The Remains of the Day




Kazuo Ishiguro, de schrijver van de oorspronkelijke roman, heeft
ooit in een interview gezegd dat hij ‘Remains of the Day’
behandelde als “een handleiding om je leven te verknallen”. Alles
wat je niet mag doen – het onderdrukken van al je emoties, je leven
laten leiden door anderen, je eigen stem laten verstommen ten
dienste van anderen – al die dingen maken het hele leven op van het
hoofdpersonage. Aan het einde van de dag kijkt hij terug op de
voorbije dertig jaar van zijn leven en hoewel hij het nooit hardop
zal zeggen, moet hij toegeven dat het allemaal verloren tijd is
geweest.

De man in kwestie is Stevens (Anthony Hopkins), een butler voor een
Engelse lord, Darlington. We ontmoeten Stevens voor het eerst
ergens in de jaren dertig – hij is een man van strikte discipline,
die enkel leeft om z’n meester te dienen en zijn eigen gedachten en
emoties simpelweg uitschakelt om dat te doen. Met een onbeweeglijke
stiff upper lip sluipt hij door de immense gangen van het
huis, waar geen enkel stofje aan z’n waakzaam oog ontsnapt en alle
bedienden naar hem opkijken als een strenge, maar faire chef.

Wanneer Lord Darlington (James Fox) een conventie organiseert op
zijn landgoed voor afgevaardigden uit verschillende landen om de
samenwerking tussen nazi-Duitsland en de rest van Europa te
bespreken, wordt Stevens aangesteld als voornaamste
verantwoordelijke om die samenkomst goed te laten verlopen. Kort
voor de aanvang van de voorbereidingen, huurt hij dan ook een
nieuwe huishoudster in: Miss Kenton (Emma Thompson). Terwijl
Darlington probeert om als een ware gentleman een overeenkomst met
de fascisten te bereiken, zien we Stevens ongewild van verdrongen
passie smeulende blikken naar Miss Kenton werpen, maar zijn
chronische emotionele constipatie verhindert hem om te handelen.
Jaren later, wanneer Darlington al lang opgegeven is door de hele
wereld als een nazi-sympathisant en het landgoed is overgegaan naar
een Amerikaan (Christopher Reeve in z’n laatste rol voor z’n
ongeluk), gaat Stevens Miss Kenton opnieuw opzoeken, in de hoop nog
wat van z’n verloren tijd goed te maken. Maar tegen die tijd is het
al lang te laat.

Wat we hier dus krijgen, is in essentie het verhaal van een man die
zodanig vastzit in het keurslijf van het Britse klassesysteem, dat
zelfs de meest extreme emotionele omstandigheden hem er niet toe
kunnen overhalen om iets van z’n gevoelens te laten merken.
Stevens’ eigen vader komt nog een tijdje werken in Darlington Hall,
om niet veel later te overlijden. Stevens krijgt het nieuws te
horen terwijl hij een diner aan het serveren is, en vertrekt
nauwelijks een spier. ‘Ik kom zo snel mogelijk,’ horen we hem
fluisteren, en hij gaat gewoon verder met opdienen. Later in de
film zien we Miss Kenton Stevens rechtstreeks confronteren met de
mededeling dat ze van plan is te gaan trouwen. Ze zegt hem dat
enkel omdat ze verdomd goed weet wat Stevens voor haar voelt, en ze
wilt hem ertoe dwingen om het toe te geven, om z’n gevoelens te
laten merken. Maar Stevens reageert niet – terwijl z’n hart breekt,
wenst hij haar het allerbeste met haar toekomstige. Hij heeft zich
zodanig weggecijferd ten dienste van anderen dat hij nauwelijks nog
bestaat, dat hij nauwelijks nog een individu op zichzelf is. Kun je
nagaan hoe hard het dan achteraf aankomt wanneer blijkt dat de lord
waarvoor je dat alles hebt gedaan, faliekant fout zat in z’n
pogingen om deals te sluiten met nazi-Duitsland. Niet alleen heeft
hij z’n hele leven opgegeven om een ander te dienen, maar die ander
was, in de ogen van maar al te veel mensen, een collaborateur. Zo
wordt ‘The Remains of the Day’ inderdaad, zoals Ishiguro zegt, de
kroniek van een vergooid leven.

Als literatuurverfilming is dit een voltreffer – Ishiguro gebruikt
in al z’n boeken een zeer formele, omstandige taal, waarin niets
met twee woorden gezegd zal worden als het ook met tien kan
gebeuren. Die stijl contrasteert enorm met de eigenlijke inhoud van
z’n verhalen, die borrelen van de emoties. Dat contrast is centraal
voor boek en film, waarin het op een prachtige manier verwerkt
wordt – tijdens een paar, zeldzame scènes zien we de mens onder de
eeuwige butler verschijnen. Miss Kenton betrapt hem tijdens een
vrij moment met een boek in z’n handen en verplicht hem met veel
aandringen om haar te tonen wat het is – het is een sentimenteel
liefdesverhaaltje. Onder dat onverstoorbare exterieur van een man
zonder inhoud, schuilt een gevoelsmens die niet liever wil dan
graag gezien worden.

Anthony Hopkins koos er na ‘The Silence
of the Lambs’
bewust voor om een aantal rollen te spelen die
absoluut niets te maken hadden met Hannibal the Cannibal – buiten
deze film ook nog ‘Howard’s End’ en ‘Bram Stoker’s Dracula’, waarin hij één van
de goeien speelde. Op die manier probeerde hij te vermijden
getypecast te worden en inderdaad, zijn immense bereik als acteur
wordt pas echt duidelijk wanneer je uitzinnigheden zoals de
(overigens briljante) ontsnappingsscène uit ‘Silence’ afweegt tegen de ingetogen
vertolking die hij hier neerzet. ‘Wanneer een butler in de kamer
is, moet je de indruk krijgen dat die kamer nu nog leger is dan
daarvoor,’ zei hij zelf over zijn rol, en dat gevoel weet hij ook
over te brengen – in feite doet Hopkins hier een hele film lang
geen klap, hij beweegt nauwelijks, zijn dialogen worden zachtjes
uitgesproken en zijn gezicht verraadt nauwelijks emotie. Maar dan,
in een paar sleutelscènes, legt hij z’n defensies naast zich neer,
zijn gezichtsuitdrukking ontdooit en hij wordt een mens – de scène
met het boek, natuurlijk, maar ook één waarin hij een fles wijn
laat vallen, kort nadat Miss Kenton hem van haar huwelijksplannen
heeft verteld. Heel even valt hij uit z’n rol, en omdat we dat niet
gewend zijn van ‘m, werpt dat heel zijn personage in een ander
licht. Hopkins’ prestatie hier is zowat het summum van subtiel
acteerwerk.

Emma Thompson, op haar beurt, weet zoals altijd veel sympathie op
te roepen voor haar personage – voor het merendeel van de film zit
ze gewoon te wachten tot Stevens eens in gang zal schieten en
proberen om haar, in de woorden van die tijd, “het hof te maken”.
Ze heeft voortdurend een uitdrukking van al dan niet geamuseerde
intelligentie over zich, ze weet precies waar Stevens aan denkt, ze
heeft die kerel helemaal door. Daarom dat ze lange tijd bereid is
om op hem te wachten, maar ook haar geduld heeft zo z’n
grenzen.

‘The Remains of the Day’ is zeer elegante, ingehouden cinema,
schitterend in beeld gebracht met veel aandacht voor de kleinste
details. Let op die settings, de kostuums die de personages dragen
– de hele film straalt authenticiteit uit. Gekoppeld aan een soms
diep ontroerend verhaal en met fantastische acteurs in de
hoofdrollen, blijft dit zonder meer de beste film van het
Merchant/Ivory team.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

11 − 5 =