Zoals bij veel grote regisseurs, vallen er in de carrière van Steven Spielberg een aantal fases te onderscheiden. Er is de jonge wolf die, gewapend met een liefde voor de klassieke cinema van onder andere John Ford en Howard Hawks, deel uitmaakte van ‘The New (new) Hollywood’ en met titels als Jaws, Close Encounters of the Third Kind en Raiders of the Lost Ark Hollywood stormenderhand innam en mee aan de wieg stond van het zomerblockbuster fenomeen. Die periode kende een absoluut hoogtepunt in 1982 met de onverwoestbare klassieker E.T. – The Extra-Terrestrial. Na een klein decennium van successen afgewisseld met meer onevenwichtig materiaal, breekt een tweede groot tijdperk aan waarin de cineast zowel de chroniqueur wordt van historische momenten (Schindler’s List, Munich) als leverancier van opwindende dystopische science-fiction (A.I., Minority Report, War of the Worlds). Met het bedrieglijk simpele, maar o zo virtuoze Catch Me if You Can breekt nogmaals een nieuw tijdperk aan: dat van de oudere meester die vooral nog de films draait die hem persoonlijk boeien, daarin op bijna onachtzame wijze zijn fenomenale beheersing van het medium tentoonspreidt, maar lang niet meer het publiek trekt van weleer.
Na het floppen van twee geweldige prenten (West Side Story en The Fabelmans) keert Spielberg terug naar het sciencefiction-genre, bijna een decennium na het wat onderschatte Ready Player One dat ook ’s mans laatste hit was aan de kassa. Alle elementen in Disclosure Day gaven van bij de start dus aan dat de zaken goed zaten, inclusief een pak talent voor (Emily Blunt, Josh O’Connor, Colin Firth) en achter de camera (fotografieleider Janusz Kaminski, scenarist David Koepp en componist John Williams die terugkeerde uit pensioen). Met al die dingen in het achterhoofd, valt echter alleen maar vast te stellen dat dit SF-epos een behoorlijke teleurstelling is. Inzake toon en ritme vindt de film nooit de juiste balans – voortdurend lijkt het alsof dingen moeten worden heropgestart – de actie en emoties zijn nogal vlak en de op pellicule geschoten beeldtaal is verdienstelijk maar verre van indrukwekkend.
Het verhaal is een soort van omnibus die alle thema’s uit Spielbergs oeuvre rond buitenaards leven bijeen brengt en opent in medias res met een uitwisseling tijdens een boksmatch waarbij een louche organisatie probeert gestolen data terug te krijgen van een van haar vroegere werknemers (O’Connor). De data blijken het bewijs te bevatten van buitenaards leven en buitenaardse bezoeken aan de aarde, iets wat een ondergrondse groep absoluut wereldkundig wil maken. De tegenstanders die jacht op hen maken volgen dan weer het idee dat de mensheid niet in staat zou zijn om met deze onthulling om te gaan. Dat centrale vraagstuk zat ook al in Taken verwerkt, de miniserie die Spielberg produceerde rond gelijkaardig materiaal waarvan hier heel veel echo’s weerklinken, maar het is ook de vraagstelling van een oud kortverhaal van James Ballard (auteur van onder andere Crash): als de wetenschap onomstotelijk het bewijs van een (noodgedwongen buitenaardse) god zou kunnen aantonen, zou de mensheid dan ten onder gaan aan het besef dat haar plaats en rol in het universum helemaal moet worden herdacht?
Dat zijn boeiende concepten, maar narratief wordt er eigenlijk niet zo heel veel mee aangevangen. Disclosure Day is in wezen immers één lange achtervolging die opgebouwd wordt in een patroon dat toewerkt naar een emotionele climax waarin meteen ook de toekomst van de menselijke soort op het spel staat. Met die insteek is niets mis, maar de uitvoering ervan is toch verre van vlekkeloos. Dit is en blijft Steven Spielberg natuurlijk, dus er zijn best wel een paar sterke momenten, maar het voelt allemaal toch behoorlijk onpersoonlijk aan. Al het wegvluchten-op-het-laatste-nippertje, zwakke pogingen tot
humor, proberen ontkomen aan hordes agenten, of het proberen bereiken van belangrijke locaties; het levert eigenlijk nauwelijks memorabele scènes op. Kaminski volgt zijn stijl en dat resulteert zeker in fraaie effecten zonder te verbazen. Spielberg doet hetzelfde en lijkt een beetje op automatische piloot te regisseren. Niemand gaat beweren dat dit slordig of ondermaats werk is, maar van de wervelende virtuositeit die we van Spielberg verwachten, is toch ook echt heel weinig te merken.
Disclosure Day voelt als een testament voor de verhaallijnen die voor het eerst werden aangesneden in Close Encounters of the Third Kind en later verder werden uitgewerkt, maar blijkt dan toch vooral een zwakke doorslag van dat initiële avontuur. Wat vooral blijft hangen, is dat het onwaarschijnlijk is dat Spielbergs soepele en ervaren vakmanschap op dit moment nog een prent kan opleveren die zo matig en onopvallend is.
