Videodrome

David Cronenberg heeft eigenlijk heel zijn carrière lang
monsterfilms gemaakt. Met één notenswaardig verschil: waar in de
meeste horrorfilms de monsters een bedreiging van buitenaf vormen,
verstopt in de schaduwen van een donker bos of sinistere steeg,
zitten ze bij Cronenberg in de geest van zijn eigen
hoofdpersonages. Eén van zijn eerste films, ‘Shivers’, kreeg als
alternatieve titel ‘They Came From Within’, en die titel vat
eigenlijk Cronenbergs mentaliteit erg goed samen: de gruwel die hij
creëert is mentaal (maar daarom nog niet minder expliciet). De
monsters schuilen in de schaduwen van de menselijke geest en komen
naar buiten via hallucinaties, dromen en fysieke transformaties.
‘Videodrome’, die uitkwam in 1983, was destijd een financiële flop,
maar is sindsdien geherwaardeerd als cultfilm. Wie ‘m nu ziet, kan
niet anders dan inzien dat de regisseur z’n tijd ver vooruit was –
wat in ’83 een waanzinnig scenario leek, ligt nu griezelig dicht
tegen de werkelijkheid. Cronenberg praat over de invloed van
televisie op ons leven en voorspelt dingen die nu tot ons dagelijks
leven zijn gaan behoren.

James Woods speelt Max Renn, de baas van een vunzig tv-zendertje
dat zich specialiseert in bruut geweld en pornografie. In zijn
zoektocht naar steeds harder materiaal, komt hij toevallig een
uitzending van Videodrome tegen, een programma zonder plot of
personages, waarin mensen dood worden gefolterd. We zien hem samen
met zijn assistent naar de show kijken – “Wanneer komt het verhaal
op gang?,” vraagt Max. “Nooit,” zegt zijn collega. “Zo gaat dat een
half uur lang door, en dat is het dan.” Reactie van Max: “Dat is
briljant!”

Na het bekijken van Videodrome gaat Max echter lijden aan steeds
uitzinniger hallucinaties: hij beeldt zich in dat hij z’n hoofd in
z’n televisie steekt en dat er op zijn buik een pulserende,
vagina-achtige opening verschijnt. Fantasie en werkelijkheid gaan
steeds meer door elkaar lopen en Max gaat dan ook op zoek naar de
verantwoordelijken voor Videodrome: zijn de folteringen in het
programma echt? En wat voor invloed heeft de show op de
kijker?

Twintig jaar voordat reality TV een doodnormaal gegeven
werd, maakte Cronenberg dus een film waarin de hoofdpersonages geen
onderscheid meer kunnen maken tussen televisie en het echte leven.
De regisseur is altijd al gefascineerd geweest door de
tegenstelling tussen en uiteindelijke samensmelting van het
menselijk lichaam (of in ieder geval organisch materiaal) met
levensloze voorwerpen. De insect-typemachines in ‘Naked Lunch’ of de embryonale game
pods
in ‘Existenz’ zijn goede voorbeelden. In ‘Videodrome’
onderzoekt Cronenberg hoe de realiteit van de tv na een tijdje de
gewone werkelijkheid gaat overnemen, en hij brengt dat proces op
een erg fysieke manier in beeld: niet alleen krijgt Max
hallucinaties waarin hij plotseling op de set van Videodrome staat,
maar ook zien we televisies die pulseren en uit elkaar barsten om
bloed en darmen in het rond te spugen. De vagina op Max z’n buik
dient, onder andere, om videocassettes van vlees en bloed in te
steken. Machines worden menselijk, mensen worden machines.
Uiteindelijk komen tv en het echte leven zó dicht tegen elkaar te
liggen, dat er geen onderscheid meer bestaat. De tv is gewoon de
realiteit, de realiteit is minder dan de tv. En dat manifesteert
zich op een lichamelijke manier – de niveau’s van realiteit worden
onderling inwisselbaar, en de tastbare eigenschappen ervan
ook.

Tegenwoordig, met al onze interactieve tv en reality programma’s,
zijn we min of meer aan dat gegeven gewend geraakt. Meer dan de
helft van wat we tegenwoordig te zien krijgen, is écht of beweert
dat te zijn. We bellen en sms’en massaal om toch maar invloed uit
te oefenen op de tv-realiteit. En dat is dan nog maar alleen wat de
televisie betreft, maar hoe zit het met het internet, waarin
interactiviteit letterlijk àlles is? In ’83 was de tv een
éénrichtingsmedium: zij zonden uit en wij keken. Tegenwoordig gaan
we constant in dialoog met onze tv en onze computer. En op die
manier gaan we er steeds meer mentaal deel van uitmaken.
‘Videodrome’ voert die gedachte tot in het extreme door, tot we
zelfs lichamelijk deel worden van die toestellen.

Boeiende ideeën dus, en die worden door Cronenberg in een thriller
verpakt die relatief “normaal” begint en gaandeweg steeds verder
ontspoort. Net als Max weten we dikwijls niet wanneer we met de
werkelijkheid of met een hallucinatie te maken hebben – bij een
eerste visie kan ‘Videodrome’ bijgevolg een verdomd verwarrende
indruk achterlaten. Dat heb je nu eenmaal bij Cronenberg: zijn
films zijn steeds inhoudelijk veelgelaagd, maar je moet dan ook je
volle aandacht erbij houden, en twee keer (of vaker) kijken is geen
overbodige luxe. Hoe het ook zij, die thrillervorm is wel voldoende
om ervoor te zorgen dat de prent geen droge dissertatie wordt over
de kwalijke invloeden van de televisie op ons leven. Op een eerste
niveau geeft de regisseur ons ook een mysterie dat onrafeld moet
worden én, voor de fans van vetzakkerijen, heel wat gore effecten.
We zien hoe een pistool letterlijk vergroeit met de hand van James
Woods. Een ander personage barst letterlijk uit elkaar van de
kanker – we zien bewegende, pulserende rotte organen door zijn
schedel priemen. De speciale effecten waren toen uiteraard nog niet
wat ze nu zijn, maar de ambachtelijke make-up effecten van Rick
Baker geven de film wel iets tastbaars mee – je bent je ervan
bewust dat daar voor je ogen fysiek iets aan het gebeuren is, dat
het niet zomaar wat eentjes en etjes zijn in een computer. En
hoewel het allemaal niet zo naadloos is als het huidige digitale
werk, zorgt dat er wel voor dat het er eens zo gortig
uitziet.

James Woods speelt één van zijn betere rollen als Max Renn. De man
is altijd al een acteur geweest van een ontzettende intensiteit, en
ook hier weet hij de film te voorzien van een gepast sfeertje van
paranoïa – dit is een man die altijd zenuwachtig is, altijd on
edge
.

‘Videodrome’ is een fascinerende, intelligente prent die achteraf
op z’n minst gedeeltelijk profetisch bleek te zijn. Gecombineerd
met de strakke regie en een hoofdacteur die z’n beste periode
beleefde, zorgt dat voor een ziekelijke klassieker. Die u uiteraard
best op video kunt bekijken, hoe anders?

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

vier − 1 =