Weinig striptekenaars diversifiëren zo hard in hun stijl als Simon Spruyt. Toch heeft ook hij enkele duidelijke stokpaardjes, met als meest opvallende een interesse in (alternatieve) geschiedschrijving. Na eerder al de middeleeuwen (Papa Zoglu, 2017), de vroeg-twintigste eeuw (Junker, 2014), de 16de eeuw (Bouvaert. Elegie voor een ezel, 2019) en de Napoleontische oorlogen (De tamboer van Borodino, 2021) behandeld te hebben, koos hij vorig jaar met De uitverkorene voor het Bijbelse Jakobverhaal (Genesis:27), dat hij spiegelde aan een verhaallijn in het heden. Toen liet hij optekenen dat de Bijbel ook zijn volgende verhaal zou kleuren.
Zonder dat het met zoveel woorden gezegd wordt, vormt in De Maanwandelaar Genesis: 43 de basis voor het verhaal waar hij dit keer op een knappe manier een sci-fi-element aan toevoegt. De Maanwandelaar start immers met een rapport van een buitenaardse observator gestationeerd op aarde, die niet langer kan leven met de onrechtvaardigheid en het lijden dat hij rondom zich ziet en om die reden besloten heeft het discretieprotocol niet langer te respecteren. Een tweede observator wordt naar aarde gestuurd met de opdracht haar voorganger terug te vinden alsook na te gaan welke schade hij aangericht heeft en wat de gevolgen hiervan zijn. Om die reden krijgt ze de identiteit aangemeten van een priesteres van Ishtar en landt ze op een vlakte nabij Shechem (nabij het huidige Nablus). Een jonge herderin ziet haar echter en waarschuwt haar vader en stamgenoten die de priesteres als een heks van een afgod beschouwen.
De maanwandelaars, zoals ze in Shechem genoemd worden, verlieten generaties geleden de stad Uhr op bevel van hun god en leiden sindsdien een nomadisch bestaan. Ze leven in een moeilijke verstandhouding met de stad, wat zich vertaalt in de ontmoeting met de observator en haar (en de lezer) meteen ook een beeld geeft van hoe tribale en religieuze onenigheden over het gebied heersen. In de stad wordt de observator niet alleen erkend als priesteres, maar weet ze de lokale heer er ook van te overtuigen haar te helpen bij haar reis naar het zuiden, naar de hoofdstad. Door enkele vreemde verschijnselen is ze er immers van overtuigd dat de als god-keizer vereerde farao in werkelijkheid haar voorganger is. Als buitenstaander in een menselijk lichaam, leert ze echter ook snel wat het is om mens te zijn en dus emoties te ervaren. Het zorgt ervoor dat ze onder meer geshockeerd is door lijfstraffen en slavernij, maar ook woede voelt bij het zien van wat ze als onrechtvaardig ervaart. Haar meerderen waarschuwen haar dan ook niet om net als haar voorganger haar missie uit het oog te verliezen.
Gelijktijdig hiermee loopt het Genesis-verhaal waarbij Dina, de herderin die de priesteres zag, tijdens het hoeden van haar schapen Sichem, de zoon van de heer van Shechem ontmoet. Wanneer ze gemeenschap hebben, worden ze betrapt door de vader van Dina, waardoor de eer van de familie en stam op het spel staat. Hoewel de beide vaders tot een overeenkomst komen en besluiten dat de stadbewoners en de ‘maanwandelaars’ onderling zullen huwen, lijken onder andere de broers van Dina hier geen genoegen mee te nemen en besluiten ze wraak te nemen op de hele stad. Hun bloedige daad heeft echter consequenties wanneer het bericht de farao bereikt en deze besluit hen te straffen. Hij vertrekt met zijn leger net wanneer de nieuwe observator aan zijn poorten aankomt en gedwongen is hem te achtervolgen.
Doorheen het verhaal wordt de monitor er in haar gesprekken met haar meerderen meermaals op gewezen dat ze niet mag ingrijpen of haar door deze nieuwe, vreemde emoties mag laten leiden. De verleiding ligt steeds op de loer, meer nog door al het leed dat ze aanschouwt en dat door alle partijen wordt veroorzaakt. Zo maken de door haar bevrijde slaven anderen binnen de kortste keren tot slaaf, en tonen de ‘maanwandelaars’ zich even wreed, onbetrouwbaar, religieus-intolerant en tribalistisch als de stadbewoners. Het valt de monitor dan ook zwaar nooit in te grijpen en ze beseft steeds beter waarom haar voorganger alle contact verbrak. In een onafwendbare maar ook indrukwekkende climax neemt het verhaal een onverwachte wending die de keuzes van de eerste monitor in een nieuw daglicht plaatst.
Binnen sci-fi-literatuur is het een klassiek thema dat wanneer een hogere/technologisch meer ontwikkelde beschaving een andere bestudeert, ze vroeg of laat moet beslissen zich kenbaar te maken, in te grijpen in conflicten dan wel alles op zijn beloop te laten en ofwel louter als observator op te blijven treden dan wel te vertrekken. Spruyt weet dat thema op een knappe manier te koppelen aan het Bijbelse verhaal dat een meer uitgesproken en polarisende vertelling is. Wat Spruyt als de liefde tussen twee jongeren interpreteert die misbruikt wordt, leest in Genesis als een aanranding, die om die reden ondanks gemaakte afspraken het geweld en moord door de stam van de Israëlieten rechtvaardigt en dus ook de verovering van Kanaän. Het is een gedurfde lezing die bredere vragen over dader en slachtoffer oproept en hoe die rollen snel kunnen wisselen.
Het mooie aan De Maanwandelaar is dat Spruyt geen antwoord geeft op de vragen die de gebeurtenissen oproepen maar wel verschillende uitkomsten voor de aarde op lange termijn toont aan de hand van de monitoring van andere werelden. De rapporten hierover variëren van het signaleren van beginnend leven tot succesvolle evolutie en ontwikkelingen naar een intelligent leven en een eerste contact tot gemonitorde werelden die ondergaan aan zelfdestructie of waarbij besloten wordt dat quarantaine de enige optie is. Welke richting de aarde zal uitgaan, laat Spruyt in het midden, al lijken beide monitoren ondanks hun falen te geloven dat voor de aarde nog alle paden open liggen en dat het aan de mens is de juiste keuze te maken, met vallen en opstaan.
