103 min. / USA
Goeie horrorfilms zijn schaars, en daar is een reden
voor: het is namelijk bijzonder moeilijk om mensen angst aan te
jagen met monsters, bloed, vreemde geluiden of dichtklappende
deuren, nochtans de klassieke elementen van zowat elke griezelfilm.
Doorgaans ontstaat ware, doeltreffende horror vanuit situaties die
het publiek kan herkennen of personages waarmee ze zich kunnen
identificeren. Zou ‘The Exorcist’ half zo goed zijn geweest als
Linda Blairs moeder niet de logica had gehad eerst een lijdensweg
doorheen de medische wetenschap af te leggen? De kracht van ‘The
Shining’ lag in de gezinscontext waaruit de gruwel ontsproot.
‘Stigmata’ slaat de bal mis op veel gebieden, maar het gebrek aan
raakpunten tussen publiek en personages is een eerste. Gabriel
Byrne speelt een onderzoeker van zogenaamd miraculeuze
verschijningen voor het Vaticaan – hij is zo iemand die bloedende
standbeelden gaat bekijken en uiteindelijk aantoont waarom ze fake
zijn. Aan het begin van de film komt hij in Zuid-Amerika in een
kerkje terecht waar een dode priester ligt opgebaard naast een
bloedend Mariabeeld, terwijl duiven in slow-motion opvliegen en
waterdruppels tegen de zwaartekracht in naar boven druppelen. Byrne
heeft dit waarschijnlijk net als wij al honderd keer in
gelijkaardige horrorfilms zien gebeuren, en beseft dus dat er iets
mis is.
De rozenkrans van de dode priester komt via via in handen van
Patricia Arquette, een kapster in het soort van New Jersey dat ons
wordt aangesmeerd door elke jonge filmmaker met meer ambitie dan
talent: een afgebleekte, lelijke metropool waar het altijd regent
en mensen in clubs vol hekken en stroboscopisch licht obscure
drankjes achterover slaan.
Enfin. Na het ontvangen van de rozenkrans, krijgt Arquette te maken
met de stigmata – voor wie het niet mocht weten, de wonden die
Christus ontving aan het kruis. Eén na één gaan haar handen, rug,
hoofd en voeten bloeden op steeds gruwelijker manieren die steeds
op dezelfde theatrale, snel gemonteerde en uiteindelijk hopeloos
pretentieuze manier in beeld worden gezet. Al gauw gaan de druppels
ook bij Arquette van onder naar boven – elk, maar dan ook élk dak
in deze film is blijkbaar lek – en moet Byrne ter hulp gesneld
komen. De clou van het verhaal is dat Arquette bevangen is door de
geest van de dode priester, die de mensheid nog even iets
belangrijks wil meedelen.
De plot van ‘Stigmata’ bevat ongeveer evenveel gaten als het
ondergoed van Madonna tijdens haar material-periode. Ik zal me
ermee tevreden stellen de twee meest blatante voor u te
noemen.
Ten eerste: Linda Blair werd bezeten door een demon, Arquette door
nonkel pastoor – de standaards van de gemiddelde horrorfilm zijn er
blijkbaar niet op vooruit gegaan. Volgens de logica van de film zou
Arquette extatisch van religieus geluk moeten zijn, maar hier zie
je haar vooral pijn lijden, bloeden, schelden en priesters
verleiden om ze vervolgens in elkaar te rammen. Door wat voor
fucked up soort priester is dàt mens bezeten?!
Ten tweede: sinds wanneer kunnen stigmata via een rozenkrans worden
verspreid? Had Osama dàt verdorie geweten, hij had geen anthrax
meer nodig gehad. En het zou nog ironisch geweest zijn ook.
Andere ongeloofwaardigheden komen door de plot heenstralen: het
Vaticaan wordt hier bijvoorbeeld voorgesteld als een soort filiaal
van religieuze ghostbusters. Of Gabriel Byrne daarbij de rol van
Dan Aykroyd of Bill Murray overneemt, weet ik niet zeker. Toch
tracht de film zichzelf een air van authenticiteit mee te geven
door zeer zelfingenomen naar reële gevallen van stigmata te
verwijzen, en op het einde enkele titels aan te brengen rond het
Evangelie van Jezus. Het is, vanzelfsprekend, niet genoeg.
Pretentie is het voornaamste probleem van ‘Stigmata’ – niet alleen
inhoudelijk, maar vooral ook visueel. Aan het begin krijgen we al
meteen een titelsequens die in neonletters MTV lijkt uit te
stralen, gevolgd door een hoop nutteloze shots vanuit de microgolf,
de koelkast, en close-ups van mokken koffie, bakkende eieren
enzovoort, die al evenmin ergens voor nodig waren. Ik beschouw
mezelf graag als een liberaal en ben van mening dat elke filmmaker
wel een paar van dat soort ijdelheidsshots in z’n film mag steken –
shots die eigenlijk overbodig artificiëel zijn, maar erin gestoken
worden, gewoon omdat ze mooi zijn. Maar als je daar je hele film
uit gaat optrekken, dan heb je dus een probleem.
‘Stigmata’ is een flauw afkooksel van ‘The Exorcist’ dat op geen
enkel moment een greintje spanning weet op te bouwen. Integendeel,
vaak hebben effecten die op de een of andere manier in beide films
voorkomen, hier enkel een lachwekkend effect – Patricia Arquette
met een vaalblauw gezicht die plots met een mannenstem onzin begint
uit te kramen. Gelàchen, jongens!
En terwijl dit vermoeiende, zelfingenomen, pompeuze spektakel zich
voor je verveelde ogen ontvouwt, stel je jezelf steeds opnieuw deze
prangende vraag: wordt het niet eens tijd om m’n dak te
herstellen?
http://www.mgm.com/stigmata/
