Geest van een overledene die omkwam door luchtvervuiling neemt bezit van een stofzuiger (ja, die associatie is bewust zoals blijkt) die terechtkomt bij het hoofdpersonage. Ziedaar het absurde uitgangspunt van de surreële Thaise tragikomedie A Useful Ghost.
Bij de start van het verhaal koopt protagonist Academic Ladyboy – zoals hij zichzelf noemt – een stofzuiger. Groot is zijn verbazing wanneer blijkt dat het huishoudtoestel bezeten is, zoals een zich wat zonderling gedragende hersteller hem komt uitleggen. Al gauw echter wordt duidelijk dat hij niet de enige is met hetzelfde probleem. De monteur vertelt hem hoe de fabriek die de toestellen maakt sinds de dood van een arbeider door slechte werkomstandigheden, niet alleen te kampen heeft met een wraakzuchtige geest, maar ook hoe de zoon van de eigenares zelfs een blijvende relatie heeft met zijn dode echtgenote nu die eveneens bezit genomen heeft van een stofzuiger. Dat lijkt de aanzet tot potentieel vrij veel onnozele humor, maar A Useful Ghost is daar echt niet op uit. Alles wordt op bijzonder afstandelijke wijze geserveerd, met een statische, observerende camera en personages die in de lens kijken wanneer ze praten in plaats van elkaar in ogenschouw te nemen. De onderdrukte humor – dit is een prent uit op een glimlach, niet een schaterlach – wordt ook gebracht op de meest serieuze wijze, ondanks de soms uitzinnige situaties: een nachtverpleegster lijkt helemaal niet onder de indruk van een pratende stofzuiger, maar zet wel een discussie op over de regels van het bezoekuur en of een overleden echtgenote nog wel dezelfde rechten heeft op bezoek. Die aanpak werkt initieel maar dreigt wel al snel wat repetitief te worden, ondanks de toegevoegd fijne observaties van de verschillende sociale lagen in de Thaise maatschappij.
Net wanneer de film stoom lijkt te verliezen, ontvouwt zich evenwel plots een langzame verandering van toon. Eerst ruimt de met monkellach opgediende lichte satire over de onvermijdelijke prijs van de vooruitgang, plaats voor oprechte gevoelens. De relatie tussen de zoon en de overleden echtgenote is niet langer een grapje, maar een teder verhaal over geheugen en verlies, en de subjectieve en manipuleerbare aard van herinneringen. Beelden baden nu ook in een kouder licht, wat dan weer de voorbereiding is op een volgende stap: wat eerst een verkenning is van persoonlijke gevoelens, wordt ook een kijk op het collectieve geheugen van de natie. De spoken uit het verleden worden immers ook schimmen uit de (recente) nationale geschiedenis en dan vooral de militaire repressie die anderhalf decennium geleden Thailand trof (het helpt die gebeurtenis nog in het
achterhoofd te hebben, maar zelfs indien dat niet het geval is, blijven de zaken dankzij het knappe script toch vrij helder). In de finale trekt de film nog maar eens een stilistisch en thematisch ander register open, waardoor het eerder opgebouwde delicate evenwicht toch wat onder druk komt te staan, maar je kan er eigenlijk niet omheen dat A Useful Ghost een redelijk origineel en doordacht experiment is waar je ook dankzij de verzorgde muzikale ondersteuning, met fascinatie blijft naar kijken.
