Black Sabbath :: De IJzeren Man in het land van Oz(zy)

In 1939 verscheen de tot op heden bekendste verfilming van het Frank Baums boek The Wizard Of Oz, met Judy Garland in de hoofdrol. Intrigerend aan de film was hoe de realiteit van Kansas in zwart-wit weergegeven werd terwijl het land van Oz baadde in het fraaie technocolor. Een gegeven dat eind jaren zestig in de heersende muziek terugkeerde.

Niet dat iemand het met zoveel woorden zei maar daar leek het althans voor enkele jongeren uit Aston, Birmingham op neer te komen. Terwijl de vele hippiebands en folkcollectieven flirtten met de werken van J.R.R. Tolkien en in hun songs pastorale landen bezongen waar de vrije liefde heerste en de zon altijd scheen, baadde de echte wereld in grijstinten en loerde werkloosheid, criminaliteit en een leven van vroeg oud worden in een fabriek, om de hoek.

En toch voelde niemand zich geroepen om die realiteit te bezingen. Ook de leden van wat later Black Sabbath zou heten, hadden niet de ambitie om de wereld van alledag in zijn grauwheid neer te zetten. Toen Mythology-gitarist Tommy Iommi reageerde op een flyer die een zekere John Michael "Ozzy" Osbourne (toen zanger bij Rare Breed) uitgehangen had, was hij zelfs bang dat dit dezelfde Ozzy zou zijn die hij als kind zo vaak pestte, terecht zo bleek. Desalniettemin richtten Osbourne, Iommi, bassist Terence "Geezer" Butler (eveneens Rare Breed) en drummer Bill Ward (Mythology) samen The Polka Tulk Blues Band op, waarin ook saxofonist Alan Clarke en gitarist Jim Phillips speelden.

De groep haalde de naam bij een winkel uit de buurt maar zou die al snel inkorten tot Polka Tulk. Zoals de initiële naam al laat vermoeden, speelde de groep zoals zoveel andere bands aanvankelijk blues(covers), ook nadat Clarke en Philips de band verlaten hadden. Een derde en vierde naamswijziging, van Earth Blues Band naar Earth, bracht daar geen verandering in. In diezelfde periode verliet Iommi zelfs de band om samen met Jethro Tull door Europa te touren. Zijn uitstap was echter geen lang leven beschoren en binnen de kortste keren speelde hij opnieuw samen met de jongens van Sabbath.

De dag van de sabbat

Uit zijn periode met Jethro Tull had Iommi echter een belangrijke les getrokken: als je het wilt maken als band, dan dien je er voor te werken. En dus reeg de groep (nog steeds onder de naam Earth) optredens aan elkaar waarbij men — in navolging van The Beatles — wekenlang in Hamburg speelde en daar tijdens optredens en jams de basis legde voor de songs die later op de eerste twee albums zouden verschijnen. Na een foute boeking – de band werd verward met de popband Earth – besloot de groep zichzelf om te dopen tot Black Sabbath naar een nummer dat ze geschreven hadden en dat geïnspireerd was op een gelijknamige horrorfilm met Boris Karloff.

Het horrorthema was de songs van Black Sabbath binnengeslopen en vormde zo een eerste en belangrijke breuk met het verleden. Natuurlijk waren er in de jaren zestig al garagerockgroepjes te vinden die zich met de horrorthematiek inlieten maar het camp-gehalte daarvan hing nauw samen met drive in-horrorfilms die in eenzelfde periode furore maakten. De horrorbeelden die Black Sabbath opriep, waren tastbaarder en reëler (ze sloten dichter aan bij de Hammer Horror-films, om in de analogie te blijven). Geen wonder dat de groep van bij de start controverse opriep en zowel door christenen als occultisten geviseerd werd.

Nog belangrijker dan de thematiek, en er tezelfdertijd nauw mee verbonden, was het groepsgeluid. Sabbath was een bluesband zoals zovele anderen, maar de groep wou anders klinken en bijna onbewust veranderde het geluid dan ook tot het zwaarder en donkerder klonk dan alles wat tot dan toe gehoord werd. Vaak wordt beweerd dat de groep zijn gitaren lager stemt omdat Iommi in een arbeidsongeval aan twee vingers verminkt werd, maar volgens Iommi zelf gebruikt hij de alternatieve stemmingen pas vanaf het vierde album.

De geboorte van heavy metal

Black Sabbath had langzaam maar zeker een vaste fanbasis opgebouwd alsook een stevige livereputatie, maar vooralsnog geloofde niemand dat de band ook op plaat een succesverhaal zou worden. De opnames voor de gelijknamige debuutplaat (1970) gebeurden snel (twee dagen) en werd door de groep als niet meer dan intermezzo tussen de optredens door beschouwd. Ook de opvolger Paranoid uit hetzelfde jaar werd snel ingeblikt waarbij het titelnummer, de grootste hit van Black Sabbath, zelfs pas op het laatste moment geschreven was omdat er nog nood was aan een extra song.

Die manier van werken was typerend voor Black Sabbath en zou ook nog zijn sporen laten op Masters Of Reality (1971), de plaat waarvoor de groep nochtans voor de eerste keer een budget die naam waardig had gekregen. Het album wordt door velen als het afsluiten van een hoofdstuk dan wel als de start van een nieuw beschouwd. Op deze derde plaat worden de jampartijen enerzijds ingeruild voor meer gestructureerde songs maar blijft anderzijds het geluid van de eerste albums behouden. Pas met Volume 4 zou de breuk met de onervaren band uit de begindagen echt duidelijk worden.

Volume 4 (1972) is een begin- en eindpunt voor Black Sabbath. De groep bestaat niet langer uit vier hangjongeren die zichzelf niet kunnen vinden in de muziek en boodschap die hun tijdsgenoten uitdragen, maar wel uit geroutineerde muzikanten die van het succes en de bijhorende voordelen geproefd hebben. Met nummers als de pianoballade "Changes" en het naar de groepsnormen complexe "Wheels Of Confusion" durft Black Sabbath voor de eerste maal uit de mal te stappen die het zelf creëerde.

Een blauwdruk

Het overmatige cocaïnegebruik — oorspronkelijk zou de plaat zelfs Snowblind heten — zorgde echter ook voor spanningen binnen de band die finaal zouden resulteren in het vertrek van Osbourne. Maar voor het zover was, leverde de groep nog een laatste meesterwerk af: Sabbath Bloody Sabbath (1975). Het album was een logische maar ook meer doordachte opvolger van Volume 4, waarbij de band voluit voor het experiment durfde te kiezen en ver voorbij de eigen grenzen trok.

Met zijn eerste drie/vier platen ontwierp Black Sabbath de blauwdruk voor alle latere doommetal en stonerrockbands, maar met Sabbath Bloody Sabbath pende hij ook nog eens alle vormvereisten voor heavy metal neer. Het album luidt samen met het onderschatte Sabotage (1975) niet alleen de zwanenzang van Black Sabbath in, maar ook de geboorte en doop van metal in al zijn vormen. Pro forma zou deze originele line-up nog het verwaarloosbare Technical Ecstacy (1976) en het nergens baanbrekende Never Say Die (1978) uitbrengen.

Bijna veertig jaar later is metal in al zijn vormen niet meer weg te denken uit de muziekwereld en vormt het ondanks alle kruisbestuivingen en subcategorieën nog steeds een onmiddellijk en duidelijk te bepalen genre. De conventies liggen vast evenals het basisgeluid en zelfs de (donkere) thematiek. Het lijkt niet te vatten, maar zonder vier jongeren uit Aston die alleen maar wat muziek wilden spelen die nauwer aansluit bij hun grauwe leefwereld, zou (heavy) metal zo het al bestond, heel anders geklonken hebben.

Verschillende albums van Black Sabbath (met en zonder Ozzy) hebben een rerealase gekregen, Paranoid is zelfs in een luxe-editie verschenen waarbij naast de originele opnames ook een quadrafonische en instrumentale versie bijgesloten zit.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

5 × 1 =