The 11th Hour





Toen twee jaar geleden Al Gore’s documentaire
‘An Inconvenient
Truth’
uitkwam, was er zeker onder Europeanen vaak de kritiek
te horen dat de feiten in zijn omvangrijke Powerpoint-presentatie
niet nieuw waren. “We weten dit allemaal al lang,” klonk het links
en rechts, maar dat verhinderde niet dat de film wel degelijk iets
teweeg bracht. Plotseling stonden milieuzaken weer bovenaan op de
politieke agenda, boeken over het onderwerp werden sneller
geschreven en gepubliceerd dan ze gelezen konden worden en, in een
staaltje democratie dat tegen de grens van het potsierlijke
aanschurkte, stond Bruno Tobback zijn spreektijd tijdens de
klimaatconferentie in Nairobi af aan een huisvrouw uit Kapellen die
‘An Inconvenient Truth’ had gezien en zich duidelijk zorgen maakte.
Kortom, er was weer van alles te doen rond dat klimaat, inclusief
de traditionele negationisten (er is nog nooit een wereldprobleem
geweest dat niet hardnekkig door een bepaald segment van de
bevolking werd ontkend), die de hele opwarming van de aarde liefst
afdeden als een linkse samenzwering om “de prijzen van de naft nog
wat duurder te maken”. (Orkaan Katrina, de overstromingen in Europa
en andere natuurrampen gerelateerd aan global warming
maakten volgens die denkwijze allicht deel uit van het complot –
die linkse ratten toch.) Of de feiten in z’n betoog nu nieuw waren
of niet, ze zwengelden in ieder geval het debat aan, wat meer is
dan de meeste films kunnen zeggen.

Maar toen kwam er het nieuwe seizoen van ‘Steracteur,
Sterartiest’, ‘Sara’ begon op tv en Kim Clijsters kreeg een baby,
en we hadden schijnbaar allemaal belangijkere dingen om ons mee
bezig te houden. Publieke interesse wordt gedefinieerd door wat er
op elk gegeven moment op tv en internet als belangrijk nieuws naar
voren wordt geschoven en slechts een jaar nadat iedereen er over
praatte, werd de opwarming van de aarde een zoveelste half-vergeten
onderwerp. Wanneer mensen het er dan toch over hadden, was het met
een bizar vertrouwen in de autoriteiten: “ahja, maar ze weten het
nu toch, ze zullen er dan toch wel mee bezig zijn?” Vandaar dat het
niet slecht is dat er andere films verschijnen zoals ‘The 11th
Hour’, een soort privé-project van Leonardo DiCaprio, waarin
substantieel dezelfde dingen worden gezegd als in ‘An Inconvenient
Truth’. Het probleem van global warming wordt geanalyseerd
en mogelijke oplossingen – die allemaal perfect binnen menselijk
bereik liggen – worden aangereikt. De boodschap: we bevinden ons
als mensheid in the eleventh hour, een Engelse frase die
zoveel betekent als “het is twee voor twaalf”, maar als we nù
handelen, kunnen we het tij nog keren. In het andere geval zal de
planeet allicht klimaatveranderingen ondergaan die op termijn
menselijk leven onmogelijk zullen maken. “We moeten ons geen zorgen
maken over de planeet aarde,” zegt één van de geïnterviewde
wetenschappers. “Die redt het wel. We moeten ons zorgen maken over
onszelf, want wij zullen niet meer kunnen leven op de
aarde die we creëren.”

Voor de non-believers klinkt dat als alarmerende
hyperbool, maar niet alleen zijn dergelijke uitspraken
wetenschappelijk gestaafd, ze zijn ook niet meer dan logisch. De
aarde wordt tegenwoordig op 4,5 miljard jaar oud geschat. 200 jaar
geleden – voor de industriële revolutie – waren er nog geen
fabrieken in de moderne zin van het woord. Er waren geen auto’s of
andere vervuilende transportmiddelen. Er werd nog niet op massale
schaal aan ontbossing, visvangst of uitputting van natuurlijke
grondstoffen (zoals olie) gedaan. De natuur werd al gebruikt als
grondstof voor menselijke behoeften, maar steeds op een niveau
waarop het milieu zich nog kon herstellen. En kijk dan eens wat er
allemaal veranderd is op 200 jaar tijd, wat naar de normen van de
aarde maar een fractie van een seconde is. Geen wonder dat die
planeet geen kans krijgt om op adem te komen.

Zoals ‘The 11th Hour’ het uitlegt, is het grote probleem dat de
wereldeconomie tegenwoordig onlosmakelijk verbonden is met de
traditionele, vervuilende energiebronnen. Iedereen weet wat er moet
gebeuren om het probleem op te lossen, maar die maatregelen zijn
(op korte termijn dan toch) financieel ongunstig en dus
onpopulair.

Behalve lui met een schemerachtige, populistische politieke
agenda, zijn er niet veel mensen die de beweringen van ‘The 11th
Hour’ in twijfel zullen trekken. Verleden jaar maakte Martin Durkin
‘The Great Global Warming Swindle’, een anti-‘Inconvenient
Truth’
-docu, waarin hij ons allemaal gerust stelde dat er
helemaal geen opwarming van de aarde aan de gang was en dat
iedereen die dat wél beweerde, betrokken was in een (daar gaan we)
“links-liberaal complot”. Verschillende geïnterviewden
distantieerden zich daarna van de film, omdat hun woorden uit hun
context gehaald waren, en zowat alle punten die Durkin maakte,
werden stuk voor stuk weerlegd op verschillende websites. Zo zie je
maar weer.

Blijft er de vraag of ‘The 11th Hour’ als film ook iets te
betekenen heeft. Nobele bedoelingen zijn er alvast te over, en het
kan zeker geen kwaad om het thema in leven te houden, maar met al
dat blijft de prent het air behouden van een ietwat overbodige
voetnoot bij Al Gore’s film. De inhoudelijke punten die er gemaakt
worden, zijn haast identiek, maar dan met minder flair gebracht.
Regisseurs Nadia Conners en Leila Conners Petersen zetten een
overtuigend en traditioneel, academisch gestructureerd betoog op
poten, met een thesis die onderbouwd wordt door argumenten en ten
slotte mogelijke oplossingen voor het gestelde probleem. Prima zo,
maar in de praktijk komt dat neer op een ongeïnspireerde montage
tussen schijnbaar willekeurig gekozen archiefbeelden (hup, nog een
orkaan, hopla, weer een woestijn), Leonardo DiCaprio die peinzend
voor zich uitkijkt over het door smog bedekte Los Angeles en de
talking heads in de interviews. Het gevolg is dat ‘The
11th Hour’ al na een half uurtje naar didactische, weinig boeiende
schooltelevisie begint te ruiken. De boodschap deugt echt wel, maar
de stoffige manier waarop ze gebracht wordt, zal maar weinig nieuwe
zieltjes winnen.

En dan is er nog de aanwezigheid van DiCaprio, die zich de
voorbije jaren opzichtig aan de kant van Al Gore heeft geschaard en
één van de meest opvallend milieubewuste Hollywoodsterren is
geworden. Je kunt er makkelijk cynisch over doen, maar in een
cultuur die celebrity waardeert boven alles, kan het
alleen maar helpen dat één van de grootste celebrities van
allemaal zo’n positief standpunt inneemt. Als Al Gore iets zegt is
dat één ding; als DiCaprio hetzelfde zegt, luisteren er vanzelf al
veel meer mensen.

‘The 11th Hour’ is keurig opgebouwd en behandelt één van de
belangrijkste onderwerpen waar de mensheid momenteel mee af te
rekenen heeft – maar het is geen geslaagde film. Mijn advies: koop
snel zonnepanelen en een hybride auto, dan zijn we ook van dit
soort “wijzende vingertjes-cinema” af.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

16 − 14 =