Na vier jaar verscheen er nog eens een volwaardige striproman van Judith Vanistendael. De Waterlanders is een triomf van haar meesterschap als volbloed stripmaker en een onmiskenbaar relevant verhaal anno 2026.
Zowat tegelijk verschenen twee strips van twee vooraanstaande Nederlandstalige stripmakers die allebei gegroeid zijn vanuit de thematiek van vluchtelingen. Zowel de Vlaamse Judith Vanistendael als de Nederlandse Aimée De Jongh zijn geniaal in hun vak als stripmaker. Ze behoren tot de beste ambassadeurs van het stripverhaal uit Vlaanderen en Nederland en met hun eerdere werk hebben ze ook internationaal al een stevige naam opgebouwd.
In 2017 trokken beide auteurs samen naar de vluchtelingenkampen op Lesbos. Camera’s zijn daar niet toegelaten, maar gewapend met papier en tekenmateriaal konden ze toch indrukken fysiek vastleggen. Sindsdien werkte Judith Vanistendael verder aan haar boek en deed ze een residentie in Noorwegen, een ervaring waarvan ook elementen in De Waterlanders doorsijpelden. Vanistendael is tenslotte een geëngageerd en betrokken auteur die in dit boek de thematiek van de klimaatverandering op de voorgrond brengt. Meteen komen we bij de meest indrukwekkende prestatie in De Waterlanders. De manier waarop Vanistendael de veelheid aan indrukken en thema’s tot één ongelooflijk rijke strip gevormd heeft, is namelijk bijzonder straf.
Het verhaal wisselt een directe vertelling af met een soort raamvertelling waarbij de personages op een theaterpodium verschijnen en de lezer een aanwezig publiek wordt. De personages richten zich rechtstreeks tot de lezers en leveren zo zelf commentaar op hun eigen verhaal. Deze techniek lijkt vanop een afstand wat geforceerd en haalt je als lezer toch voortdurend uit het verhaal? Maar dat is totaal niet wat er echt gebeurde bij mijn lezing. Via die tussenkomsten kreeg ik extra inzicht in de motivaties en argumenten waarom personages doen wat ze doen. In een stripverhaal dat zo kort op een maatschappelijk relevant thema zit, werkt dat erg verrijkend.
De personages uit De Waterlanders leven in 2071 in de Noorse stad Melbu en zijn uit België gevlucht voor de klimaatopwarming. Beth is de grootmoeder van Tommie. Haar dochter en diens partner zijn vermist in België; Beth heeft enkel haar eigen moeder Rosa nog kunnen meenemen. In deze ongewone samenstelling moet het gezin verder zijn weg zoeken in Noorwegen. Zij zijn daar de vluchtelingen – deel van een grote groep die niet altijd bijzonder warm verwelkomd wordt door de bewoners van het land van bestemming. In De Waterlanders slaagt Vanistendael erin om de lezer de blik van de vluchteling te laten voelen. De weinig benijdenswaardige situatie van vluchtelingen komt erg schrijnend uit dit voor het overige opvallend lichtvoetige verhaal.
Judith Vanistendael is een van Vlaanderens strafste stripmakers. Haar boeken behoren tot het beste wat de graphic novel binnen én buiten Vlaanderen te bieden heeft. Haar talent voor tekenen is even groot als dat voor het schrijven van verhalen. Haar teksten zijn nauwgezet uitgewerkt en verraden een stevig literair talent. Ook in het buitenland hebben ze dat talent ondertussen al voor een stuk ontdekt. Zo zijn de meeste van haar albums ook al in het Frans beschikbaar – De Waterlanders verschijnt in 2027 bij haar ondertussen vertrouwde Franse uitgeverij Le Lombard. Tegelijk zal het gerenommeerde Drawn & Quarterly een Engelstalige editie uitbrengen. Qua thematiek is De Waterlanders alvast universeel relevant en klaar voor wereldwijde vertalingen. Het Nederlands krijgt via Oogachtend alvast de wereldprimeur voor dit nieuwe album, dat zonder twijfel hoog in tal van eindejaarslijstjes zal staan.
