The Sixth Sense



103 min. / USA

Weinig mensen schijnen het te beseffen, maar M. Night
Shyamalan had al twee films gemaakt voor hij zijn internationale
doorbraak beleefde met deze ‘The Sixth Sense’. Die twee eerdere
films zijn – naar ik hoor terecht – in de vergetelheid terecht
gekomen, maar deze derde poging was duidelijk een voltreffer.
Gemaakt voor een klein budget, was dit een thriller die niets
meehad om een hit te worden: het tempo ligt laag, de cameravoering
is sober, er zitten nauwelijks speciale effecten in, én Shyamalan
durfde het zelfs aan om een grote actiester in de hoofdrol te
stoppen, om hem vervolgens een hele film lang onderkoeld te laten
acteren, alsof hij net een handvol downers heeft geslikt. Maar de
formule werkte. De mensen gingen kijken en bleven komen. ‘The Sixth
Sense’ werd de verrassingshit van ’99, en terecht: sfeer,
intelligentie en stijl nemen het hier over van het overspannen
geschreeuw en de overmatige speciale effecten van andere films van
datzelfde jaar – nog ‘The Haunting’, anyone?

Voor wie het nog niet mocht weten: Bruce Willis speelt dokter
Malcolm Crowe, een kinderpsychiater die door één van zijn
ex-patiënten wordt neergeschoten. Een jaar later ontmoet hij Cole
Sear, gespeeld door revelatie Haley Joel Osment, een elfjarig
jongetje dat dezelfde symptomen manifesteert als Crowes aanvaller
van een jaar terug. Ook Cole is teruggetrokken, eenzaam, en soms
zelfs agressief. Hij komt uit een gebroken gezin; woont alleen met
zijn moeder (Toni Collette), die het moeilijk heeft om financieel
en emotioneel het hoofd boven water te houden. Crowe doet zijn best
om Cole uit zijn isolatie te halen, maar hij vreest dat diens
problemen veel dieper geworteld zitten wanneer Cole hem zijn geheim
vertelt: hij kan dode mensen zien.

‘The Sixth Sense’ is een film met een geheim, zoals u allemaal
ongetwijfeld weet. Een verrassing die je visie op de hele film
ondersteboven gooit en ervoor zorgt dat je onmiddellijk weer
opnieuw wilt gaan kijken, om te zien of het allemaal wel klopt. Ik
heb lang getwijfeld of ik het geheim niet gewoon als gekend moest
beschouwen voor deze recensie, maar aangezien je maar nooit weet,
heb ik besloten dat toch maar niet te doen.

De hele film lang word je als kijker voor de mogelijkheid gesteld
dat Cole inderdaad aan hallucinaties lijdt, dat de dead people
waarvan hij met tot aan zijn kind opgetrokken deken verslag doet,
enkel in zijn hoofd bestaan. Dat zou een interessante interpretatie
van de film zijn. Je krijgt in ieder geval wel continu de indruk
dat er méér aan de hand is. Het kalme tempo van de film, af en toe
onderbroken door een spectaculair spannende scène, en de manier
waarop er geacteerd wordt, geven aan dat de film waar je naar
kijkt, meer te betekenen heeft dan enkel een bovennatuurlijke
thriller. Je ziet dan wel lijken rondlopen, je krijgt dan wel een
soundtrack vol benauwende, spookachtige zuchten en plotse hoge
noten, maar de aandacht van de regisseur is duidelijk elders.

En inderdaad, wanneer het einde dan komt, is het niet zomaar een
gimmick, het is geen verrassing om de verrassing, maar een
plotwending die alles wat vooraf ging in een ander daglicht
plaatst, en er een nieuwe betekenis aan geeft. In plaats van een
spokenthriller, zie je nu een soortement metafysisch liefdesdrama,
dat ons probeert aan te geven dat de dood niet het einde hoeft te
zijn, en dat we ze rustig kunnen accepteren, omdat we uiteindelijk
weinig te vrezen hebben. Wat een mooie gedachte is, vindt u ook
niet? En voor wie het zich nog moest afvragen: jawel, het einde
klopt inderdaad, er wordt nergens in de film vals gespeeld.

Shyamalan houdt van onderkoelde films, films die er een schepje af
doen, en dat is overal te merken in ‘The Sixth Sense’. Zijn film is
met z’n 103 minuten bijzonder compact in een tijdperk waarin films
routinematig meer dan twee uur duren – Shyamalan was wel degelijk
bereid om zelfs z’n favoriete scènes te knippen teneinde een
optimaal effect te bereiken. Zit je bij een eerste visie jezelf nog
af te vragen waar sommige scènes goed voor zijn, het einde zorgt
ervoor dat alles op z’n plaats valt, en als je de tweede keer gaat
kijken (wat je gegarandeerd doet), dan merk je dat werkelijk élke
scène bijdraagt aan het geheel en aan de inhoud die de regisseur
ons wou meedelen.

Vanuit die zelfde sobere stijl kiest Shyamalan ervoor om zijn film
visueel eenvoudig te houden. Hij filmt zoveel mogelijk in één shot,
indien mogelijk met een statief, zodat hij een mooi kader kan
trekken rond zijn mise en scène, en wanneer dat niet mogelijk is,
door met zijn steadycam de acteurs achterna te zitten in soepele,
glijdende bewegingen. Alsof je achter hen aan zweeft, wat gezien
het thema van de film absoluut bijdraagt aan de sfeer.

Bruce Willis acteert meer ingetogen dan we hem ooit hebben zien
doen – wie hem bezig zag in ’12
Monkeys’
wéét dat hij echt wel wat anders kan dan enkel in
brandende gebouwen gangsters neerkogelen, en hier zet hij misschien
de beste rol uit zijn carrière neer. Opnieuw, een prestatie die je
pas echt kan waarderen bij een tweede visie. De eerste keer denk je
misschien dat zijn vertolking eentonig is – de tweede keer
realiseer je je, dat het echt niet anders had gekund, en dat Willis
wel degelijk perfect is.

Maar de echte ontdekking van ‘The Sixth Sense’, is natuurlijk Haley
Joel Osment, ondertussen uitgegroeid tot het meest getalenteerde
kindsterretje sinds Christina Ricci op haar eentje ‘The Addams
Family’ een niveau hoger tilde. Hij lijkt wel Macauly Culkin, maar
dan minder ergerlijk en mét talent. Hou er rekening mee dat de
jongen het hier niet kan redden met een leuk gezichtje en schattige
kinderfratsen, zoals the dreaded Culkin in zijn tijd. Hij moet écht
kunnen acteren – hij draagt de film mee, samen met Willis. Willis,
trouwens, maakt niet de fout die zoveel volwassenen maken wanneer
ze met kinderen acteren, door hun eigen spelniveau te verlagen tot
op kinderniveau – het is Osment die tot op het niveau van een
volwassen karakteracteur moet opstijgen, en het lukt hem.

‘The Sixth Sense’ veranderde het leven van al wie erbij betrokken
was; Shyamalan was plots een grote naam, niet enkel een lange;
Bruce Willis kreeg meer respect als acteur, Toni Collette brak door
in Amerika, en Haley Joel Osment ging van hier naar andere mooie
dingen als ‘A.I.’ (En minder mooie
dingen, zoals ‘Pay It Forward’‘,
maar dat vergeten we dan maar even.) En voor elke ware filmfan,
veranderde ‘The Sixth Sense’ de manier waarop we naar thrillers
kijken. Voor het eerst in jaren kregen we de kracht van suggestie
nog eens te zien. En die is groot.

http://movies.go.com/movies/S/sixthsensethe_1999/index.html

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

19 − zes =