Pay it Forward


123 min. / USA

Eens om de zoveel tijd krijg je nog eens een film in de bioscoop
die oprecht ontroerend is. Die erin slaagt om werkelijk zinnige
dingen te zeggen over menselijke relaties en thema’s te behandelen
zoals liefde en verlangen zonder melig te worden. ‘Pay It Forward’
is niet die film.

Mimi Leder is niet bepaald de meest voor de hand liggende regisseur
voor dit project, gewend als ze is aan het in elkaar steken van
actiefilms – ze begon als vaste regisseur voor televisiereeks ‘ER’,
en volgde dat op met ‘The Peacemaker’, het eerste
Dreamworks-project met George Clooney en Nicole Kidman. ‘Pay It
Forward’ ligt natuurlijk ver van die projecten af, maar dat hoeft
niet noodzakelijk een handicap te zijn: als je mogelijk
sentimentele thema’s behandelt, kan een verleden in actiefilms
misschien handig zijn om de nodige afstand te bewaren en de
scheidingslijn tussen ontroerend en melig te blijven zien. Niet
dus.

De plot draait rond een zwaar verbrande leerkracht maatschappijleer
(Kevin Spacey), die elk jaar een lopende opdracht aan zijn
brugklassers geeft: verzin een idee om de wereld te verbeteren. Eén
van zijn leerlingen, gespeeld door Haley Joel Osment (het kereltje
uit ‘The Sixth Sense’), bedenkt het
pay it forward -idee: hij doet een groot plezier voor drie mensen,
die mensen doen dan weer drie anderen een groot plezier enzovoort,
om uiteindelijk aan een samenleving van universele goede wil te
komen.

Osment komt uiteraard uit een gebroken gezin; zijn beide ouders
zaten aan de drank, en nu zijn vader is opgestapt, woont hij alleen
met zijn hardwerkende, met haar drankprobleem worstelende moeder
(Helen Hunt). Natuurlijk komt hij uit een gebroken gezin –
Hollywoodscenaristen schijnen al jaar en dag te denken dat
“psychologische diepgang” gelijk staat met het bedenken van steeds
weer dezelfde problemen. En daarbij – hoe moet je anders een
liefdesgeschiedenis forceren tussen Spacey en Hunt?

Het basisidee van de film ligt me niet echt – ik hou niet van
mensen die de wereld willen verbeteren; zulke mensen impliceren
steeds dat ze zelf al perfect zijn, en zijn dus niet te vertrouwen.
Maar dat nog tot daaraan toe. Het echte probleem met ‘Pay It
Forward’ is dat er geen enkele kans onbenut blijft om een absurd
hoge emotionele noot te bespelen. Mensen zijn niet zomaar blij of
triest; ze zijn extatisch of totaal miserabel. Alles is zwart-wit.
Helen Hunt kruipt doorheen de film, opgemaakt als een trailer-trash
del – de filmmakers achten de intelligentie of het smaakgevoel van
mensen die “maar” als serveerster werken, schijnbaar niet erg hoog.
Van enig conflict tussen haar en haar echtgenoot (die naar het
einde toe even opduikt) is nauwelijks sprake, laat staan van een
genuanceerd conflict, of van een conflict met zichzelf. Net zoals
alle personages loopt ook zij hier rond om uitgespeeld te worden in
vergezochte situaties. De liefdesgeschiedenis tussen haar en Spacey
is er aan de haren bijgesleurd, maar zorgt wel voor het enige
oprecht pijnlijke, emotionele moment in de film: de twee maken zich
klaar om te vrijen, zij opent zijn hemd en ze ziet dat zijn
brandwonden doorlopen over zijn borst. Maar het doet er niet toe,
blijkbaar, en ze legt er haar gezicht op. Mooi. Even dan
toch.

Het emotionele uitpersen van het publiek gaat verder als je hoort
hoe Spacey aan die brandwonden is gekomen, en vooral met het einde.
Jezus, wat haatte ik dat einde! Bedenk de meest manipulatieve,
gemene, lage truc die een filmmaker maar zou kunnen bedenken om
toch maar een traan uit z’n publiek los te wringen, vermenigvuldig
dat met twee, en je kunt je er misschien een voorstelling van
maken. Ik word niet graag gemanipuleerd, in een bepaalde richting
geduwd. Dit is geen “surprise ending” zoals dat van ‘The Sixth Sense’, maar een rechtstreekse
aanval op de emoties van het publiek. Het is niet goed gevonden,
het is niet zinnig, het voegt niets aan de film toe.

Waar zit die blokkage die ervoor zorgt dat niet meer dan een
handjevol van de meest getalenteerde Amerikaanse filmmakers ertoe
in staat zijn om een oprechte emotie op het scherm te toveren? Zijn
ze misschien zodanig verzonken in hun cultuur van psychiaters die
hen moeten vertellen wat ze voelen, dat ze niet meer in staat zijn
om iets te voelen tenzij het hen verteld wordt? Ik weet het niet,
maar ‘Pay It Forward’ is wel een archetypische poging tot tragedie,
die zoals zo vaak weer verzuipt in goede bedoelingen, goede
vertolkingen (vooral van Osment), en een infantiel script.

http://payitforward.warnerbros.com/

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

vier × vijf =