Présumé Coupable

Iedereen die ooit de briljante documentaire
‘Capturing the Friedmans’ heeft gezien, zal het begrijpen: er zijn
misdaden waarbij de schuldvraag bijna irrelevant is. Het vermoeden
alleen al is per definitie genoeg om je leven de vernieling in te
helpen. Case in point: de affaire Outreau, waarbij maar
liefst dertien onschuldige mensen de gevangenis invlogen wegens hun
vermeende betrokkenheid bij een pedofilienetwerk. Ze hadden er
niets mee te maken, maar tegen de tijd dat dit erkend werd door de
wet, was er vijf jaar gepasseerd. Reputaties, huwelijken en
carrières waren geruïneerd. ‘Présumé Coupable’ van regisseur
Vincent Garenq, vertelt op indrukwekkende wijze het verhaal van één
van die dertien.

Alain Marécaux (Philippe Torreton) is anno 2001 een
deurwaarder die al bij al een weinig opmerkelijk leven leidt: hij
is druk bezig met zijn werk maar probeert zoveel mogelijk tijd vrij
te maken voor zijn vrouw en twee kinderen. Tot hij totaal
onverwacht uit zijn bed wordt gelicht door de politie en onder
arrest wordt geplaatst op verdenking van kindermisbruik. Myriam
Badaoui en haar echtgenoot Thierry Delay – een koppel waar Marécaux
nog nooit van had gehoord – waren opgepakt omdat ze hun eigen
kinderen prostitueerden, en wezen Marécaux aan als één van hun
“klanten”. Er was geen enkel materieel bewijs om dat te staven, en
de getuigenissen van Badaoui werden continu buitenissiger en
tegenstrijder, maar toch besteedde de deurwaarder maar liefst drie
jaar in voorhechtenis. Zijn kinderen werden in pleeggezinnen
geplaatst, zijn vrouw verliet hem, hij werd ontslagen van zijn werk
en zijn moeder stierf terwijl hij vast zat. Hij ondernam drie
zelfmoordpogingen vooraleer zijn naam eindelijk gezuiverd werd. De
zaak staat te boek als één van de grootste gerechtelijke dwalingen
uit de Franse geschiedenis: zowel de aanklager als de rechters
negeerden voor de hand liggende bewijzen à décharge, omdat
ze geen gezichtsverlies wilden lijden.

Vincent Garenq begon zijn carrière als
documentairemaker, en dat verleden laat zich voelen in de
cinéma vérité-aanpak die hij hier hanteert. De camera
wordt stevig op de schouder gezet, muziek wordt spaarzaam gebruikt
en melodramatiek wordt ten alle kosten vermeden, om plaats te maken
voor een ver doorgedreven naturalisme in de acteerprestaties en de
mise-en-scène. De film geeft de indruk niet zozeer gedramatiseerd
te zijn, als wel simpelweg geregistreerd. Het is ongetwijfeld een
cliché om elke film in deze stijl te vergelijken met het werk van
de gebroeders Dardenne, maar toch: er zijn reële gelijkenissen.

Dit soort van tranche de vie-cinema durft
sporadisch (laat ons eerlijk zijn) ook wel eens een beetje saai te
zijn. Oké, het is allemaal dan wel hyperrealistisch, maar voor je
‘t weet zit je naar scènes van tien minuten te kijken waarin de
personages niets anders doen dan rondrijden in een auto, voor zich
uit staren met een sigaret tussen hun vingers of, als we geluk
hebben, een douche nemen. Niet zo in ‘Présumé Coupable’. De
lijdensweg van Marécaux is inherent zodanig fascinerend en
dramatisch, dat het de film nooit aan tempo of spankracht mankeert.
Garenq heeft doodgewoon geen toeters en bellen nodig om zijn
publiek mee te slepen en zelfs kwaad te maken. In tegendeel: de
relatief droge vertelstijl helpt om de situatie nog harder te doen
aankomen bij de kijker. Doordat de filmmakers je niet openlijk
manipuleren met filmische trucs (geen slow motion, geen
strijkorkest op de soundtrack), laten ze het emotionele en
lichamelijke verval van Marécaux des te duidelijker voor zichzelf
spreken.

Het is dan ook logisch dat verreweg de zwakste
scène uit de film, ook de enige is waarin de regisseur het strikte
realisme doorbreekt: hij last een droomsequens in, gefilmd in een
flou artistique die stilistisch diametraal het
tegenovergestelde is van de rest van de prent. Geen wonder dan dat
die scène niet werkt. Op inhoudelijk vlak kan je ook opmerken dat
de film zich wel héél exclusief op de ervaringen van Marécaux richt
– dat er nog twaalf anderen onschuldig opgesloten zitten, merk je
pas echt tijdens de processcènes aan het einde van de film. Maar
goed, de filmmakers hebben er nu eenmaal voor gekozen om dat ene
persoonlijke verhaal te vertellen, en dat is hun goed recht.

Voor het overige echter alleen maar lof voor
‘Présumé Coupable’, een film die, zonder de sensationele of
populistische toer op te gaan, harde vragen stelt over een
justitie-apparaat dat grove fouten maakt, maar daar achteraf niet
voor verantwoordelijk wordt gesteld. Philippe Torreton zet een
ijzersterke prestatie neer in de hoofdrol; niet alleen onderging
hij een fysieke transformatie (hij verloor 27 kilo voor het meest
gruwelijke deel van de film), maar hij weet ook de wanhoop van zijn
personage oprecht voelbaar te maken, zonder te vervallen in tics of
theatraliteit. De andere acteurs staan haast onvermijdelijk een
beetje in zijn schaduw, hoewel Wladimir Yordanoff een warme
menselijkheid uitstraalt als Marécaux’ advocaat.

De vergelijking met andere gevangenisdrama’s (genre
‘In the Name of the Father’, ‘Midnight Express’ en zelfs onze eigen
‘Hel van Tangiers’) is snel gemaakt, maar gaat toch niet helemaal
op. Waar die films, hoe goed ze ook waren, fundamenteel toch mikten
op suspense, of hun publiek emotioneel wilden manipuleren, is
‘Présumé Coupable’ een veel meer ingehouden film, die net door zijn
ogenschijnlijk afstandelijke aanpak, nog dieper snijdt. Ik weet
niet of het een film is die ik twee keer wil zien, maar ik ben blij
dat ik het op zijn minst één keer gedaan heb.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

15 + twaalf =