Caché




Michael Haneke heeft een nieuwe film klaar, en dat is alweer niks
om mee te lachen. De sombere Oostenrijker specialiseert zich in
inktzwarte drama’s die gortdroog gepresenteerd worden (nauwelijks
bewegende camera’s, geen muziek) en die pertinent van elk louterend
einde verstoken zijn. Keerde hij zich in zijn vorige film, ‘Le Temps Du Loup’, nog naar een onbestemde
toekomst (en hoe het daar allemaal onvermijdelijk naar de
verdoemmenis zal gaan), ditmaal probeert hij een blik te werpen op
onze onmenselijkheden van gisteren. ‘Caché’ gaat over verdrongen
jeugdtrauma’s, een huwelijk dat langzaam maar zeker implodeert en
de onmogelijkheid van communicatie tussen de generaties en tussen
verschillende culturen. Enfin, trek uw zwartste kleren aan en zet
uw meest gedeprimeerde lijkbiddersgezicht op, want Haneke is
back in business.

Georges (Daniel Auteuil) en Anne (Juliette Binoche) zijn een upper
class, intellectueel koppel, waarvan een mens alleen maar kan
zeggen: “nou, is dàt even een upper class, intellectueel koppel!”
Hij presenteert een literair programma op televisie, zij heeft een
hoge functie bij een uitgeverij. De muren van hun woon- en eetkamer
zijn letterlijk volledig bedekt met boeken en ze wonen in zo’n
vreselijk klinisch, modern huis waar ze in architectuurprogramma’s
altijd zo wild over doen. Zo’n huis dat uitschreeuwt: “Nee, ik
bevat geen greintje menselijkheid of persoonlijkheid, maar zie eens
hoeveel geld ik heb gekost!” Kortom: rijkelui.

Hun leven gaat z’n eigen voorspelbare gangetje, tot er plots
videotapes in de bus beginnen te vallen – op de tapes zien ze hun
eigen huis, dat urenlang gefilmd wordt van de overkant van de
straat. Kort nadien krijgen ze ook nog eens tekeningen toegestuurd,
van een figuurtje dat bloed ophoest en een haan waarbij het bloed
uit de nek spuit. Georges en Anne beginnen na een tijdje ongerust
te worden, maar de politie kan niets doen zolang hen niet effectief
iets overkomt. De paranoïa van het koppel wordt steeds groter –
Georges denkt terug aan een incident uit zijn jeugd, toen hij een
Algerijns jongetje kende, en gaat op zoek naar de waarheid.

De premisse van ‘Caché’ roept aanvankelijk herinneringen op aan
‘Lost Highway’, maar maak u vooral
geen illusies: de dag dat Haneke met stroboscopisch licht,
steadicams en hallucinerende hoofdpersonages begint te werken, is
nog veraf. De regisseur houdt z’n verhaal, zoals gewoonlijk,
gegrondvest in de realiteit, met personages die reageren zoals
iedereen dat zou doen. En verder gebruikt hij ook hier weer het
stilistische minimalisme waarvoor hij bekend is geworden.
Minutenlange shots waarin de camera geen millimeter beweegt, en
waarin niet eens noodzakelijk mensen te zien zijn. De volkomen
afwezigheid van muziek. De naturalistische belichting. En een zeer
lijzig tempo – de film kruipt vooruit – dat af en toe onderbroken
wordt door een korte opstoot van grof geweld.

Dat alles om een verhaal te vertellen dat – bewust – niet echt tot
een climax wordt gedreven. Er komt geen ultieme confrontatie met de
maker van de tapes, geen resolutie in de traditionele zin. De vraag
wié Anne en Georges lastigvalt, is uiteindelijk minder belangrijk
dan het effect dat die pesterijen hebben op hun huwelijk. Ten
eerste gaan de twee echtgenoten steeds bitsiger tegenover elkaar
staan naarmate de spanningen toenemen, inclusief een scène waarin
Georges beweert een vermoeden te hebben over de identiteit van hun
stalker. Hij wil Anne niet vertellen aan wie hij denkt, omdat die
persoon samenhangt met herinneringen uit z’n jeugd waar hij liever
niet meer aan terugdenkt – “Hoe moet ik je nu vertrouwen als je me
zelfs zoiets niet kunt vertellen?,” reageert Anne.

Ten tweede is er het twaalfjarig zoontje dat ze hebben rondlopen,
Pierrot, en die er op z’n twaalfde stilaan achterkomt dat zijn
ouders eigenlijk maar triestige figuren zijn (hey, vroeg of laat
overkomt het ons allemaal). We zien zowel vader als moeder pogingen
ondernemen om met hun kind te praten, maar ze dringen niet tot hem
door – al evenmin als Pierrot tot hén kan doordringen. Het punt is
dat de dreiging die van de tapes en de tekeningen uitgaat, die
noodzaak tot communicatie opeens veel nijpender maakt.

En ten derde, wat het belangrijkste is, is de politieke subtext van
de film. Georges gaat op zoek naar de Algerijnse jongen die hij als
kind heeft gekend, vanuit de volle overtuiging dat die er wel voor
iets tussen zal zitten. Eens hij hem heeft gevonden, moeten we
opmerken dat de nu volwassen man in een luizig appartementje woont,
waar de rommel opgestapeld staat. Vergelijk dat eens met de weelde
waarin onze hoofdpersonages wonen. Die tegenstelling, tussen de
Fransen en de Algerijnen (vroeger hun kolonie), tussen de
haves en de have nots, is cruciaal voor de film.
Georges en Anne worden uit hun gezapig bourgeois-leventje
weggesleurd, en de realiteit waarin ze ontwaken is er één waarin ze
continu in conflict liggen met alles en iedereen: hun kinderen,
mensen die minder goed af zijn als zij, zelfs elkaar en hun eigen
verleden. Het doet er niet toe wie de tapes stuurt – wat er toe
doet, is de wake up call die de personages erdoor
krijgen.

Michael Haneke staat nog steeds garant voor een veelgelaagde,
fascinerende film en zowel Auteuil als Binoche staan zeer sterk te
acteren, maar zo stilaan begin ik toch de indruk te krijgen dat ik
dit allemaal net één keer te vaak heb gezien van Haneke. Wie zijn
oeuvre zo’n beetje kent, gaat naar ‘Caché’ kijken met een bepaald
aantal clichébeelden in z’n kop, en verdomd als Haneke niet aan àl
die beelden beantwoordt. Wat hij nodig heeft, lijkt mij, is een
film die radicaal ingaat tegen alles wat hij eerder heeft gedaan,
gewoon om de mensen te tonen dat hij ook iets anders kan. Volgend
jaar een muzikale romantische komedie, geregisseerd door de maker
van ‘Funny Games’, waarom niet?

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

1 × 5 =