Nu millennials en Gen X’ers eindelijk aan het opgroeien zijn, brengen ze massaal hun cd’s naar de tweedehandswinkel. Wij geven die met veel liefde een tweede thuis en fietsen aan de hand van onze vondsten elke maand door de alternatieve muziek van 1990 tot 2010.
Is het jaar 2000 eigenlijk wel echt gebeurd? De millenniumbug is nooit uitgebroken. Grunge was al lang dood, Britpop comateus. Muzikaal lijkt het soms alsof de woeste jaren ’90 met zijn gitaaruitbarstingen, raves en drugsdoden enkel onderhuids richting een nieuwe eeuw gekanteld zijn. Daar gebeurden in ieder geval de interessantste dingen. Postrock was nieuw en spannend, introverte singer-songwriters als Elliott Smith en Sparklehorse draaiden grunge binnenstebuiten, elektronica vond een hart. Een stille revolutie, zonder grote woorden of gebaren. In België werd de puzzel gelegd toen Duyster 25 jaar geleden in de ether ging met een combinatie van dat alles. Een sfeer meer dan een genre. Een verzameling artiesten waarvan er sommige maar even schitterden, één prachtige plaat lang, en waarvan we andere koesteren tot op de dag van vandaag.
Deze maand kwamen ook wij van de platenwinkel thuis met een tijdsgeest, een vergeelde groepsfoto met daarop een sfeer, een gevoel, de branie van wat ooit jeugdig was. Een decennium samengevat in een stapeltje cd’s. Een stapeltje dat een zachte kanteling laat horen, eerder dan een plotse breuk. Met bovenaan de een beetje vergeten debuutplaat van M. Ward. Die doet nog steeds een publiek van veertigers soezen op Cactusfestivals en OLT’s en is een baken van stabiliteit in vergelijking met zijn vriend en generatiegenoot Conor Oberst. In 1999 zat hij nog niet aan de arrangementen, nog niet op platenlabel Merge (dat kwam pas in 2005 met Transistor Radio) en nog niet in een ironische supergroep met Oberst en Jim James van My Morning Jacket (Monsters of Folk). Hij maakte gewoon het mooie, simpele Duet for Guitars #2 (1999). Stiekem zijn wij nooit zo’n fan geweest van Ward, maar hij past zo mooi op de familiefoto. Zeker met dit sobere plaatje waarop je ook nog wat Grandaddy (“Fishing Boat Song”) en lofi (bijna alles) hoort.
Een klein decennium maar slechts enkele vergeelde cd-hoesjes later komen The Shins voorbij, aan wie je je geen pijn gaat doen, maar die toch een beetje de tegendraadsheid misten van de generatie songschrijvers van de late jaren ’90 en vroege jaren 2000. Aan Wincing The Night Away (2007) loop je geen schaafwonde op, laat staan krassen op de ziel. Maar ach, ze willen zo graag binnen het plaatje passen, dus wie zijn wij? Zondagochtend heeft ook een soundtrack nodig. En Visiter (2008) van The Dodos mag er ook nog bij op – een goed en onderschat album, komen wij thuis achter. Opener “Walking” is zo’n nummer dat je meteen blij maakt, een kop koffie op een zonnige katerochtend. “You can fight the fire that’s in your head” en fouten zijn er om uit te leren. Muziek was zo gezellig. Wisten wij veel, de economische crash van 2008 moest nog komen. Kom, groepsknuffel, de rand kan wachten.
Ook mooi op de foto maar al iets minder knuffelbaar: het sehr komisch Rocket in the Pocket (1998) van Console, op de valgreep mee gegrist om onze korting van 4+1 gratis niet te missen. Gelukkig net dat belletje dat afging om ons eraan te doen denken dat Console de artiestennaam is van de Duitse elektronica-artiest Martin Gretschmann. Die zou omstreeks dezelfde periode The Notwist vervoegen en die iconische band mee transformeren van een gemiddelde hardcoreband naar een van de vaandeldragers van het ‘indierock-meets-knisperelektronica-genre’. Neon Golden kwam uit in 2002 en was een instantklassieker voor introverte zielen die liever naar hun eigen schoenen staarden dan zich richting dansvloer te bewegen. Op Rocket in the Pocket hoor je waarom Gretschmann, die in 2014 The Notwist verliet, zo’n cruciale muzikant was voor de band. De beats knallen harder dan bij The Notwist, maar de weg van de club naar de studentenkamer was ingezet.
Het mooie aan de tweedehandssectie is dat bekende namen en mindere goden elkaar raken en gewoon samen in de bak gekneld zitten, nog net niet hand in hand. Zo kan het dat een obscure EP (2005) van het al even obscure APSE op een handlengte van () (2002) van Sigur Rós ligt. Twee keer postrock, twee keer iets helemaal anders. Het Amerikaanse APSE is vooral bekend van de culthit Spirit uit 2006. Ze traden ooit samen op met 65daysofstatic in de AB, leert ons archief mij. Vijf seconden de meest inventieve band op aarde, daarna verdwenen in de mist der tijd. Ze brachten in de vroege jaren 2000 hun muziek aan de man via een obscuur Spaans indielabel (Acuarela, voor de liefhebbers), waaronder de naamloze EP die we nu in onze nieuwsgierige handen houden. Wisten wij niet. Weten we nu wel. Je moet je aan iets vastklampen in het leven.
APSE is hoofd. Sigur Rós is hart. Natuurlijk hebben wij () al liggen. In meerdere vormen. Maar niet in de vorm die we vandaag aantreffen, met een mooie vage cover en boekje in doorzichtige grijstinten. () heeft geen naam, officieel geen songtitels. () is stilte en daarvan is er veel te weinig. Of zo denk je toch de eerste helft van deze absolute klassieker die dit jaar weer op 2 stond in de semiofficiële Duyster top 100. Deel één is huilen, opener “Vaka” is glas. Deel twee is breken, afsluiter “Popplagið” is de absolute Duysterklassieker. () is zo onwerelds dat je er niet over uitgepraat geraakt maar er eigenlijk niets zinnigs over kan zeggen. () moet je ondergaan. Opvolger Takk uit 2005 sloot twintig jaar geleden een drieluik af. Sigur Rós stond op een kruispunt en is daar sindsdien eigenlijk nooit meer afgeraakt. Maar een half decennium lang was Sigur Rós perfectie geweest. Het geluid van troost, nauwelijks hoorbaar onder de waterlijn. Meer een sfeer dan een band.
In 2008 crashte de economie. Het nieuwe millennium was alsnog begonnen.
Het iconische radioprogramma Duyster viert dit jaar haar 25ste verjaardag. Je kan de afleveringen nog steeds herbeluisteren op https://www.vrt.be/vrtmax/luister/radio/d/duyster~11-177/
De Duyster top 100 kan je vinden op fanwebsite https://duyster-online.be/top100.php
