een beeld en een identiteit toe die niet de zijne zijn. Dat maakt het werk tegelijk fascinerend en ongemakkelijk. Waar eindigt appropriation als artistieke strategie en waar begint culturele toe-eigening? Precies die spanning maakt Prince vandaag nog relevant.
De overdonderende kracht van Helter Skelter zit dan ook niet alleen in de afzonderlijke werken, maar in de explosieve botsing tussen Jafa en Prince. Beiden zijn wat curator Nancy Spector ‘image scavengers’ noemt: ze verzamelen beelden uit de enorme Amerikaanse beeldmachine en geven ze een nieuwe context. Maar hun posities zijn fundamenteel verschillend: Jafa spreekt vanuit de geschiedenis van de zwarte Amerikaan en Prince onderzoekt diezelfde cultuur grotendeels vanuit een witte positie.
Fondazione Prada, Ca’ Corner della Regina, Santa Croce 2215. Het palazzo ligt direct aan het Canal Grande.
Jan Fabre – The Quiet Source
The Quiet Source van Jan Fabre is een uitzonderlijk voorbeeld van hoe hedendaagse kunst een historische ruimte niet alleen kan gebruiken, maar er daadwerkelijk mee kan concurreren én ermee kan communiceren. Fabre plaatste zijn drie nieuwe sculpturen in de Scuola Grande di San Rocco, het monumentale en bijzonder intieme en sfeervolle Venetiaanse gebouw dat volledig wordt gedomineerd door de schilderijen van Tintoretto. Zijn drie beelden vormen een centrale as door het gebouw en gaan daardoor letterlijk een confrontatie aan met de schilderijen.
Fabre is een Vlaamse kunstenaar die zich al decennialang beweegt tussen beeldhouwkunst, performance, theater en installatie. Zijn werk draait vaak rond het lichaam, sterfelijkheid, spiritualiteit, herinnering en transformatie. Dat maakt zijn ontmoeting met Tintoretto bijzonder logisch: ook Tintoretto gebruikte het menselijk lichaam als drager van religieuze en emotionele intensiteit.
Fabre’s drie sculpturen die bijzonder creatief en bijna functioneel in de scuola te bewonderen vallen, zijn: The Man Who Holds the Sword (Oath of My Father), Fabre toont zichzelf met het gezicht van zijn vader, Edmond, terwijl hij een zwaard naar boven richt. Het beeld gaat over afkomst, vader-zoonrelatie, autoriteit en erfenis. De houding heeft iets heroïsch en ridderlijks, maar tegelijk iets kwetsbaars: een zoon die letterlijk de identiteit van zijn vader draagt.
Met The Artist as a Stray Dog in His Basket verschijnt Fabre als kunstenaar én als een soort kwetsbaar, verdwaald dier. De combinatie van zelfportret, hond en mand maakt het beeld tegelijk absurd en ontroerend. De kunstenaar wordt niet als een verheven genie voorgesteld, maar als iemand die gedragen, beschermd of misschien zelfs opgesloten moet worden.
Het derde sculptuur: The Man Who Cuts the Grass, brengt het lichaam terug naar een bijna alledaagse handeling. Het contrasteert met de heroïsche gebaren van de andere beelden en verwijst naar arbeid, herhaling en het aardse. Samen vormen de drie beelden een soort persoonlijke mythologie van vader, kunstenaar en sterfelijkheid.
Het vierde kunstwerk is de adembenemende locatie: de Scuola Grande di San Rocco. Het is beslist geen neutrale tentoonstellingszaal. Het interieur is overweldigend: monumentale schilderingen van Tintoretto bedekken de wanden en plafonds, waardoor de bezoeker zich letterlijk binnen een beeldwereld bevindt. De architectuur en schilderkunst creëren een verticale, bijna theatrale ruimte waarin licht, goud, donkerte en perspectief voortdurend op elkaar reageren. Daartegenover staan Fabre’s sculpturen in siliconenbrons, een materiaal dat het licht sterk reflecteert en daardoor bijna immaterieel kan lijken.
Dat is uitgelezen de kracht van de The Quiet Source: Tintoretto schildert lichamen die naar boven, naar God en zich naar het spirituele bewegen terwijl Fabre fysieke lichamen neerzet midden in dezelfde ruimte. De schilderkunst is beweging, drama en licht en Fabre is volume, gewicht en aanwezigheid. Je kijkt niet eerst naar Fabre en daarna naar Tintoretto. Door de intelligente opstelling van de sculpturen word je als bezoeker voortdurend gedwongen om beide kunstenaars tegelijk te zien. De hedendaagse sculptuur wordt bijna een tegenwoordige figuur die de eeuwenoude schilderkunst binnendringt. Fascinerend.
Scuola Grande di San Rocco, Campo San Rocco 3052, 30125 Venezia.
La Biennale Arte di Venezia 2026 – Collateral Events – Venetië loopt nog tot en met 22 november 2026. Omdat alle participerende locaties vaak verschillende openingsuren en sluitingsdagen hebben en sommigen gratis zijn en andere toegangsgeld vragen, kan je best terecht op de website van La Biennale di Venezia.
