The Human Stain




Philip Roth wordt algemeen beschouwd als één van de grootste
levende Amerikaanse schrijvers – iemand die zich steeds opnieuw
bezighoudt met onderwerpen als ras, geloofsovertuiging en politieke
ideeën, en hoe die allemaal functioneren in het Amerika van
gisteren en vandaag. Zijn romans worden vaak beschreven als
“onverfilmbaar”, simpelweg omdat er zoveel inzit. Robert Benton
onderneemt een poging met ‘The Human Stain’, en faalt. Maar hij
faalt wel met flair.

De plot van ‘The Human Stain’ bevat een centrale wending die
onmogelijk geheim te houden is bij eender welke beschrijving van de
film, en die trouwens ook in de trailers verklapt wordt. Deze
recensie doet dat dus ook niet – wie er echt niets van wil weten,
kan nu dus beter ophouden met lezen.

Anthony Hopkins speelt professor Coleman Silk, rector van een
universiteit in New England die hij persoonlijk van middelmatigheid
naar uitmuntendheid heeft geleid. Tijdens een les literatuur merkt
hij op dat twee leerlingen consistent afwezig zijn, en hij zegt:
“What are they, spooks?” “Spooks” wil natuurlijk gewoon
“geesten” zeggen, maar werd destijd ook gebruikt als scheldwoord
voor een neger. Wanneer blijkt dat de twee absente studenten zwart
zijn, schiet de gezamenlijke directie in een absurde politiek
correcte kramp en wordt Silk beschuldigd van racisme. Hij neemt
woedend ontslag, maar vergeet erbij te zeggen dat hij zelf al zowat
zijn hele volwassen leven met een geheim rondloopt (u kunt nu nog
stoppen met lezen): Silk is namelijk zelf zwart. Alleen zo licht
dat niemand het opmerkt – jaren geleden had hij de keuze een leven
te leiden onder de vooroordelen waar zwarten mee te maken te
krijgen, of een leugen vol te houden en zich voor te doen als
blanke. En hij heeft z’n keuze gemaakt.

In de wake van zijn aftreden als rector, sluit Silk vriendschap
met geblokkeerd schrijver, Nathan Zuckerman (Gary Sinise), en
begint hij een relatie met schoonmaakster Faunia Farley (Nicole
Kidman), een vrouw die letterlijk achtervolgd wordt door haar
verleden in de vorm van een gesjeesde ex-man (Ed Harris), en
figuurlijk in de vorm van een vreselijk voorval enkele jaren
eerder.

‘The Human Stain’ probeert in essentie een verhaal te vertellen
over het doorbreken van twee barrières: die van ras en die van
klasse. Silk verraadt zichzelf en zijn ras en ontdekt dat niets
onmogelijk is – hij krijgt de job die hij wilt, trouwt met de vrouw
die hij hebben wil. Het enige dat hij onmogelijk kan doen, is
eerlijk zijn, zelfs niet tegen zijn echtgenote, zelfs niet tegen
een bestuur dat hem wegens racisme wil ontslaan. Die opoffering
heeft hij nu eenmaal gemaakt. Wanneer hij later verliefd wordt op
een vrouw van een lagere sociale standing dan hijzelf, is het al
even moeilijk om met haar te communiceren, en we zien hoe hij
pogingen onderneemt om van haar iemand anders te maken dan wie ze
is. In één van de meest betekenisvolle scènes in de film, neemt hij
haar mee naar een chique restaurant, waar ze zich niet op haar
gemak voelt – ‘Je kunt me niet neuken zonder me mee te nemen naar
zo’n plek,’ zegt ze. En ze heeft gelijk.

Maar misschien dat ze er uiteindelijk in slagen om die barrières
te verbreken – Faunia vertelt haar verhaal aan Silk, en hij weigert
haar te veroordelen. En er wordt gesuggereerd dat hij in Faunia
eindelijk iemand heeft gevonden waarin hij z’n vertrouwen kan
stellen. We komen het niet met zekerheid te weten, maar hoop doet
leven. Ze zijn allebei mensen die worden achtervolgd door hun
verleden, die geheimen hebben. Hun relatie is niet zozeer gebaseerd
op liefde, als wel op eenvoudige noodzaak.

Dat alles is natuurlijk reuze interessant, maar waar ‘The Human
Stain’ een zware fout maakt, is in de casting. Het schijnt echt te
bestaan, zwarten die zo’n lichte huid hebben dat ze probleemloos
voor blank kunnen doorgaan, en ik heb in een recensie gelezen dat
de film een niet onaardige grap uithaalt, wat dat betreft: een
racistisch personage op een trein wordt gespeeld door Allison
Davis, een zwarte met extreem lichte huid. Maar dan nog: Anthony
Hopkins? Hier gaat de baggage die een acteur met zich meebrengt,
enigszins in de weg staan, denk ik – we kénnen deze man, hij is
Hannibal Lecter, Abraham Van Helsing of zelfs Picasso, maar
bovenal: hij is blank. Je zou hem net zo goed een vrouw kunnen
laten spelen: de make-up mag nog zo goed zijn, de plot mag het dan
nog zo rechtvaardiger, maar ondertussen zit je wél nog altijd naar
een man te kijken. Het helpt trouwens ook niet dat zijn personage
in flash-backs gespeeld wordt door een jongere acteur (Wentworth
Miller), die in niets op Hopkins lijkt.

Nicole Kidman kreeg dan weer behoorlijk wat kritiek over zich
heen voor haar rol als Faunia, omdat ze te aantrekkelijk en
klassevol zou zijn om een poetsvrouw te spelen. Daarmee zeg je in
principe dat poetsvrouwen niet aantrekkelijk zouden kunnen zijn,
wat ik niet gezegd zou willen hebben. Maar het feit blijft dat ze
als actrice teleurstelt (en het doet pijn om dit te schrijven).
Haar vertolking is grotendeels eendimensioneel, alsof ze tussen de
loodzware tranendalen die ‘Dogville’
en ‘The Hours’ waren, dringend nog
eens een komedie nodig heeft om haar batterijen een beetje op te
laden.

De bijrollen zijn beter ingevuld – Gary Sinise en Ed Harris zijn
natuurlijk twee zeer betrouwbare karakteracteurs, en ze doen hier
hun ding met alle professionalisme die we van hen gewend zijn. Ik
had graag wat méér gezien over Harris, eerlijk gezegd, maar dat is
dan ook de reden waarom de roman van Roth in feite onverfilmbaar
is: dat soort van zaken moet je nu eenmaal laten vallen voor een
film van twee uur.

In ieder geval, Benton regisseert in een klassieke, maar
boeiende stijl, en weet genoeg sfeer in z’n film te stoppen om
iedereen geïnteresseerd te houden tot het einde. ‘The Human Stain’
is een degelijke film die uitstekend had kunnen zijn, een film die
z’n doel mist, maar ondertussen een behoorlijk knappe pijl
afschiet. Jammer.

http://www.miramax.com/the_human_stain/

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

15 − 9 =