In 2017 verraste Thierry Frémaux, directeur van het Filmfestival van Cannes, ons al een eerste keer met een ruime selectie rolprenten uit het oeuvre van filmpioniers Auguste en Louis Lumière. Hij deed dit in Lumière: L’Aventure Commence met beelden die elke filmliefhebber uit het hoofd kent. L’Arrivée d’un Train en Gare de la Ciotat en L’Arroseur Arrosé zijn immers verplicht kijkvoer voor iedereen die cinema ten gronde wil leren kennen.
Grasduinde Frémaux door de films in L’Aventure Commence aan de hand van verschillende thema’s, dan volgt hij min of meer dezelfde weg in L’Aventure Continue. Enerzijds is de rolprent dus een ‘companion piece’ van de eerdere documentaire, anderzijds valt het op dat hier nog meer in de breedte en in de diepte wordt gewerkt. Sommige geselecteerde films van de gebroeders Lumière kondigen wel degelijk het werk aan van giganten als John Ford, William Wellman, Kiarostami en Akerman. Frémaux aarzelt niet om ons hierop te wijzen. Hoewel de documentaire zonder die voorkennis kan bekeken worden, zullen diegenen die dat wel hebben er dubbel en dik van genieten.
Einde zomer 1894. Antoine Lumière, vader van Auguste en Louis Lumière, ontdekt de kinetoscoop van Thomas Edison in Parijs. De kijkmachine, waar je voor de prijs van een muntstuk via een kijkgaatje individueel een kort filmpje kan zien, verwondert maar ontgoochelt Lumière. Het moet toch mogelijk zijn om film te bevrijden van zo’n enge kijkkast en voor een groot publiek op een wit doek te projecteren? Zouden zijn pientere zonen geen oplossing kunnen vinden voor dit probleem? Het stellen van de vraag is ze oplossen en de uitvinding van de cinematograaf is het officiële startschot van de filmgeschiedenis. Frémaux argumenteert met overtuigend beeldmateriaal dat met deze zet de Lumières de laatste uitvinders zijn van cinema en de eerste, echte filmmakers. Cineasten die weliswaar nog gebonden zijn aan de ‘beperkingen’ van het medium. De films duren slechts vijftig seconden, dus de al dan niet geënsceneerde taferelen moeten snel een hoogtepunt bereiken. Niettemin halen de broers het maximum uit hun camera en vinden proefondervindelijk filmprocédés uit die we nu beter kennen onder de begrippen travelling, mise-en-scène en long shot.
In honderdtwintig films ondergebracht in een tiental thema’s, leren we de besognes van de Lumières, maar ook het Frankrijk van de eeuwwisseling kennen. Een Frankrijk dat bruist van het culturele en sociale leven, maar dat ook een schaduwkantje heeft. Zo is een thema in de documentaire gewijd aan het militaire leven van toen. De elites hadden immers snel de kracht van cinema door en lieten de cameramannen van Lumière maar al te graag aanrukken om militaire parades in binnen
– en buitenland te filmen. Een cavaleriecharge uit de documentaire zou zeker niet misstaan in Fort Apache van John Ford. Het illustreert perfect de zoektocht naar pakkende beelden van de eerste cineasten. Niettemin ligt het gevaar voor propaganda op de loer, iets waar de gebroeders Lumière zich ongetwijfeld bewust van waren. Het ontdekken van het medium had in de beginfase van de cinema echter voorrang op eventuele politieke implicaties.
In een tijd waarin cinema genivelleerd is tot kijkvoer op een inwisselbare streamingdienst, is het hartverwarmend dat de directeur van een van de belangrijkste filmfestivals ter wereld ons in Lumière: L’Aventure Continue terugvoert naar de wortels van het medium: onszelf en de ander beter leren kennen. Het mechanische oog van de cinema bracht de mens de voorbije honderddertig jaar op plaatsen waar hij nog nooit was geweest en getuigde van reële of imaginaire gebeurtenissen die hij zich niet kon voorstellen. Bij de Lumières draaide het eenvoudigweg om ‘het leven zoals het is’ of hoe het dagdagelijkse door de lens van cinema buitengewoon wordt. Blijvende exploratie van deze kunstvorm is noodzakelijk opdat we de verwondering over onszelf en het begrip voor de ander niet zouden verliezen.
In het kader van de release van Lumière: L’Aventure Continue is in de Brusselse Palace cinema ook een tentoonstelling te zien rond de voorlopers van de vroege cinema.
