Inland Empire





172 min. / USA
/ 2006

Ongeveer halverwege ‘Inland Empire’ moest ik plots
denken aan een beroemde uitspraak die James Joyce ooit gedaan zou
hebben over zijn quasi-onleesbare roman ‘Ulysses’. Hij zei: “Ziezo,
nu weten de academici weer wat te doen, de volgende jaren.” Ik heb
dat altijd al een onweerstaanbaar idee gevonden: het grote,
ondoordringbare kunstwerk als weinig meer dan een practical
joke
om kunstsnobs in de luren te leggen. En op net dezelfde
manier kan ik immens veel plezier beleven aan de gedachte dat David
Lynch, Zijne Weirdheid zelve, in z’n montagekamer héél hard zit te
lachen met z’n eigen onbegrijpelijke films. Ik zie hem dan
achterover leunen, aan z’n sigaret trekken en grijnzend zeggen:
“Dat ze dààr maar eens aan uit proberen te raken.”

Waarschijnlijk is het helemaal niet zo – ik heb Lynch ook bezig
gezien in interviews, en kan me daarbij nooit van de indruk ontdoen
dat ‘s mans brein op een andere planeet leeft dan zijn lichaam. Ik
denk niet dat hij een grapje maakt wanneer hij films als ‘Lost Highway’ of deze
‘Inland Empire’ op ons loslaat – maar misschien is dat nog wel de
meest zinvolle interpretatie die je eraan kunt geven. Beschouw z’n
films als puzzels die je nooit kunt oplossen, omdat de maker
opzettelijk alle aanhechtingsstukjes heeft verwijderd. Een mind
fuck
waarvan de ultieme grap is, dat je continu naar betekenis
zit te zoeken, terwijl die nergens te vinden valt.

Yup, we zijn weer diep in David Lynch-land verzeild
geraakt. Bijna zes jaar na ‘Mulholland Drive’ keert
hij terug met misschien z’n meest ondoordringbare film ooit. Elke
poging om uit te leggen waar het over gaat is gedoemd, maar dit is
het beste dat ik kan doen: Laura Dern speelt Nikki Grace, een
actrice die een belangrijke rol krijgt in de nieuwe film van
regisseur Kingsley Stewart (Jeremy Irons). Al snel komt ze te weten
dat die film eigenlijk een remake is van een prent die vroeger
nooit werd afgewerkt omdat de beide hoofdrolspelers stierven. Nu
staat Nikki tegenover Devon Berk (Justin Theroux), met wie ze na
een tijdje een affaire krijgt.

En dàn wordt het dus vreemd. Na ongeveer een uur glijdt de film
weg in een lange aaneenschakeling van hallucinaties, droombeelden,
flash-backs, persoonsverwisselingen enzovoort, waarin Laura Dern
zowat de enige constante vormt. Jeremy Irons en Justin Theroux
verdwijnen zo goed als geheel uit de film. Plotseling krijgen we
Dern in drie verschillende gedaanten (voor zover ik heb kunnen
tellen): we krijgen Dern als Nikki, de actrice die haar rol speelt.
We krijgen haar als Susan, die samenleeft met een Oosteuropese man
die zich aansluit bij een circus. En we krijgen haar ook te zien
als een soortement anonieme tussenpersoon, die tussen de
verschillende werelden van de film pendelt en daarbij regelmatig te
maken krijgt met een kamer vol vrouwen die eruit zien als de
vakbond voor pornoactrices. Maar Derns persoonlijkheid wanneer ze
bij die vrouwen is, kan natuurlijk ook één van haar beide andere
persoonlijkheden zijn. Er is geen manier om dat zeker te weten.

En tussen dat alles door krijgen we nóg een extra niveau, met
scènes die zich afspelen in Polen: mysterieuze mannen praten met
elkaar, een vrouw zit op een bed naar tv te kijken en op de één of
andere manier is alles met alles verbonden. Klinkt dit verward?
Wacht dan maar tot je de film hebt gezien.

Het is uiteraard niet de eerste keer dat David Lynch een film
maakt waarin een bepaald verhaal plotseling verandert in iets
helemaal anders, maar nog nooit eerder ontspoorde hij zo ver als in
‘Inland Empire’. Na het eerste uur wordt er niet meer teruggegaan
naar die eerste laag van het verhaal, waarin Laura Dern en Justin
Theroux meespelen in de film van Jeremy Irons. Dat vertrekpunt, dat
nochtans als aanknopingspunt gebruikt had kunnen worden, zijn we na
het eerste uur helemaal kwijt, en de film duurt er maar liefst
drie. Dat wil dus zeggen dat we bijna twee uur lang een
opeenvolging aan scènes, beelden en situaties krijgen, die al dan
niet met elkaar samenhangen.

Bepaalde fascinaties die Lynch al in eerdere films had, keren
hier terug. Zo is er bijvoorbeeld het idee dat het leven niet
chronologisch of lineair gerangschikt is, maar wel “cirkelvormig”.
De tijd is geen lijn, maar een cirkel. Dat houdt in dat gisteren en
morgen eigenlijk inwisselbaar zijn, want de wereld, het menselijk
bestaan, is een ronde en alles komt toch terug. Wil dat ook zeggen
dat fictie en realiteit, of menselijke persoonlijkheden onderling
inwisselbaar zijn? You tell me. In ieder geval zien we wel
dat bepaalde beelden, scènes en zelfs regels dialoog een aantal
keer terugkeren in de film. Laura Dern loopt door een beperkt
aantal locaties die allemaal op elkaar lijken aan te sluiten:
kamers vloeien in elkaar over en keren steeds opnieuw terug, net
zoals de mensen en hun situaties dat doen. Alles in het leven is
een cyclus, een cirkel waarbij we vroeg of laat weer op hetzelfde
punt uitkomen.

Het is gek, maar toen de lichten aangingen na de film, hoorde ik
iemand op de rij voor mij tegen haar gezelschap opmerken: “Jaja,
alles komt wel terug (in de film), maar dan weet je nog steeds niet
wat het betekent.” De nagel op de kop. Je kunt dan wel vaststellen
dat de film een cyclische structuur heeft, dat de tijd op zichzelf
dubbelplooit als een slang die in z’n eigen staart bijt en dat
volgens diezelfde logica ook de personages gelijktijdig
verschillende mensen kunnen zijn… Maar wat dan? Wat wil Lynch nu
eigenlijk duidelijk maken, als hij al iéts wil duidelijk maken? Ik
weet het echt niet. Misschien gaat het wel over een vrouw die geen
onderscheid meer kan maken tussen zichzelf en de rollen die ze
heeft gespeeld, zodat ze zich verliest in een fictieve wereld. Of
misschien gaat het over een fictief personage (Nikki, de actrice)
die op een bepaald moment beseft dat ze niet echt bestaat en
bijgevolg instort. Wie zal het zeggen? Er zijn honderd
mogelijkheden, en geen van allen zal ooit alles verklaren. ‘Inland
Empire’ deed me denken aan het effect dat je hebt als je twee
spiegels in een bepaalde hoek tegenover elkaar zet en dan zelf in
het midden gaat staan: je ziet jezelf oneindig weerspiegeld, tot je
er duizelig van wordt.

Het écht gekke gedeelte is, dat hoewel ik er au fond
geen bal van begreep, ik dus wél 170 minuten lang gefascineerd heb
zitten kijken. Ik heb me oprecht geen seconde verveeld, hoewel het
scenario quasi onontwarbaar is en de visuele stijl ditmaal niet
veel voorstelt. Al de gebruikelijke Lynch-trademarks zijn
aanwezig, inclusief rode gordijnen, knallende lichtpeertjes,
rinkelende telefoons en een creepy Angelo
Badelamenti-achtige score. Maar in plaats van zijn gewoonlijke
prachtige widescreen fotografie, gebruikt Lynch ditmaal een
foeilelijke DV-cam om zijn hersenspinsels vast te leggen. Het ziet
er een beetje uit als porno zonder de seks.

‘Inland Empire’ is David Lynch op z’n meest Lynch:
ontegensprekelijk fascinerend en volstrekt onbegrijpelijk. Neem de
weirdness van ‘Lost Highway’ en doe dat
maal drie. En dat dus drie uur lang. En met een goedkoop digitaal
cameraatje gefilmd. Bent u er klaar voor? Veel succes dan.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

twee × 3 =