Knowing




Of het nu gaat om de gewelddadig gestorven muskusrat op de
schedel van Nicolas Cage, om de mislukte metaforen die de
misplaatste melo-momentjes komen afwisselen, of om de voortdurende
clash tussen intieme suspense en grootschalige CGI, ‘Knowing’ is in
alle opzichten een film van mislukte compromissen. Wat begint als
een duidelijk op het werk van M. Night Shyamalan geënte,
licht-surrealistische doemtrip, ontaardt gaandeweg in een
waanzinnige, christelijke parabal vol Bijbelse iconen en
apocalyptische onheilsboodschappers – holy shit, allemaal,
maar shit nonetheless.

Profeet van dienst is Nicolas ‘wil je echt dat ik dat op mijn
kop zet
?’ Cage, wenkbrauwen zoals vanouds stevig in de plooi,
spraakvermogen op half-mompelend en voor de tweede maal op rij (na
‘Bangkok Dangerous’) weer op kruistocht voor de toupetdragende man
– voorwaar een nobel initiatief van hem en ome Hanks. Het zit zijn
personage John Koestler echter niet mee. Zoals dat hoort in dit
soort films is zijn vrouw net overleden en moet hij nu in zijn
eentje zijn zoontje trachten groot te brengen. Er is echter iets
vreemds aan de hand met de jongen, want naast het feit dat hij
voortdurend fluisterende stemmen hoort, heeft hij ook een vreemd
object gejat van de school. Het gaat om een blad papier, met een
schijnbaar willekeurige reeks cijfers erop, dat vijftig jaar
geleden werd begraven in een tijdscapsule, als onderdeel van een
speciaal initiatief. Al gauw begint John een betekenis te zien in
de nummers en ontdekt hij dat ze symbool staan voor de plaats, het
aantal slachtoffers en het tijdstip van alle grote catastrofes die
de aarde heeft doorstaan sinds de jaren 50, alsook – onheilspellend
tromgeroffel – wat haar nog te wachten staat. What happens when
the numbers run out?

Het halve oeuvre van Shyamalan wordt al in het eerste uur volledig
leeggeplunderd, met elementen van ‘Signs’, ‘Unbreakable’ en zelfs
‘The Happening’ die hier efficiënt gerecycleerd worden, om
vervolgens in de blender te worden gesmeten met een klets ‘War of
the Worlds’, een snuif ‘The Day After Tomorrow’ en een dikke klomp
– serieus – ‘Seven Pounds’. Origineel is het geenszins, maar het
doemsfeertje zit goed en ondanks de onnozelheid van het script,
zitten we wel naar een redelijk strakke thriller met een geduldige
opbouw te kijken. De vliegtuigramp in het begin van de film wordt
erg knap in beeld gezet en ook de metroscène verder in het verhaal
weet de hartslag nog wat naar omhoog te stuwen, maar ergens
halverwege verliest Proyas het stuur en zakt het zaakje als een
pudding in elkaar. Op het moment dat de opbouw achter de rug zou
moeten zijn, valt de actie volledig stil en krijgen we – in plaats
van meer coole ziet-‘m-branden!-scènes – méér emo en méér
ridicule plotwendingen. De film meandert stuurloos voort naar de
werkelijk hal-lu-ci-nan-te ontknoping, terwijl er toch net
iets meer in zat.

Het allergrootste probleem van de prent – en het is een klepper –
zit ‘m echter in de boodschap die hij op het eind
prijsgeeft. Om dat even uit te doeken te doen, is het nodig om ook
enkele cruciale punten van de plot uit te leggen, dus als u liever
zélf verrast wordt (en geloof me, verrast worden, zal
je
!) stopt u nu best met lezen. Het zit zo: Proyas beslist in
het laatste kwartier even – last van grootheidswaanzin? – om zélf
de profeet uit te hangen. Er is als heel de film een überreligieuze
subtekst aanwezig, maar die wordt pas in de finale zó flagrant in
je gezicht gekwakt dat je als weldenkende mens alleen maar meewarig
kan lachen om de perverse onzin die ze je proberen aan te smeren.
De prent ontmaskert zichzelf zonder al te veel moeite, simpelweg
door meer te willen zijn dan hij eigenlijk is. We zien ‘Knowing’
muteren van een coole end-of-days-film naar een deterministische
fabel over – goh, ja, waarover eigenlijk? Als we niet beter wisten,
zouden we het bijna een promospot voor Scientology noemen, maar de
volledig mesjogge gedachtegang van de makers wordt wellicht nog het
best aangetoond door de evolutie van hoofdpersonage Nicolas
wie heeft mijn haar?‘ Cage.

De man – een atheïst – is reeds in het begin van de film gebroken
door de manke relatie met zijn vader – een predikant – en de
recente dood van zijn vrouw. Hij gelooft in de absolute
willekeurigheid van het universum en verwerpt determinisme als
bijgeloof. Het mysterieuze blad cijfers doet zijn geloof echter
kantelen en al snel ziet hij in dat alles wel degelijk
‘voorbestemd’ is, zonder dat hij er het minste aan kan veranderen.
Waarop hij zijn kleine dus aan een bende aliens (!) toevertrouwt en
zich gaat verzoenen met zijn vader. Wanneer die hem, vlak voor de
ultieme vernietiging van de aarde, toeprevelt dat ‘this … not
the end”
is, repliceert hij zonder aarzelen met een kordaat
I know‘. Als slotbeeld besluit Proyas dan maar even
‘2001’ te kopiëren, Biblical style, door terug te gaan
naar den beginne en de cyclus rond te maken: Koestlers zoon staat
in wit gewaad op een nieuwe planeet, terwijl op de achtergrond een
prachtige witte boom uitnodigend lonkt, en zijn vriendinnetje
gelukkig aan zijn zijde staat. Het enige dat ontbreekt is een
Almachtige Vader die even door de wolken breekt om zijn duim omhoog
te steken.

Proyas probeert ‘The Fountain’ over te doen met buitenaardse
engelen, de Genesis te legitimeren met een vals-wetenschappelijke
omkadering en een pleidooi te houden voor de kracht van het geloof
in een volledig absurd Bijbels-metaforisch verhaal over de
Apocalyps – Jahwe-wadde dadde! De wetenschap heeft
gefaald, de aarde is naar de knoppen en zij die geloven, gaan naar
de hemel. Enkele interessante keuzes redden ‘Knowing’ nog van de
totale ondergang, maar voor het overige stinkt dit goedje véél te
veel naar een goedkope stunt van Tom Cruise & Co. Nicolas
‘zijt ge zeker dat het dood is?‘ Cage probeert nog wat
nieuwe gelaatsuitdrukkingen uit te vinden, maar het mag allemaal
niet baten. Deze onzinnige parabal mag voor ons part branden in de
hel. Hij zorgt niet voor openbaringen. Hij is even dom als onnozel.
Hij is – er is echt geen ander woord voor – volslagen absurd. Gaat
er alleen heen alsch ghij eensch ghoed wilt lachen, mijn
zoon.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

twee + een =