Barbara

Het leven van een filmrecensent is een avontuur. Als het op de gemiddelde blockbuster aankomt weet je meestal wel wat je te wachten staat, maar veelal krijg je ook films voorgeschoteld waarbij je niet goed weet wat je zal krijgen. Wat het ook is, de filmrecensent zal bij aanvang van een film steeds de meest hoopvolle persoon in de zaal zijn. Dat was ook het geval bij het Duitse drama Barbara. Hoewel de film al een goede indruk had gemaakt op het meest recente Filmfestival van Berlijn en daar de Zilveren Beer mee naar huis mocht nemen, wist ondergetekende maar weinig van wat hij nu precies op zijn bord zou krijgen. De opluchting was groot wanneer bleek dat Barbara een beklemmend en uitermate efficiënt portret is van het leven in Oost-Europa tijdens de Koude Oorlog.

Regisseur Christian Petzold katapulteert ons naar het jaar 1980. Barbara (Nina Hoss) is een Berlijnse dokter die de Duitse grootstad heeft moeten ontvluchten nadat ze een uitreisvisum had aangevraagd. Verdreven naar het Oosten neemt ze haar intrek in een klein appartementje in een provinciaal stadje. Ze kan beginnen in het plaatselijke ziekenhuis, maar houdt een zekere afstand van haar collega’s en alle mensen rond zich. De enige persoon met wie ze nauw contact houdt is haar geliefde Jorg (Mark Waschke), die belooft om Barbara te helpen ontsnappen naar het Westen. Tot het zover is probeert haar mannelijke collega André (Ronald Zehrfeld) om door Barbara’s schulp te breken. André is een vriendelijk en bedachtzaam man die enkel maar het beste lijkt voor te hebben met Barbara. Toch geeft ze niet toe aan André’s aimabele toenadering en geeft ze enkel om een aantal patiënten in het ziekenhuis, waaronder de getroebleerde tiener Stella (Jasna Fritzi Bauer). Zelf is ze van tijd tot tijd het onderwerp van enkele brutale huiszoekingen door de staatspolitie. Desondanks houdt ze zich sterk in de hoop dit kleurloze leven te ontvluchten.

En wees maar zeker dat Barbara een kleurloze film is, wat niet is bedoeld als negatieve kritiek. Integendeel. Dat het niet prettig vertoeven was in Oost-Duitsland voor de val van de Berlijnse muur is voor de hand liggend, maar de kille en bedroefde sfeer die Petzold in zijn film weet over te brengen maakt het tastbaarder dan ooit. Petzold construeert een troosteloze wereld waar enige hoop al lang vervlogen is, waar mensen door het leven gaan als routineuze machines ten dienste van de overheid en waar niemand te vertrouwen is. Vooral dat laatste aspect geeft Barbara een akelig sfeertje mee. Je kan amper iets ondernemen of je buurvrouw kijkt beschuldigend over je schouder. Alsof het nog niet genoeg is dat de meeste mensen in Barbara te wantrouwen zijn, is ook de omgeving waar het zich afspeelt een woest en zwaarmoedig oord. Petzold maakt meesterlijk gebruik van kleur door alles een gesatureerde look mee te geven die ons even deed terugdenken aan de door nicotine aangetaste gordijnen van oma. Petzolds kleuren bevatten een moedeloosheid die de geschetste wereld perfect accentueert. Zelfs Barbara gaat door het leven met een asgrauwe huidskleur. Daarbovenop woedt er sporadisch een meedogenloze zeewind door het Oost-Duitse decor en zijn de huisjes ook niet wat ze moeten zijn. Op vlak van sfeerschepping verdient de regisseur dan ook een dikke tien op tien. Maar weinig films die ooit zo daadkrachtig het leven in het toenmalige Oost-Duitsland hebben geportretteerd. Intriest tot op het bot.

Het verhaal neemt dan weer uitgebreid de tijd om tot ontplooiing te komen. Barbara is geen groots opgezet drama en moet het dan ook niet hebben van breed uitgesmeerde plotelementen of twists. Petzold is vooral geïnteresseerd in het waarachtig overbrengen van de tijdsperiode en in het tonen van de menselijke factor in dat alles. Menselijkheid is niet onmiddellijk een belangrijk aspect in de gegeven maatschappij, maar wordt wel geïntroduceerd doordat Barbara zich ontfermt over een onstabiel tienermeisje en er een band mee schept. Een band die uiteindelijk resulteert in een prachtig slotstuk waarbij Barbara zichzelf aan de kant zet om het meisje te helpen. Ook het personage van Ronald Zehrfeld draagt bij aan een wat lichtere insteek met zijn goedaardig en bijna knuffelbaar personage.

Blijkbaar heeft Christian Petzold een muze gevonden in Nina Hoss, want dit is de vijfde maal dat ze samenwerken. Hoss is op zijn zachtst uitgedrukt straf in deze film. Ze start de prent als een ijskoude vrouw die geen interesse heeft in andere mensen en maar één doel voor ogen heeft: losbreken uit haar trieste situatie. Hoss acteert met een stoïcijnse ingetogenheid en een diepgewortelde droefenis. Het is een opluchting wanneer je eindelijk eens een schuchtere glimlach op haar gezicht ziet verschijnen. Hoss zet Barbara neer als een sterke vrouw die zich niet laat ondermijnen door haar omgeving. Zehrfeld fungeert als de zachtaardige André als het perfecte tegengewicht.

Om eerlijk te zijn, Christian Petzold was ons nog niet bekend, wat Barbara tot een zeer geslaagde eerste kennismaking verheft. Hij bewijst een regisseur te zijn die perfect weet met welke elementen hij zijn frames moet opvullen en hoe alles tot een mooi geheel te kneden. Zowel vorm als inhoud zijn in Barbara perfect op elkaar afgestemd en resulteren in een knappe en confronterende tijdsschets. Het tempo is soms wat aan de trage kant en uitgesponnen, maar dat vergeef je Petzold al snel. Barbara is cinema die loont en toch wel een tijdje blijft hangen. Iets dat we zeker kunnen appreciëren.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

dertien − 12 =