Mine Vaganti




Toen twee jaar geleden op het Filmfestival van Gent de prent
‘Eyes Wide Open’ de hoofdvogel afschoot – een prent over
homoseksualiteit onder chassidische joden – raakte ik daar over in
gesprek met een vriend die zelf voor de mannen is. Ik vond dat er
betere films in de competitie zaten; hij was in principe akkoord,
maar bleef er op hameren hoe belangrijk het was dat dit soort
verhalen werden verteld. “Goh, weet iedereen dan stilaan niet dat
homoseksualiteit niet zo’n big deal is?” Hij bekeek me
met een blik die zoveel wilde zeggen als: “Weet jij veel,
straight boy.” Ik heb er sindsdien nooit meer aan
getwijfeld dat films met een gay theme wel degelijk nog
steeds hun belang hebben, ook in o zo tolerant België anno 2011.
Als al die films zo speels en fris zijn als ‘Mine Vaganti’, zul je
mij trouwens niet horen klagen. Regisseur Ferzan Ozpetek heeft met
zijn coming out-prent in principe niet zoveel nieuws te
melden, maar hij vertelt zijn verhaal op een trefzekere manier, met
een deugddoend lichtvoetige mix van humor en drama.

Riccardo Scamarzio (die er overigens krek uitziet als Tony
Curtis in zijn jonge jaren) speelt Tommaso, de jongste zoon van de
conservatieve familie Cantone, die rijk is geworden dankzij de
handel in pasta. Tommaso keert van Rome terug naar huis voor een
familiebijeenkomst, waar hij van plan is om zichzelf te
outen als homo. Hij weet heel goed dat zijn vader Vincenzo
(Ennio Fantastichini) finaal over de rooie zal gaan en hem uit de
familie zal verbannen, maar dat is dan ook de bedoeling – Tommaso
wil gewoon terugkeren naar Rome, schrijven, gay zijn en zijn leven
leiden. Maar nog voor hij de kans krijgt om zijn mond te openen,
vraagt zijn oudere broer Antonio (Alessandro Preziosi) de aandacht
aan tafel voor een belangrijke mededeling: Antonio is voor de
mannen. Vincenzo reageert zoals verwacht, gooit Antonio zonder boe
of ba het huis uit en kijkt vervolgens naar Tommaso als zijn
laatste hoop om de familie verder te zetten en het bedrijf over te
nemen.

Met die premisse kan je in principe een loodzwaar drama maken –
en dat is precies wat heel wat andere regisseurs gedaan zouden
hebben – maar de kracht van de film schuilt juist in de manier
waarop Ozpetek karikatuur en overdrijving durft te gebruiken om
zijn thema kracht bij te zetten. Vincenzo wordt aanvankelijk
geportretteerd als de ultieme onverdraagzame autoriteitsfiguur, die
letterlijk een hartaanval krijgt wanneer hij hoort dat zijn zoon
homo is. “Vroeger waren ze niet met zoveel, maar nu schieten ze als
paddenstoelen uit de grond!” Wanneer hij terug thuis is uit het
ziekenhuis, bladert hij huilend door een album met kinderfoto’s van
Antonio – “wat heb ik verkeerd gedaan?” Met dat personage geeft
Ozpetek een uitvergroting van de werkelijkheid… Maar zo sterk
uitvergroot is het nu ook weer niet. De regisseur maakt van
Vincenzo een karikatuur, maar wel één die dicht genoeg bij de
waarheid blijft om een sterk punt te maken over wat ouders hun
kinderen kunnen aandoen. En bovendien geeft Ozpetek ons ook de
nodige context om Vincenzo en zijn vrouw (want de moeder des huizes
kan er ook wat van) te begrijpen. Ze leven in een
bourgeois-wereld waarin perceptie alles is: wat denken de
buren? Lachen ze met ons? Roddelen ze over ons? Alle personages in
‘Mine Vaganti’ conformeren naar wat de samenleving van hen
verwacht, inclusief de twee homoseksuele broers, die jarenlang over
hun geaardheid zwijgen tegen hun eigen familie, omdat ze weten dat
het niet aanvaard zal worden. Wanneer één van hen dat stilzwijgen
doorbreekt en gewoon is wie hij is, gaat de bal aan het rollen.

Het is moeilijk te geloven dat dit verhaal voor Ozpetek niet op
zijn minst gedeeltelijk autobiografisch is. De regisseur kwam zelf
in de jaren zeventig van Turkije naar Italië om te studeren, en
bleef daar achteraf hangen, omdat het nu eenmaal makkelijker is om
gay te zijn in Rome dan in Istanboel. Al zijn films handelen over
dat thema, maar het is opvallend dat er zelden of nooit enige
bitterheid bij komt kijken. En zo ook hier niet: ‘Mine Vaganti’ is
in essentie een komedie met de plot van een Fassbinderiaans
melodrama (waarmee we het adjectief “Fassbinderiaans” ook meteen
hebben uitgevonden). Tijdens de derde akte van het verhaal neigt de
film zelfs naar kluchtigheid, wanneer er plotseling drie vrienden
van Tommaso op bezoek komen bij de familie Cantone. Uiteraard zijn
die drie allemaal flamboyant homo, wat leidt tot situaties die
rechtstreeks uit ‘La Cage aux Folles’ of een komedie van François
Ozon lijken te komen. Ook hier valt het op dat Ozpetek de toon van
zijn film nauwkeurig in het oog houdt. De meest kitscherige scène
uit de prent (drie flaming queens die aan het strand samen
een dansje doen op ‘Sorry I’m a Lady’), wordt zo goed als meteen
opgevolgd door het meest ingetogen, poëtische moment, waarin
Tommaso aan zijn vaste vriend vertelt hoe graag hij hem wel ziet.
Je zou denken dat die overgang van uitbundigheid naar intimiteit
voor een valse noot zou zorgen, maar nee, Ozpetek zorgt er voor dat
het allemaal erg natuurlijk verloopt.

Visueel kiezen de filmmakers voor een kleurenpalet met veel
warme aardekleuren, wat de sfeer van Zuid-Italië goed weergeeft –
je krijgt spontaan zin om je koffers te pakken en op vakantie te
trekken. Die aantrekkelijke kleuren worden dan gecontrasteerd met
steriel wit en blauw wanneer de actie zich verplaatst naar de
pastafabriek van de familie. Hoewel ‘Mine Vaganti’ in principe een
praatfilm is, kiest Ozpetek consequent voor een soepel bewegende
camera, zodat hij een statisch gevoel kan vermijden en het tempo er
in kan houden. Enfin, de beeldvoering is niet wereldschokkend
origineel, maar hij past bij het verhaal.

En iets gelijkaardigs kan je eigenlijk zeggen over de hele film:
wereldschokkend origineel is het niet. U hebt dit verhaal al wel
eens gezien, en ook de moraal – “wees gewoon jezelf” – is nu niet
direct één waar je plat van achterover zal vallen. Maar Ozpetek
vermijdt wel het goedkope sentiment, injecteert het verhaal met de
nodige humor en zorgt er op die manier voor dat het toch een
genoegen wordt om nog eens over dezelfde platgetreden paden te
wandelen.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

18 + veertien =