Salvador (Puig Antich)




134 min. / Spanje-UK
/ 2006

Zo dikwijls gebeurt het niet dat een filmtrend
overwaait van Amerika naar Europa in plaats van omgekeerd
(explosies mooi in beeld brengen is geen probleem, maar vernieuwers
they are not), maar met het concept van het politiek
thriller/drama lijkt het nu toch prijs te zijn. Het genre bestaat
al langer dan vandaag, natuurlijk, maar de voorbije twee of drie
jaar leveren de Yanks ze aan de lopende band: ‘Munich’, ‘Good Night
and Good Luck’, ‘Syriana’, ‘United 93’, you name it. Geen
politiek keerpunt of ze hebben er wel een film van gemaakt. Nu
hebben de Spanjaarden zowaar de smaak te pakken gekregen en
beginnen ze hun Franco-trauma van zich af te filmen met deze
‘Salvador (Puig Antich)’, een ietwat teleurstellend melodrama over
een Catalaans anarchist tijdens de vroege jaren zeventig.

Puig Antich (en dat spreekt u schijnbaar uit als “Poetsj Antik”)
was een jongen uit een welgesteld gezin die tijdens z’n
studentenperiode in de late jaren zestig in contact komt met het
communistische gedachtegoed. Zoals het een zichzelf respecterend
student betaamt, zit hij aanvankelijk in cafés met een frisse pint
te fulmineren tegen het fascistische regime, maar al snel schakelt
hij over op het echte werk: hij neemt deel aan bankovervallen van
het MIL (Movimento Iberico de Liberacion), en omschrijft zichzelf
zonder gêne als een soort Robin Hood. Kunnen zeggen dat je banken
overvalt voor de goede zaak zal ook wel een uitstekende manier
geweest zijn om te scoren bij vrouwelijke studenten van die tijd,
doch dit geheel terzijde.

In september 1973 wordt Puig Antich echter opgepakt door de
politie – in het vuurgevecht dat aan de arrestatie vooraf gaat
sterft een agent van de Guardia Civil, en na een schijnproces wordt
Antich wordt ter dood veroordeeld. Zijn lot wordt een cause
célèbre
onder buitenlandse politici, beroemdheden en zelfs de
paus, maar Franco weigert hem genade te schenken.

Er zit ongetwijfeld een ongemeen sterk drama verscholen in dat
verhaal, maar regisseur Manuel Huerga werkt zichzelf nogal fameus
tegen met een foute filmstructuur. ‘Salvador’ laat zich opdelen in
twee grote segmenten: tijdens het eerste uur zien we Puig Antich in
volle actie; hoe hij evolueert van een ietwat naïef, idealistisch
studentje naar een doorgewinterde activist die eraan gewend raakt
dat hij elke seconde moet vrezen voor z’n leven. Daarna volgen we
Antichs bestaan in de gevangenis; hij speelt een spelletje
basketball met een sympathieke bewaker, leest ‘De Ilias’ en steekt
vooral monologen af over het belang van een leven zonder angst
terwijl zijn advocaat heksentoeren uithaalt om te vermijden dat hij
op tamelijk middeleeuwse wijze wordt geëxecuteerd (zoek het woord
“garotte” maar eens op in Wikipedia).

Op zichzelf bekeken is die structuur wel oké, maar als je dat
doet, moet je er als regisseur wel rekening mee houden dat je
eerste deel doorslaggevend is. Als Huerga zijn publiek tijdens dat
eerste uur niet kan overtuigen van Antichs goede zaak, dan blijft
het personage niet veel meer dan gewoon een bankovervaller en zakt
ook heel het tweede deel als een pudding elkaar. En dat is dus
precies wat er gebeurt. We horen Antich wel kankeren over het
regime, maar tot een echte analyse komt het nooit. De
contextualisering van wat er tijdens die periode in Spanje gebeurde
onder het beleid van Franco, blijft beperkt tot een paar
sfeerbeelden van rellen die door de Guardia Civil worden
neergeslagen. We krijgen nooit echt een duidelijk beeld van wat het
schrikbewind van Franco precies betekende, en dus krijgen we ook
geen voeling met die beruchte nobele strijd waar Antich steeds over
spreekt. Stel dat je iemand die niks weet over Franco’s Spanje naar
deze film stuurt, en je vraagt hem achteraf om te beschrijven
waarom dat nu zo’n vreselijk regime was, dan geloof ik nooit dat je
een fatsoenlijk antwoord krijgt. Een pijnlijke fout, want het
eerste deel bepaalt de inzet van het tweede: wat voor persoon zit
daar in die cel op z’n dood te wachten? Een bankovervaller of een
martelaar?

Bovendien blijft het eerste uur tamelijk fragmentarisch van
opbouw: Huerga (en zijn scenarist Lluís Arcarazo) zijn enorm
afhankelijk van voice-over om een beetje eenheid aan hun film te
geven, maar het blijft bij losse impressies van overvallen en
andere acties, zodat het geheel weinig meeslepend wordt. De
plaatsing van songs is daarenboven niet altijd ideaal (Leonard
Cohen, aka “de grootste zaag in de geschiedenis”, maakt een
optreden, direct gevolgd door – vlucht naar de heuvels! – Demis
Roussos).

Dramatisch bekeken wordt de film beter in z’n tweede deel.
Antichs verblijf in de gevangenis en de opbouw naar zijn executie
zijn in ieder geval meer samenhangend en meeslepend dan wat we tot
dan toe gezien hadden. Huerga melkt de laatste uren van zijn held
schaamteloos uit, maar goed, het wérkt wel. Alleen laten de
problemen van het eerste deel zich hier voelen: we zijn niet zo
betrokken bij Antichs lot als we eigenlijk zouden moeten zijn, want
wie is die hele figuur nu eigenlijk? Waar vocht hij voor of
tegen?

De logistieke kant van zaken zit over het algemeen wél goed:
Huerga geeft een vuile look aan z’n film, continu lichtjes
overbelicht en met afgebleekte kleuren (een stijl die doet denken
aan die van ‘Munich’). En de regisseur kan ook profiteren van een
uitstekende vertolking van Daniel Brühl, die we de laatste jaren
hebben leren kennen als één van de grote nieuwe talenten uit
Duitsland (‘Goodbye Lenin’, ‘The Edukators’). Brühl werd geboren in
Barcelona; zijn moeder is een Spaanse en schijnbaar is hij die
roots nooit vergeten: hij is continu geloofwaardig in het
Spaans én Catalaans. Dit is het soort rol waar elke acteur van
droomt: een nationale held spelen, een hele film mogen dragen,
emotionele uitbarstingen, the whole nine yards, en Brühl
redt zich prima.

‘Salvador’ verzuipt in de goede bedoelingen en toont regelmatig
wat belofte, maar als drama is dit maar een mager beestje. De kern
van elk drama, schijnt het, is niet hoe of waar, of zelfs wàt, maar
waarom. Misschien kan Huerga ooit een tweede film maken waarin hij
dat waarom eens een keer rustig uitlegt, want hier kom je het niet
te weten.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

2 × 3 =